Η όλη συζήτηση για το ΡΙΚ έχει φτάσει στα όρια που παράλογου. Το κρατικό κανάλι, βασανισμένο από την κακοδιαχείριση και τις «υποχρεώσεις», έφτασε να μας κάθεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, 50 εκατ. ευρώ, με την ποιότητα των προγραμμάτων να μην ανταποκρίνεται σε αυτά τα ποσά που πληρώνουν οι πολίτες.

Η απάντηση που δίνει το ΡΙΚ, είναι πως ένα σημαντικό μέρος των δαπανών του σχετίζεται με το γεγονός ότι είναι δημόσια ραδιοτηλεόραση. Έχει, λοιπόν, την υποχρέωση να προσφέρει προγράμματα που είναι καταδικασμένα να γράφουν ζημιές.

Η αλήθεια, όπως πάντα, είναι κάπου στη μέση: Το ΡΙΚ είναι φορτωμένο με την υποχρέωση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, κι αυτό σημαίνει πως οι δαπάνες θα είναι αυξημένες, αλλά αυτό το δεδομένο δεν δικαιολογεί το παράλογο ύψος των δαπανών.
Λύση, όμως, υπάρχει γι’ αυτό το πρόβλημα, νοουμένου πάντα πως υπάρχει ειλικρινές ενδιαφέρον για την επίλυση του προβλήματος.

Κι αυτό το λέω, διότι, από τη μια έχουμε εκλογές και «ανάγκες», ενώ από την άλλη έχουμε βόλεμα και απόκρυψη των καταφανών προβλημάτων διαχείρισης. Όσο κι αν φωνάζουν, αυτοί που βολεύονται είναι πιο ισχυροί από αυτούς που χάνουν, δηλαδή τους πολίτες.

Θα μπορούσε το πρόγραμμα του ΡΙΚ να χωριστεί σε ξεχωριστά «βιβλία». Τα προγράμματα που αποτελούν υποχρέωση του ιδρύματος, λόγω της φύσης του ως δημόσιο, θα πρέπει να έχουν χωρισμένα λογιστικά βιβλία, και ξεχωριστή οικονομική διαχείριση.

Για παράδειγμα, το ΡΙΚ κάνει προγράμματα όπως «Ο κόσμος της Υπαίθρου», ή το ραδιοφωνικό πρόγραμμα στην τουρκική γλώσσα, ή, ακόμα, κάνει πρόγραμμα για αποδήμους. Προφανώς, αυτά τα προγράμματα στοιχίζουν και δεν έχουν την ικανότητα, εκ φύσεως, να τραβήξουν χορηγίες για να γίνουν ανταγωνιστικά. Έτσι, η αγορά ουσιαστικά αποτυγχάνει να δημιουργήσει μια υπηρεσία την οποία το κράτος θεωρεί σημαντική για διάφορους λόγους.

Εάν, όμως, το ΡΙΚ οργανωθεί καλύτερα από ό,τι σήμερα, θα μπορεί να δώσει κάποιες εξηγήσεις. Και, αντίστοιχα, να θέσει και απαιτήσεις: Ο κόσμος της υπαίθρου ή το πρόγραμμα αποδήμων, στοιχίζουν «χ», φέρνουν στο ΡΙΚ «ψ», και το κράτος θα μπορεί να επιχορηγήσει το υπόλοιπο, για να συνεχιστεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα, για ένα συγκεκριμένο σκοπό δημοσίου συμφέροντος και με ένα συγκεκριμένο ποσό.

Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορεί να υπάρχει και η απαιτούμενη διαφάνεια, διότι, όταν το ΡΙΚ δείχνει βόλεϊ ή κάνει προγράμματα για τον περονόσπορο, αυτό μπορεί να θεωρηθεί θεμιτό και το κράτος να επιχορηγεί τη ζημιά από την αποτυχία της αγοράς. Όταν, όμως, το ΡΙΚ κάνει τηλεοπτικές σειρές ή δείχνει το Euro, τότε οφείλει το ΡΙΚ να γράφει κέρδη. Αν δεν μπορεί, τότε δεν πρέπει να τα κάνει.

Το μοντέλο αυτό δεν είναι καινούργιο, ούτε χρειάζεται να ανακαλυφτεί ο τροχός. Η λύση έχει ήδη διατυπωθεί, τόσο από την Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (και λιγότερο από το Συμβούλιο), όσο και από το ΔΕΚ, με την απόφαση Άλτμαν. Η «δοκιμασία» βασίζεται στο κριτήριο μιας εταιρείας «με χρηστή διοίκηση και σωστό εξοπλισμό». Το κράτος θα θεωρεί «λογική» τη δαπάνη που βασίζεται σε αυτή τη λογική, και θα επιχορηγεί τη ζημιά.

Σε πολλές χώρες, κάτι ανάλογο γίνεται: Ταχυδρομικές υπηρεσίες για τυφλούς, «άγονες» γραμμές προς τα νησιά της Ελλάδας και σιδηροδρομικές συνδέσεις με απόκεντρες περιοχές σε χώρες, όπως στη Γερμανία και στην Πολωνία, αλλά και άλλες τέτοιου είδους υπηρεσίες, ήδη χρηματοδοτούνται από τα κράτη.

Με το «σπάσιμο» των λογιστικών βιβλίων και τον διαχωρισμό των εμπορικών δραστηριοτήτων από εκείνες που γίνονται για την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, μπορεί να υπάρξει διαφάνεια, εξοικονόμηση πόρων, αλλά και καλύτερη ποιότητα στην παροχή των συγκεκριμένων υπηρεσιών.

Θα πει κανείς πως ένας τέτοιος διαχωρισμός δεν είναι εύκολος. Για παράδειγμα, προσωπικό του ΡΙΚ μπορεί να εργάζεται σε εμπορικές παραγωγές και σε παραγωγές δημοσίου συμφέροντος ταυτόχρονα. Αυτά, όμως, δεν είναι σοβαρά πράγματα. Τέτοια επιχειρήματα απλώς μας λένε πως το ΡΙΚ δεν έχει πρόσβαση σε μάγκες λογιστές και πως δεν θέλει να «ενοχλήσει» κανέναν μέσα από την καλύτερη οργάνωσή του.

Εν τω μεταξύ, η ίδια λογική θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε περιπτώσεις όπως της ΑΗΚ, με τον διαχωρισμό, για παράδειγμα, της παραγωγής ρεύματος από τη διανομή, ή ακόμα και στον ΚΟΑ.

Φυσικά, η κυνική μου πλευρά λέει πως οι περισσότεροι οργανισμοί δεν θέλουν κάτι τέτοιο και θα απέφευγαν με κάθε κόστος ένα τέτοιο συγύρισμα για τον προφανή λόγο πως θα ενοχληθούν «κεκτημένα» και συνήθειες, όχι μόνο των υπαλλήλων, αλλά και των κομμάτων. Μακάρι, όμως, εκεί όπου υπάρχει μια απλή και εφαρμόσιμη φόρμουλα, να βρεθεί κάποιος να την προωθήσει.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και, πάνω από όλα, πρέπει τα έσοδα από το φυσικό αέριο να παραμείνουν αυστηρά εκτός προϋπολογισμού.

www.kathimerini.com.cy