Επιμέλεια: Θοδωρής Λέννας
Η είδηση της απαγγελίας κατηγοριών από τις ΗΠΑ κατά του πρώην προέδρου της Κούβας και εμβληματικής μορφής της Κουβανικής Επανάστασης του 1958-1959, Ραούλ Κάστρο, βρήκε πολλούς κατοίκους της Αβάνας –κυριολεκτικά– στο απόλυτο σκοτάδι.
Οι εκτεταμένες διακοπές ρεύματος, τα ασταθή τηλεφωνικά δίκτυα και κυρίως οι ελλείψεις στα καύσιμα, που έχουν επιδεινωθεί έπειτα από την κλιμάκωση του αμερικανικού αποκλεισμού στο νησί της Καραϊβικής, έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον ασφυξίας στη χώρα του Χοσέ Μαρτί.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, τι επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ με το κατηγορητήριο κατά του Κάστρο; Μπορεί να πετύχει στην Κούβα αυτό που δεν κατάφερε στο Ιράν; Απειλείται το κομμουνιστικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε πριν από 67 χρόνια ο Φιντέλ Κάστρο; Και αν ναι, με τι τρόπο;
Μια νοσηλεύτρια διαβαίνει τους δρόμους της Αβάνας τον Απρίλιο, ενώ η κρίση στη χώρα εντείνεται λόγω των ελλείψεων [AP Photo/Ramon Espinosa].
Ο «σκιώδης» Ραούλ
Ο Ραούλ Κάστρο δεν είχε ποτέ το ρητορικό χάρισμα και τη φλόγα του αδελφού του, Φιντέλ. Για σχεδόν πέντε δεκαετίες, όμως, υπήρξε κορυφαίος αξιωματούχος της κουβανικής κυβέρνησης: πρόσωπο-κλειδί στη διαδικασία ενδυνάμωσης των ενόπλων δυνάμεων της χώρας ως υπουργός Αμυνας και φυσικά κορυφαίο στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος και επιδραστική προσωπικότητα στο παρασκήνιο μέχρι και σήμερα.
Πριν οι «μουσάτοι» του Φιντέλ καταλάβουν την Αβάνα και εκδιώξουν τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα, ο Ραούλ υπήρξε μέλος του πληρώματος του πλοιαρίου «Γκράνμα» που τον Νοέμβριο του 1956, με «καπετάνιο» τον Φιντέλ Κάστρο και συνεπιβάτη τον Τσε Γκεβάρα, ξεκίνησε από το Μεξικό με προορισμό την Κούβα και τα βουνά της Σιέρα Μαέστρα.
Μετά την εκδίωξη του Μπατίστα και την εγκαθίδρυση του νέου καθεστώτος, ο Ραούλ δημιούργησε τις Επαναστατικές Ενοπλες Δυνάμεις, που το 1961 απέκρουσαν την απόπειρα εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων που είχε οργανωθεί από τη CIA. Οπως μεταδίδουν οι New York Times, ως υπουργός Αμυνας, είχε επίσης καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της GAESA, ενός τεράστιου στρατιωτικού ομίλου που περιλαμβάνει ξενοδοχεία, καταστήματα, και πρατήρια καυσίμων. Η GAESA θεωρείται η ισχυρότερη οικονομική δύναμη στην Κούβα, εκτιμά το ίδιο δημοσίευμα.
Η επιδείνωση της υγείας του αδελφού του, Φιντέλ, τον οδήγησε στην προεδρία της χώρας το 2006, θέση που διατήρησε για 12 χρόνια, έως το 2018. Σε ένα διαφορετικό γεωπολιτικό περιβάλλον από αυτό του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα όταν και σφυρηλατήθηκε το καθεστώς Κάστρο, ο Ραούλ αποπειράθηκε να «ανοίξει» την οικονομία της χώρας με πολιτικές μερικής φιλελευθεροποίησης. Το 2015 προχώρησε στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και ένα χρόνο μετά υποδέχτηκε τον Μπαράκ Ομπάμα στην Αβάνα, σε μια ιστορική επίσκεψη.
Σήμερα, στα 94 του χρόνια, ο Ραούλ δεν κατέχει κάποιον επίσημο τίτλο, ασκεί όμως τεράστια επιρροή τόσο στο κόμμα όσο και στο στράτευμα. Οι NYT αναφέρουν, μάλιστα, ότι φέρεται να είχε ρόλο στις μυστικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ τους τελευταίους μήνες. Η επιλογή της κυβέρνησης Τραμπ να ασκήσει δίωξη σε βάρος του έχει και έντονο συμβολικό υπόβαθρο. Αλλωστε, ο υπέργηρος Ραούλ, παρότι συνεπής πότης και λάτρης της καθαρής ρωσικής βότκας -και της πρώην Σοβιετικής Ενωσης όπου σπούδασε- παραμένει κορυφαία μορφή του καθεστώτος.
Ραούλ Κάστρο και Μπαράκ Ομπάμα κατά την επίσκεψη του δεύτερου στην Αβάνα το 2016. [AP Photo/Pablo Martinez Monsivais]
Το κατηγορητήριο
Η υπόθεση για την οποία οι ΗΠΑ άσκησαν δίωξη στον Κάστρο αφορά στην κατάρριψη αεροσκάφους της οργάνωσης Brothers to the Rescue στα Στενά της Φλόριντα, το μακρινό 1996. Ο Κάστρο, που εκείνη την περίοδο ήταν υπουργός Αμυνας της Κούβας, φέρεται να είχε δώσει την εντολή της καράρριψης. Συγκεκριμένα, σε βάρος του πρώην προέδρου της Κούβας ασκήθηκε διώξη για συνωμοσία με σκοπό τη δολοφονία Αμερικανών πολιτών, καταστροφή αεροσκάφους και ανθρωποκτονία.
