Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε σήμερα ότι η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν «μπορεί να πάρει λίγες μέρες». Προηγήθηκαν οι νέες, αμυντικού χαρακτήρα, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, αμερικανικές επιθέσεις κατά στόχων στο νότιο Ιράν, που πραγματοποιούνται εν μέσω της κρίσιμης διαπραγμάτευσης και ενδεχομένως αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης επί της Τεχεράνης για περισσότερες παραχωρήσεις.
Παράλληλα, η Τεχεράνη διατηρεί την πίεση επί της φανερά ανυπόμονης Ουάσιγκτον επιμένοντας ότι, αν και υπάρχει συμφωνία ως προς πολλά ζητήματα που θέτει το μνημόνιο συνεννόησης 14 σημείων, αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου μπορεί να θεωρηθεί επικείμενη.
Πού βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις;
Μετά την εφαρμογή εκεχειρίας στις αρχές του Απριλίου, οι δύο πλευρές βρίσκονται σε διαφωνία επί σειράς θεμάτων, ανάμεσά τους το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ο πόλεμος που διεξάγει το Ισραήλ στον Λίβανο και οι ιρανικές απαιτήσεις για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό.
Επειτα από εβδομάδες έμμεσων, ως επί το πλείστον, διαπραγματεύσεων, και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι έχουν καταγράψει πρόοδο ως προς την κατάρτιση ενός μνημονίου συνεννόησης που θα σταματήσει τον πόλεμο και θα δώσει ένα περιθώριο 60 ημερών στις δύο πλευρές για την επίτευξη της οριστικής συμφωνίας.
Το πλαίσιο του μνημονίου εστιάζει στον τερματισμό των εχθροπραξιών και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού με αντάλλαγμα τη λήψη μέτρων από την Τεχεράνη για την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ.
Ο υψηλόβαθμος ιρανός διπλωμάτης Χοσεΐν Νουσαμπαντί δήλωσε στο πρακτορείο ISNA ότι το πιθανό πλαίσιο συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, μεταξύ των οποίων και του Λιβάνου, την αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, την άρση των αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, την απόσυρση των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ από την περίμετρο γύρω από το Ιράν και την εγγύηση ότι το Ιράν θα είναι ελεύθερο να πωλεί το πετρέλαιό του.
Ο Χοσεΐν Νουσαμπαντί δήλωσε ότι το σχέδιο του Ιράν για αρχική συμφωνία δεν περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ που δεν κατονομάζεται δήλωσε ότι το Ιράν συμφώνησε επί της αρχής να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και να απομακρύνει το απόθεμα υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου.
Ιρανικές πηγές έχουν δηλώσει ότι η συμφωνία πλαίσιο αφορά αποκλειστικά τον τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, την εφαρμογή 30ήμερου πλαισίου για την κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ και τη ναυσιπλοΐα και ενδεχομένως την παροχή κάποιας «οικονομικής ανακούφισης» στην Τεχεράνη.
Θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις επί δυσκολότερων θεμάτων όπως η τύχη του σε υψηλό βαθμό εμπλουτισμένου ουρανίου, οι λεπτομέρειες που θα ρυθμίζουν τη διέλευση από τα Στενά, η άρση κυρώσεων και η λήψη μέτρων ασφαλείας.
Πρώτη φάση
Αν το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ιράν εγκρίνει το μνημόνιο συνεννόησης, αυτό θα σταλεί στον ανώτατο ηγέτη για την οριστική έγκριση.
Η αμερικανική πλευρά αντιλαμβάνεται ότι ο αγιατολάχ Μοζτάμπα Χαμενεΐ έχει εγκρίνει το ευρύτερο σχέδιο της συμφωνίας, σύμφωνα με τον αμερικανό αξιωματούχο.
Αν η πρώτη φάση της συμφωνίας προχωρήσει, το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης θα μπορέσει να τεθεί σε διαπραγμάτευση για μία περίοδο 60 ημερών, έχουν δηλώσει οι Μπαγαΐ και Μουσαμπαντί.
