Σοφία Χρήστου
Στην απαγόρευση της πρόσβασης και χρήσης τεσσάρων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης από όλα τα παιδιά κάτω των 15 ετών (γεννημένα από 1/1/2012) στην Ελλάδα προχωρεί η κυβέρνηση με σχετικό νόμο που αναμένεται να ψηφιστεί στη Βουλή το καλοκαίρι του 2026. Η απαγόρευση θα ισχύσει για τις πλατφόρμες Instagram και Facebook (ιδιοκτησίας Meta), Snapchat (Snap Inc.) και TikTok (ByteDance). Η εφαρμογή θα ξεκινήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027 και θα αφορά όλους τους ανηλίκους, ανεξάρτητα από το εάν έχουν αποκτήσει προηγουμένως ή όχι λογαριασμό στις εν λόγω πλατφόρμες.
Σύμφωνα με την εξειδίκευση των μέτρων που πραγματοποιήθηκε χθες, Τετάρτη, στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης από τον υπουργό Υγείας Αδωνι Γεωργιάδη, τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου και τον υπουργό Επικρατείας Ακη Σκέρτσο, οι πλατφόρμες θα είναι εκείνες που θα πρέπει να επαληθεύουν την ηλικία και θα είναι υποχρεωμένες να αποτρέπουν τη χρήση σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών.
Η διαδικασία
Οι ανήλικοι που δεν έχουν λογαριασμό, σε περίπτωση που επιχειρήσουν να εισέλθουν σε κάποια από τις τέσσερις πλατφόρμες θα περνούν από μια διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας. Καθοριστικό εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία θα είναι το kidswallet.gov.gr, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη για την απαγόρευση της πρόσβασης των ανηλίκων στην αγορά αλκοόλ και καπνικών προϊόντων. Επομένως, η διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας θα γίνεται με το σκανάρισμα ενός QR Code μέσω του Kids Wallet, στο οποίο ο γονέας θα πρέπει να έχει καταχωρίσει το προφίλ του παιδιού / των παιδιών του.
Για τους ανηλίκους που έχουν ήδη λογαριασμό σε μία από τις πλατφόρμες, θα εφαρμοστεί η λεγόμενη επαν-επαλήθευση ηλικίας (re-verification) με στόχο τον αποκλεισμό τυχόν λογαριασμών με δηλωμένη ηλικία διαφορετική της πραγματικής και κάτω των ορίων που έχουν τεθεί. Μετά την ολοκλήρωση της ίδιας διαδικασίας, δηλαδή το σκανάρισμα του QR Code, οι λογαριασμοί αυτοί θα αποκλειστούν και δεν θα είναι διαθέσιμοι προς χρήση.
Ο λόγος που επιλέχτηκε το kidswallet.gov.gr ως ψηφιακό εργαλείο είναι διότι αποτελεί μηχανισμό ελέγχου που πληροί τα κριτήρια συμβατότητας με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο (DSA, Digital Service Act, άρθρο 28) για την προστασία των ανηλίκων. «Μέσω “διακριτικών ηλικίας” (age tokens), οι πλατφόρμες θα επιβεβαιώνουν ότι ο χρήστης είναι άνω των 15 ετών, χωρίς να έχουν πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα του. Οι εταιρείες που δεν θα συμμορφώνονται, θα αντιμετωπίζουν εξοντωτικά πρόστιμα, τα οποία μπορεί να φθάσουν έως και στο 6% του παγκόσμιου τζίρου τους», σημείωσε ο Δημήτρης Παπαστεργίου.
