Ο ντανταϊσμός ή Νταντά (Dada) είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στις εικαστικές τέχνες, καθώς και στη λογοτεχνία (κυρίως στην ποίηση), το θέατρο και τη γραφιστική. Μεταξύ άλλων, το κίνημα ήταν και μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου και σε αυτό που οι ντανταϊστές πίστευαν ότι ήταν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα. «Παραλογίζονταν» κατά κάποιο τρόπο με την τέχνη ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τον παραλογισμό και την καταστροφή του πολέμου.

Ο ντανταϊσμός χαρακτηρίζεται λοιπόν από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων ιδεών της τέχνης. Επηρέασε μεταγενέστερα κινήματα, συμπεριλαμβανομένου του σουρεαλισμού. Ο ντανταϊσμός είναι ουσιαστικά μια στάση του μυαλού που ανάμεσα στα 1915 και 1923 παρουσιάζεται ως ένα κίνημα αντι-τέχνης, το οποίο προσπαθεί να αποδεσμεύσει τον άνθρωπο από τις επιδράσεις του περιβάλλοντος και τα κλισέ της ιστορίας, της ιδέας του ωραίου, του έργου τέχνης και ακόμα της ίδιας της τέχνης.

Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του, ο Μαρσέλ Ντισάν (1887-1967), φθάνει στο σημείο να προσθέσει σε αντίγραφο της Μόνα Λίζα του Ντα Βίντσι μουστάκι και γένι και μια χυδαία λέξη (1919). Ακόμα, καταργώντας την έννοια της μοναδικότητας και της αίγλης του έργου τέχνης, παρουσιάζει (σε άλλο έργο του) μια λεκάνη ουρητηρίου και γράφει στη θέση της υπογραφής του δημιουργού το όνομα κάποιου υδραυλικού, ή πάλι παρουσιάζει ένα σιδερένιο στεγνωτήρα μπουκαλιών, εισάγοντας έτσι το καθαρά ντανταϊστικό είδος της «τέχνης» του «έτοιμου», ιδέα που θα εξελιχθεί από μεταγενέστερες γενιές. Για τον «Στεγνωτήρα Μπουκαλιών» (1915), μάλιστα, ο ίδιος αργότερα σχολίασε: «Έδειξα ένα στεγνωτήρα μπουκαλιών και τώρα όλοι του προσδίδουν αισθητική αξία».

Ο Χανς Ρίχτερ, μέλος του ντανταϊστικού κινήματος, γράφει χαρακτηριστικά: «Ακόμα και ο διάσημος εκείνος Ηρόστρατος της αρχαιότητας, που έβαλε φωτιά στον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο μόνο και μόνο για να ξεσηκώσει τους συμπολίτες του, ήταν ασφαλώς ένας ντανταϊστής». Ντανταϊστικές τάσεις και εκδηλώσεις (ατομικές ως επί το πλείστον) μπορούν να ανακαλυφθούν σε αρκετές περιόδους, ακόμα και του μακρινού παρελθόντος.

(Οι πιο πάνω πληροφορίες προέρχονται κυρίως από διαδικτυακές πηγές και από το «The Story of Art» του E.H. Gombrich)

Πριν λίγες μέρες, λοιπόν, «έπαιξα» με το προσφυγόσημο (το γνωστό γραμματόσημο που βάζουμε σε όλα τα κυπριακά δέματα) σε ένα χιουμοριστικό κείμενο που σχολίαζε τη στασιμότητα του κυπριακού προβλήματος (36 χρόνια και το προσφυγόσημο ακόμα κάθεται εκεί στα συρματοπλέγματα) παράλληλα με την επικαιρότητα (την απαγόρευση του καπνίσματος – σε ένα twist τραγικής ειρωνείας, το προσφυγόσημο που ακόμα κάθεται έξω και περιμένει… δικαιούται να καπνίζει).

Πώς τολμάς να βεβηλώνεις τα σύμβολά μας;

Η εισβολή και κατοχή δεν επηρεάζει αρνητικά μόνο τους πρόσφυγες. Επειδή δεν έχω χωράφια στο Ριζοκάρπασο, δεν σημαίνει ότι δεν θέλω να τελειώσει το θέμα «κυπριακό πρόβλημα». Για μένα η λύση δεν είναι μόνο περιουσιακό ή εδαφικό, είναι ότι θα επέλθει ειρήνη και θα σταματήσει η ρητορική της εισβολής και κατοχής. Θα ασχοληθεί η κοινωνία μας και με άλλα θέματα. Θα σταματήσει (ίσως) το πλιάτσικο πατριωτισμού.

