Τα τρακτέρ που εισέρχονται στην πόλη Γκέλα, στο νότιο άκρο της Ευρώπης, φέρουν τη σημαία της Σικελίας, με την απεικόνιση της Μέδουσας, τριών λυγισμένων ποδιών και σταχυών σιταριού — μια υπενθύμιση του ρόλου που διαδραμάτιζε το νησί ως σιτοβολώνας ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή.

Ωστόσο, οι αγρότες δεν έρχονται για να συγκεντρώσουν τη σοδειά τους. Διαδηλώνουν.

Η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων συμπιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και αυξάνει το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ακρίβεια τροφοδοτεί κοινωνική αναταραχή και δίνει νέα ώθηση στα ακροδεξιά κόμματα ενόψει των εκλογών του επόμενου έτους σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία.

Κόμματα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν περιθωριακά είχαν ήδη αρχίσει να κερδίζουν έδαφος, καθώς ψηφοφόροι — από τους οδηγούς αυτοκινήτων στην αγροτική Γαλλία έως τους νεαρούς άνδρες στην πρώην κομμουνιστική ανατολική Γερμανία — αναζητούν εναλλακτικές πολιτικές επιλογές.

Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν, που ξέσπασε τον Φεβρουάριο και εκτόξευσε τις τιμές της ενέργειας, έχει επιδεινώσει τις δυσκολίες των κυβερνήσεων, οι οποίες ήδη αγωνίζονται να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό, να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη και να περιορίσουν τις δημόσιες δαπάνες.

Η δυσαρέσκεια έχει πλέον ξεχυθεί στους δρόμους.

Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν με αφορμή την επιδείνωση των υποδομών στα σχολεία των βόρειων προαστίων του Παρισιού, εξελίχθηκαν σε ταραχές, από τις σοβαρότερες των τελευταίων δεκαετιών. Καταστήματα λεηλατήθηκαν, κτίρια πυρπολήθηκαν και το δημαρχείο του 19ου αιώνα στη Λιμόζ τυλίχθηκε στις φλόγες.

«Γιατί βρίσκομαι εδώ; Πολύ απλά, επειδή βρίσκω την ακρίβεια που βιώνουμε σήμερα πραγματικά τρομακτική», δήλωσε ο 21χρονος διαδηλωτής Κεντέν Λεβιλού, στη Νάντη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η σύγκρουση με το Ιράν έχει κοστίσει στην Ευρώπη περίπου 100 δισ. ευρώ, λόγω των διαταραχών στο εμπόριο και στις ενεργειακές αγορές. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά περίπου 140%, ενώ οι τιμές του πετρελαίου κίνησης έχουν διπλασιαστεί.

Σε τηλεοπτικό μήνυμά του το Σαββατοκύριακο, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναγνώρισε ότι οι διαδηλωτές έχουν «εύλογα αιτήματα», καθώς εκφράζουν την οργή τους για την αύξηση του κόστους διαβίωσης και των τιμών των καυσίμων. Παράλληλα, καταδίκασε όσους ευθύνονται για τα βίαια επεισόδια και τις λεηλασίες.

«Δεν πρέπει ποτέ να τους συγχέουμε με εκείνους που προκάλεσαν καταστροφές, βανδάλισαν και λεηλάτησαν», δήλωσε.

Ταραχές σε ολόκληρη την Ευρώπη

Βίαια επεισόδια έχουν σημειωθεί και σε άλλες χώρες. Στο εύπορο Μιλάνο, στη βόρεια Ιταλία, η αστυνομία συγκρούστηκε την Κυριακή με διαδηλωτές που πετούσαν πέτρες και λεηλατούσαν καταστήματα, κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων για τις ανεπαρκείς δημόσιες υπηρεσίες και την αύξηση του κόστους διαβίωσης.

Στην Γκέλα, στις νότιες ακτές της Σικελίας, οι αγρότες δηλώνουν ότι το κόστος των καυσίμων έχει καταστήσει απαγορευτικά ακριβή τη λειτουργία των γεωργικών μηχανημάτων. «Καλλιεργούμε τη γη, θερίζουμε χρέη», ανέφερε ένα από τα πανό των διαδηλωτών.

«Εχουμε παραλύσει εντελώς», δήλωσε ο Αρκάντζελο Γκαμπίνο, εκπρόσωπος αγροτών στην επαρχία Καλτανισέτα. «Το κόστος των καυσίμων έχει υπερδιπλασιαστεί».

Οι αποκλεισμοί δρόμων από οδηγούς φορτηγών, αγρότες και εργαζομένους στη χαλυβουργία έχουν προκαλέσει προβλήματα στις μεταφορές σε περιοχές της νότιας Ιταλίας, προκαλώντας ελλείψεις καυσίμων σε κάποιες περιοχές και εντείνοντας τις ανησυχίες για την επάρκεια των προμηθειών στα σούπερ μάρκετ.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν το Σάββατο στη Λισαβόνα, διαμαρτυρόμενοι για τους χαμηλούς μισθούς, το κόστος στέγασης και την ακρίβεια, αυξάνοντας την πίεση στην κεντροδεξιά κυβέρνηση της Πορτογαλίας.

Στην Ισπανία, η έξωση μιας 87χρονης γυναίκας από το σπίτι της πυροδότησε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για την έλλειψη κατοικιών και την εκτίναξη των ενοικίων, οδηγώντας στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών που είναι προγραμματισμένες για τον επόμενο μήνα.