Ο λόγος που επιλέχθηκαν οι εν λόγω τέσσερις πλατφόρμες είναι διότι λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακολουθώντας παρόμοιο μοτίβο. Ολοι δηλαδή οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και μπορούν να δημοσιεύουν περιεχόμενο που το βλέπουν άλλοι. Στη συνέντευξη Τύπου παρουσιάστηκαν μεταξύ άλλων στοιχεία που αποδεικνύουν πως η διαρκής έκθεση σε βίντεο μικρού μήκους (short videos) που διαθέτουν οι συγκεκριμένες πλατφόρμες δημιουργεί ένα συναισθηματικά φορτισμένο «ατομικό» περιβάλλον που ενεργοποιεί τους μηχανισμούς ανταμοιβής του κεντρικού νευρικού συστήματος (συστήματα ντοπαμίνης και ενδογενών οπιούχων), οδηγώντας σε εθιστική συμπεριφορά. «Ο βασικότερος λόγος που δεν συμπεριελήφθη το YouTube, παρότι διαθέτει βίντεο μικρού μήκους, είναι επειδή θεωρείται κατά βάσιν εκπαιδευτική πλατφόρμα», σημείωσε ο κ. Παπαστεργίου.
Πέρα από την ακατάπαυστη και πολλές φορές αφιλτράριστη κατανάλωση περιεχομένου, στοιχεία από ευρωπαϊκή έρευνα που εκπόνησε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης δείχνουν πως τα παιδιά από 11 έως 15 ετών σε ποσοστό 17% υπήρξαν θύματα διαδικτυακής παρενόχλησης (cyberbullying) την περίοδο 2021-2022. Οι ανήλικοι χρήστες σε ποσοστό 23% έχουν δηλώσει πως αισθάνονται νευρικοί ή ανασφαλείς όταν δεν έχουν πρόσβαση στο κινητό τους. Επιπλέον, το 20% των 15χρονων χρηστών παραμελεί άλλες σημαντικές δραστηριότητες λόγω της περιήγησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εκτός αυτού, περισσότερο από το 36% των νέων ανέφερε ότι βρίσκεται σε σταθερή επαφή με φίλους διαδικτυακά, με τα υψηλότερα ποσοστά να παρατηρούνται στα 15χρονα κορίτσια (44%). Αλλο σημαντικό στοιχείο είναι ότι περισσότεροι από ένας στους δέκα εφήβους εμφάνισαν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχοντας δυσκολία να ελέγξουν τη χρήση τους.
Ο κ. Παπαστεργίου ρωτήθηκε και για το εικονικό ιδιωτικό δίκτυο VPN που χρησιμοποιούν πολλά παιδιά για να παρακάμψουν τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας σε πλατφόρμες. Ο υπουργός απάντησε πως η συγκεκριμένη τεχνολογία δύναται να παρακάμψει τον έλεγχο, ωστόσο η παράκαμψη αυτή δεν είναι εφικτή μέσω συσκευής που χρησιμοποιεί ελληνικό δίκτυο κινητής τηλεφωνίας.
Ο υπουργός Επικρατείας Ακης Σκέρτσος σημείωσε πως ο ρόλος των γονέων είναι κομβικός στην εφαρμογή του νέου νόμου, καθώς οι αρμόδιες ελληνικές αρχές δεν θα «κλείνουν» πλατφόρμες, αλλά θα εντοπίζουν παραβάσεις, θα υποβάλλουν καταγγελίες και θα ενεργοποιούν τον ευρωπαϊκό μηχανισμό ελέγχου, ο οποίος θα αναλαμβάνει την αξιολόγηση και την επιβολή μέτρων. Επομένως η εγκατάσταση του Kids Wallet και ο έλεγχος ότι το παιδί δεν παρακάμπτει τον μηχανισμό προστασίας είναι εξίσου σημαντικά με τις υποχρεώσεις και τις κυρώσεις που αντιμετωπίζουν οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Ευρωπαϊκή διαβούλευση
Οσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους κάτω των 15 ετών στην Ελλάδα, μετά τις ανακοινώσεις και την εξειδίκευση των μέτρων που έγιναν την Τετάρτη θα ακολουθήσει τρίμηνη διαδικασία ευρωπαϊκής διαβούλευσης (TRIS). Ο ερχομός του νομοσχεδίου στην ελληνική Βουλή και η ψήφισή του θα γίνουν το καλοκαίρι του 2026, ενώ στη συνέχεια θα υπάρξει εντατική εθνική διπλωματική προσπάθεια σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τελευταίο βήμα θα είναι η έναρξη της εφαρμογής στις αρχές του επόμενου έτους.