Τα βασικά ζητήματα
Ορμούζ και ναυτικός αποκλεισμός: Η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζουν τον έλεγχο επί των Στενών του Ορμούζ και τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών αντίστοιχα ως βασικούς μοχλούς πίεσης.
Βαλλιστικοί πύραυλοι: Βασικό αίτημα των ΗΠΑ πριν από τον πόλεμο ήταν η μείωση του βεληνεκούς των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων ώστε να μη φθάνουν στο Ισραήλ.
Η Τεχεράνη έχει αρνηθεί να συζητήσει το θέμα των πυρηνικών της πυραύλων με το επιχείρημα ότι το δικαίωμά της να εξοπλισθεί με συμβατικά όπλα δεν μπορεί να βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, έπειτα από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, τόσο του περασμένου Ιουνίου, όσο και στο πλαίσιο του πρόσφατου πολέμου, το Ιράν έχει διατηρήσει μέχρι και το 70% του οπλοστασίου του.
Κυρώσεις και παγωμένα περιουσιακά στοιχεία: Η οικονομία του Ιράν πλήττεται σκληρά από τις διεθνείς κυρώσεις. Η δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας πυροδότησε την εξέγερση του περασμένου Ιανουαρίου που πνίγηκε στο αίμα από το ιρανικό καθεστώς.
Η Τεχεράνη έχει απόλυτη ανάγκη για την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε τράπεζες του εξωτερικού. Ζητά επίσης από την Ουάσινγκτον πολεμικές αποζημιώσεις.
Πυρηνικά: Οι Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ πιστεύουν ότι το Ιράν επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνική βόμβα. Η Τεχεράνη το αρνείται διαχρονικά λέγοντας ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Κομβικό σημείο είναι η διαδικασία εμπλουτισμού του ουρανίου και το απόθεμα του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο μπορεί να μην είναι σε τέτοιο βαθμό εμπλουτισμένο ώστε να κατασκευαστεί πυρηνικό όπλο, αλλά και πάλι να θεωρείται ο εμπλουτισμός υπερβολικού βαθμού στο πλαίσιο της μη στρατιωτικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας.
Μία πυρηνική συμφωνία μπορεί να είναι εφικτή και να περιλαμβάνει ένα μακροχρόνιο μορατόριουμ για τον εμπλουτισμό του ουρανίου και την εξαγωγή ή καταστροφή του ιρανικού αποθέματος.
Ωστόσο, σειρά άλλων θεμάτων θα πρέπει να αντιμετωπισθούν επίσης: για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να διακοπεί το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, εάν οι πυρηνικές εγκαταστάσεις θα αποξηλωθούν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τι θα συμβεί με τα αποθέματα του ουρανίου που είναι εμπλουτισμένο στο 20% και στο 5%, καθώς και το μέλλον των προηγμένων συσκευών φυγοκέντρισης του Ιράν και των προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης, μεταξύ άλλων.
Το καλύτερο που έχει η κυβέρνηση Τραμπ να ελπίζει είναι μία πυρηνική συμφωνία με την Τεχεράνη παρόμοια με τη διεθνή συμφωνία του 2015.
Για εκείνη τη συμφωνία όμως χρειάσθηκε πολυετής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε πραγματικές, έμπειρες τεχνικές και πολιτικές διαπραγματευτικές ομάδες διπλωματών και εμπειρογνωμόνων.
Τη συμφωνία εκείνη τορπίλισε κατά την πρώτη του προεδρική θητεία ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η πολύ καθυστερημένη επιστροφή της Ουάσιγκτον σε μία διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης θα έχει στοιχίσει έναν αποτυχημένο πόλεμο που κόστισε στην Ουάσιγκτον δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, κλόνισε την παγκόσμια οικονομία, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για ριζικό μετασχηματισμό του μεσανατολικού τοπίου και απειλεί να εκθρονίσει οριστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Μέση Ανατολή.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ,REUTERS