Πόσο «σύμβολο» παραμένει κάτι που είναι στάσιμο για 36 χρόνια; Πρέπει να μείνει στον αιώνα τον άπαντα αναλλοίωτο και ακίνητο; Τι σημαίνει να βάλεις μιλιά ή κίνηση στο σύμβολο, αν όχι να του δώσεις μια άλλη συμβολική έννοια; Και εφόσον μερικοί προσβλήθηκαν από την εικόνα, μήπως πρέπει να μιλάμε για κυπριακό ντανταϊσμό;

Διαμαρτύρομαι που το προσφυγόσημο έμεινε να κάθεται εκεί τόσα χρόνια. Αμφισβητώ ότι ο λόγος που δεν μπορεί να κινηθεί είναι μόνο η αδιαλλαξία της Τουρκίας. Οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις άλλα δείχνουν άλλωστε. Διαμαρτύρομαι για τη στείρα ρητορική της εισβολής και κατοχής που δεν έφερε ακόμα τη λύση. Το προσφυγόσημο τα έχει παίξει και έφυγε. Πήγε να βρει την ευτυχία αλλού. Πήγε να διαλογιστεί σαν φυσιολογικός άνθρωπος. Η υπομονή έχει και τα όριά της.

Ανωνυμία και Διαδίκτυο
Με αφορμή τον τρόπο που καλύφθηκε από το διαδίκτυο η είδηση της δολοφονίας του Άντη Χατζηκωστή και τα διάφορα που γράφτηκαν από δημοσιογράφους και μη κατά ανώνυμων bloggers που έγραψαν διάφορα σενάρια και εικασίες γύρω από αυτό το θέμα, θέλω να γράψω ορισμένες σκέψεις γύρω από την ανωνυμία και το διαδίκτυο.

Είμαι και εγώ μια ανώνυμη blogger. Δεν αποκαλύπτω όνομα, επίθετο, διεύθυνση και αριθμό ταυτότητας. Γράφω κάτω από το ψευδώνυμο «Δρακούνα». Γράφω συστηματικά τα τελευταία τέσσερα και πλέον χρόνια, πάντα στο ίδιο ιστολόγιο (και περιστασιακά σε άλλα θεματικά blogs, όπως τώρα στο www.epanenosi.com). Η θεματολογία μου είναι ποικίλη. Γράφω ανέκδοτα, οικογενειακά επεισόδια, υπαρξιακά που περνώ κατά καιρούς, σχολιάζω την επικαιρότητα, την πολιτική, λίγο απ’ όλα. Ένα άτομο άλλωστε δεν ασχολείται μόνο με ένα θέμα. Έχει οικογένεια, βλέπει ειδήσεις, έχει απορίες, θέλει να γελάσει, συγκινείται, νευριάζει, κάνει τόσα πράγματα. Μέσα σε αυτά τα τέσσερα χρόνια, έχω ετοιμάσει πέραν των 800 κειμένων. Μπορώ να κριθώ για την αξιοπιστία τους και το περιεχόμενό τους. Μπορώ να κριθώ για τη συνέπειά μου και το ήθος μου ως blogger. Τα κείμενά μου δεν έχουν κάποια λογοτεχνική αξία, απλώς, αντί να τα συζητώ μόνο με τις φίλες μου, τα γράφω κιόλας. Μερικοί τα διαβάζουν και χαίρονται, μερικοί άλλοι όχι. Fair enough (που λένε και οι Άγγλοι). Πολλά από τα πράγματα που σχολιάζω θα ήθελα να τα έβλεπα στις ειδήσεις ή κάπου αλλού, αλλά επειδή δεν τα βλέπω, τα σχολιάζω εγώ (I create my own entertainment).

