Μόλις ένα βήμα πριν υιοθετήσει μια από τις σημαντικότερες αλλαγές στη μεταναστευτική της πολιτική βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τον νέο Κανονισμό των Επιστροφών εισέρχονται σήμερα, Δευτέρα, στην τελική τους φάση.

Το απόγευμα, εκπρόσωποι των κρατών-μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται να επαναλάβουν τις συνομιλίες τους στις Βρυξέλλες, σε μια προσπάθεια να γεφυρώσουν τις τελευταίες διαφορές, που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο πλευρές και να καταλήξουν σε πολιτική συμφωνία.

Η νομοθετική πρωτοβουλία θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς ο Κανονισμός θεωρείται το συμπληρωματικό «παζλ» για την ολοκλήρωση του νέου ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, που αναμένεται να εφαρμοστεί από την 1η Ιουλίου. Πάντως, η αναμενόμενη συμφωνία αντανακλά και τη σαφή μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής προς αυστηρότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Βασικός στόχος του Κανονισμού είναι η αύξηση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας ή παραμονής στην Ε.Ε, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν μόνο περίπου το ένα τέταρτο των σχετικών αποφάσεων επιστροφής εκτελείται σήμερα στην πράξη.

Οι διαπραγματεύσεις επανεκκινούν απόψε, μετά την πρόσφατη αποτυχία των συννομοθετών να καταλήξουν σε συμφωνία κατά τον προηγούμενο γύρο επαφών, πριν λίγες ημέρες.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, η βασική διαφωνία μεταξύ των κρατών μελών, δηλαδή του Συμβουλίου και του Ευρωκοινοβουλίου αφορά στον χρόνο εφαρμογής του Κανονισμού. Η αρχική θέση του Συμβουλίου ήταν δύο χρόνια από την υιοθέτηση του κειμένου, ενώ οι ευρωβουλευτές ήθελαν άμεση εφαρμογή.

Αν και τα κράτη μέλη εμφανίζονταν έτοιμα να δεχθούν ως συμβιβασμό τον ένα χρόνο, τελικά δεν επετεύχθη η συμφωνία για έναν κανονισμό, που θεωρείται από την Κομισιόν κρίσιμος για την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η δυνατότητα δημιουργίας «κόμβων επιστροφής» (return hubs) σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. Το νέο πλαίσιο θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να μεταφέρουν σε τέτοιες εγκαταστάσεις παράτυπους μετανάστες και απορριφθέντες αιτούντες άσυλο, ακόμη και σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν άμεση σύνδεση, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν συναφθεί σχετικές διμερείς συμφωνίες.

Παράλληλα, προβλέπεται αυστηροποίηση των κανόνων κράτησης, μεγαλύτερης διάρκειας απαγορεύσεις εισόδου και νέες εξουσίες για τις εθνικές αρχές όσον αφορά τον εντοπισμό και τη διαχείριση όσων παραμένουν παράτυπα στο έδαφος της Ενωσης.

Οι υποστηρικτές του κανονισμού εκτιμούν ότι πρόκειται για απαραίτητο «εργαλείο», ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερο το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και να ενισχυθεί η αξιοπιστία των αποφάσεων επιστροφής.

Αντίθετα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η δημιουργία κέντρων επιστροφών εκτός Ε.Ε ενδέχεται να οδηγήσει σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και σε καθεστώτα παρατεταμένης κράτησης μεταναστών εκτός των ευρωπαϊκών εγγυήσεων προστασίας.

Το ζήτημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών, που πρωτοστατούν στις συζητήσεις για τη δημιουργία των «κόμβων επιστροφής».

Μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία, η Ελλάδα συμμετέχει σε κοινή πρωτοβουλία για την αναζήτηση πιθανών χωρών-εταίρων εκτός Ε.Ε. και την επεξεργασία ενός μοντέλου λειτουργίας των κέντρων αυτών.

Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η ενίσχυση των επιστροφών και η λειτουργία δομών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποσυμφόρηση των χωρών πρώτης «γραμμής» και να λειτουργήσουν αποτρεπτικά απέναντι στις παράτυπες μεταναστευτικές ροές.

Εφόσον οι διαπραγματεύσεις αποδώσουν καρπούς κατά τη σημερινή συνάντηση, ο Κανονισμός των Επιστροφών θα εισέλθει στην τελική ευθεία για την επίσημη έγκρισή του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, σηματοδοτώντας μια νέα, σαφώς αυστηρότερη φάση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.