Οπως αναφέρει δημοσίευμα του CNN, οι Brothers to the Rescue υπήρξαν μια οργάνωση που κατά τη δεκαετία του 1990, πραγματοποιούσε τακτικές πτήσεις με στόχο να εντοπίζει και να βοηθά Κουβανούς που προσπαθούσαν να φτάσουν στις ΗΠΑ διά θαλάσσης. Η οργάνωση -η οποία δεν είναι πλέον ενεργή- συστηνόταν «ως φιλοδημοκρατική ανθρωπιστική ομάδα αφιερωμένη στην υποστήριξη του κουβανικού λαού ώστε να απελευθερωθεί από τη δικτατορία» του Κάστρο. Ιδρυτικό της μέλος υπήρξε ο Χοσε Μπασούλτο, βετεράνος της αποτυχημένης εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων που είχε ενορχηστρωθεί από τη CIA.
Σε μία από τις αποστολές της οργάνωσης, στις 24 Φεβρουαρίου 1996, κουβανικές δυνάμεις κατέρριψαν δύο από τα αεροσκάφη της. Η κουβανική κυβέρνηση κατηγόρησε την Brothers to the Rescue ότι συμμετείχε σε μυστικές επιχειρήσεις κατά του καθεστώτος — ισχυρισμούς που οι ΗΠΑ αρνήθηκαν. Σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, τα αεροσκάφη της οργάνωσης ήταν άοπλα και οι εθελοντές που επέβαιναν δεν αποτελούσαν απειλή για την κουβανική κυβέρνηση.
Μετά τα γεγονότα του 1996, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον αυστηροποίησε τις κυρώσεις κατά της Κούβας σκληραίνοντας το αμερικανικό εμπάργκο. Ο Φιντέλ Κάστρο ανέλαβε την ευθύνη για το περιστατικό, δηλώνοντας πως είχε δώσει εντολή στον στρατό να καταρρίψει αεροσκάφη που παραβίαζαν τον κουβανικό εναέριο χώρο. Οι ΗΠΑ επιμένουν ότι τα αεροσκάφη καταρρίφθηκαν σε διεθνή εναέριο χώρο.
O Ντόναλντ Τραμπ σε δηλώσεις σε δημοσιογράφους έξω από τον Λευκό Οίκο την Τρίτη. [AP Photo/Jacquelyn Martin]
Στο μυαλό του Τραμπ
Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει -δια της Κούβας- να παρουσιάσει έναν «πολιτικό θρίαμβο», με φόντο το δυσμενές τοπίο που έχει διαμορφωθεί μετά την επίθεση στο Ιράν. Η εξίσωση, όμως, δεν είναι εύκολη ούτε σε αυτή την περίπτωση. Το CNN εκτιμά ότι μια στρατιωτική επιχείρηση στο νησί της Καραϊβικής θα είχε πιθανά υψηλό πολιτικό και στρατιωτικό ρίσκο με δεδομένο ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είναι ήδη καταπονημένες.
Ο Τραμπ εκτοξεύει απειλές προς την Κούβα εδώ και εβδομάδες, δηλώνοντας ότι μπορεί να κάνει «οτιδήποτε» θέλει απέναντι σε ένα «φτωχό κράτος». Εχει δηλώσει ακόμη και ότι ίσως έχει «την τιμή να πάρει την Κούβα», ενώ ενίοτε επιλέγει τη λέξη «απελευθέρωση» όταν αναφέρεται στην αλλαγή του κομμουνιστικού καθεστώτος.«Είναι ένα κράτος που καταρρέει. Δεν έχουν πετρέλαιο, δεν έχουν χρήματα», δήλωσε πρόσφατα σε δημοσιογράφους. «Αλλά είμαστε εκεί για να βοηθήσουμε».
Η δίωξη σε βάρος του Ραούλ Κάστρο οδηγεί αναπόφευκτα σε συνειρμούς φέρνοντας στον νου την περίπτωση του Νικολάς Μαδούρο. Μια «νομική» υπόθεση σε βάρος ενός προσώπου με τεράστια συμβολική δύναμη, όπως ο Κάστρο, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως το τέλειο πρόσχημα για στρατιωτική επέμβαση, παρόμοια με εκείνη της απαγωγής του προέδρου της Βενεζουέλας τον Ιανουάριο.
Δεν είναι λίγοι οι αναλύτες -ανάμεσά τους και Λι Σλένκερ, ερευνητής στο Quincy Institute for Responsible Statecraft- που προειδοποιούν ότι το κατηγορητήριο σε βάρος του Κάστρο, ίσως γυρίσει μπούμερανγκ στις ΗΠΑ. Αφενός γιατί ενδεχομένως κλείνει κάθε πιθανή δίοδο διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών για επίτευξη συμφωνίας. Αφετέρου γιατί θα τονώσει το πατριωτικό αίσθημα των Κουβανών.
Επιπλέον, μια σύγκρουση ΗΠΑ–Κούβας, αν και πιθανότατα δημοφιλής στους αντικομμουνιστές εξόριστους της Φλόριντα, θα δημιουργούσε προβλήματα στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, δεδομένου ότι θα συνιστούσε ακόμη μια πολεμική εμπλοκή των ΗΠΑ κόντρα στο προεκλογικό αφήγημα του Τραμπ.
Μέχρι νεοτέρας, ο Τραμπ φιλοδοξεί να πετύχει αυτό που κανένας προκάτοχός του, από τον Τζον Φ. Κένεντι και μετά, δεν κατόρθωσε: να ρίξει το καθεστώς των Κάστρο και να εξασφαλίσει ένα είδος «ιστορικής αναγνώρισης» που, όπως σχολιάζει το CNN, διακαώς επιθυμεί.