Κατά καιρούς, μου πετάνε το επιχείρημα ότι, επειδή γράφω ανώνυμα, αυτά που γράφω δεν είναι έγκυρα. Ή ότι κρύβομαι πίσω από ένα ψευδώνυμο. Είναι αλήθεια ότι η ανωνυμία σού δίνει μια κάποια ελευθερία να πεις ορισμένα πράγματα που δεν θα έλεγες υπό κανονικές συνθήκες, αν διέτρεχες τον κίνδυνο να υποστείς σωματική επίθεση από άτομα που δεν μπορούν να συγκρατήσουν τα νεύρα τους. Δεν επιθυμώ να τεστάρω πόσο ώριμη κοινωνία έχουμε γίνει όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης. Πιστεύω ότι ως κοινωνία δεν δεχόμαστε την αντίθετη άποψη. Άμα μας αρέσει κάτι, το υποστηρίζουμε φανατικά. Άμα δεν μας αρέσει κάτι, πέφτουμε να το φάμε. Επίσης, δεν πιστεύω ότι η ανωνυμία σε κάνει λιγότερο έγκυρο.

Υπάρχουν χιλιάδες παραδείγματα blogs ανά τον κόσμο που προσφέρουν γέλιο, πληροφόρηση και ψυχαγωγία. Τα περισσότερα από αυτά είναι ανώνυμα. Για παράδειγμα, το http://riverbendblog.blogspot.com/ (γνωστό και ως Baghdad Burning) ήταν το blog μιας νεαρής Ιρακινής που περιέγραφε την κατάσταση στη Βαγδάτη με τον πόλεμο. Έγραφε από το 2003 μέχρι και το 2007 (οπότε φαίνεται να μετακόμισε στη Συρία). Κέρδισε βραβεία, εκδόθηκε και σε βιβλίο, αλλά παρέμεινε μια ανώνυμη blogger (Και πώς θα μπορούσε άλλωστε να αποκαλυφθεί; Δεν θα διέτρεχε κίνδυνο η ζωή της;).

Με άλλου είδους θεματολογία είναι το http://belledejour-uk.blogspot.com/ στο οποίο η ανώνυμη blogger περιέγραφε τη ζωή της ως call girl. Σημείωσε τρελή επιτυχία (το sex άλλωστε πουλάει), έχει εκδοθεί σε βιβλίο και ετοιμάζεται σειρά στην τηλεόραση βασισμένη στο blog. Ανώνυμη και αυτή μέχρι πολύ πρόσφατα, όταν αποφάσισε η ίδια να αποκαλύψει την ταυτότητά της «για να μπορεί πλέον να εμφανίζεται στα parties που γίνονται προς τιμήν της», όπως είπε.

Υπάρχει και το απίστευτα συγκινητικό blog http://lydia-tigria.blogspot.com/ που γράφεται από τους γονείς της Λύδιας, η οποία είναι ένα μικρό παιδάκι που «πολεμά τον καρκίνο». Παρά το θέμα του blog, οι γονείς της Λύδιας γράφουν με απίστευτο χιούμορ και αισιοδοξία υπό τις περιστάσεις. Μόνο για γερά στομάχια.

Να παραθέσω και ένα τελευταίο, το http://gofugyourself.celebuzz.com/ το οποίο ασχολείται αποκλειστικά με το τι φορούν οι διάσημοι (Είναι τεράστιο κεφάλαιο από μόνο του, μη γελάτε). Το blog φαίνεται να γράφουν δύο τύπισσες που έβλεπαν πολλή Δυναστεία και Beverly Hills 90210 (Η Brenda Walsh έχει καταστρέψει πολύ κόσμο παγκόσμια).

Υπάρχουν και τα διαδικτυακά λαμόγια βέβαια. Που γράφουν ανώνυμα για αλλότριους σκοπούς. Που δημιουργούν ένα blog αποκλειστικά και μόνο για να βρίσουν ή να προπαγανδίσουν. Παντού υπάρχουν. Και ανώνυμα και επώνυμα. Εγώ θα έλεγα ότι, όπως και στην κανονική μας ζωή, είναι εύκολο να τα εντοπίσεις και να τα απομονώσεις. Αντιλαμβάνομαι ότι οι ανώνυμοι bloggers μπορεί να εκνευρίζουν τους επαγγελματίες δημοσιογράφους που ακολουθούν έναν άλφα κώδικα δεοντολογίας (αυτοί που τον ακολουθούν τουλάχιστον). Το blogging όμως δεν είναι επάγγελμα να το καλουπώσεις ή να του βάλεις κανόνες.

Μια εισήγηση θα ήταν ότι, όπως διαλέγεις τους φίλους σου, τις εφημερίδες που διαβάζεις, τα τηλεοπτικά κανάλια που παρακολουθείς, θα πρέπει να μάθεις να διαλέγεις και τα blogs που διαβάζεις.

www.kathimerini.com.cy