Διαδηλώσεις έχουν πραγματοποιηθεί και στο Βέλγιο, ενώ μεγάλες συγκεντρώσεις στην Αλβανία τροφοδοτούνται από την οργή για τη διαφθορά, την έλλειψη θέσεων εργασίας και τις χαμηλές επιδόσεις στον τομέα της εκπαίδευσης.

Οι κινητοποιήσεις αντανακλούν ευρύτερες οικονομικές ανησυχίες, οι οποίες επηρεάζουν ολοένα περισσότερο την πολιτική σε ολόκληρη την ήπειρο.

Η ανησυχία για την αγοραστική δύναμη έχει αναδειχθεί σε «σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης της λαϊκιστικής πολιτικής» στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Ζιλ Ιβάλντι, πολιτικό επιστήμονα στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού (Sciences Po).

Πολιτικοί της άκρας Δεξιάς υποστηρίζουν όλο και συχνότερα ότι η αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία θα συμβάλει στη μείωση του κόστους. Με τον τρόπο αυτό αμφισβητούν την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία.

Οι τιμές των καυσίμων στο επίκεντρο

Το νέο ενεργειακό σοκ έρχεται έπειτα από χρόνια οικονομικής πίεσης, στον απόηχο της πανδημίας και της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Στη Γαλλία, η αύξηση του ενεργειακού κόστους δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα ενόψει των προεδρικών εκλογών του επόμενου Απριλίου. Η κυβέρνηση Μακρόν βρίσκεται αντιμέτωπη με διογκούμενο δημοσιονομικό έλλειμμα και με την αυξανόμενη πίεση των αγορών ομολόγων.

Η ηγέτιδα της Ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, έχει αναδείξει τις τιμές των καυσίμων σε κεντρικό άξονα της προεκλογικής της εκστρατείας.

«Η αύξηση των τιμών των καυσίμων είναι σαφώς ένα ζήτημα που ενισχύει τη Μαρίν Λεπέν», δήλωσε ο Ιβάλντι. «Πιστεύω ότι πρόκειται για ένα θέμα το οποίο έχει κατοχυρώσει πολιτικά εδώ και αρκετό καιρό», πρόσθεσε.

Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, τα δημοσκοπικά ποσοστά της Λεπέν έχουν βελτιωθεί, ενώ εκείνα του Μακρόν έχουν υποχωρήσει, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις της Elabe.

Η πρότασή της για δραστική μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα έχει εξασφαλίσει ευρεία λαϊκή υποστήριξη. Αναλυτές επισημαίνουν ότι το ζήτημα έχει ιδιαίτερη απήχηση στους ψηφοφόρους της στις αγροτικές και ημιαστικές περιοχές, όπου η χρήση αυτοκινήτου αποτελεί συχνά αναγκαιότητα.

Αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία

Την ίδια στιγμή, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται στις δημοσκοπήσεις, έπειτα από σημαντικές νίκες σε τοπικές εκλογές. Το κόστος διαβίωσης βρέθηκε για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά στην κορυφή των ανησυχιών των Γερμανών, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα.

Ο πληθωρισμός στη Γερμανία εκτινάχθηκε τον Σεπτέμβριο στο υψηλότερο επίπεδο σχεδόν τριών ετών, ενώ ο πληθωρισμός στον τομέα της ενέργειας έφτασε το 14,9%. Η εξέλιξη αυτή πρόσφερε στην AfD πρόσθετα επιχειρήματα για να επιτεθεί στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Το κόμμα επιδιώκει την αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι η στήριξη του Βερολίνου προς την Ουκρανία συνιστά πολιτική αυτοϋπονόμευση, σε μια περίοδο κατά την οποία η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και πολλές ενεργοβόρες επιχειρήσεις της αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες.

Η εμπειρία δείχνει ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ των υψηλών τιμών ενέργειας και της εκλογικής ενίσχυσης της AfD, δήλωσε ο Γιαν Στέκελ, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας της Κλιματικής Αλλαγής στο Πολυτεχνείο του Μονάχου.

Το επιχείρημα κερδίζει έδαφος και αλλού.

Στην Ιταλία, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι αντιμετωπίζει αυξανόμενο ανταγωνισμό από το Futuro Nazionale («Εθνικό Μέλλον»), νέο ακροδεξιό κόμμα υπό τον πρώην στρατηγό Ρομπέρτο Βανάτσι, το οποίο επίσης υποστηρίζει την αποκατάσταση των ενεργειακών διασυνδέσεων με τη Ρωσία για την προμήθεια φυσικού αερίου.

Στην Πολωνία, χώρα που αποτελεί μία από τις πιο ένθερμες υποστηρίκτριες της Ουκρανίας, η ανησυχία για τους λογαριασμούς ενέργειας ενισχύει την απήχηση της ακροδεξιάς Συνομοσπονδίας του Πολωνικού Στέμματος (Konfederacja Korony Polskiej).

Ο ηγέτης της, Γκζέγκοζ Μπράουν, έχει ζητήσει την επιστροφή του ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου στις αγορές, προβάλλοντας την ίδια θέση με στελέχη της AfD στην πόλη Λούμπμιν της Γερμανίας, όπου καταλήγουν οι κατεστραμμένοι αγωγοί Nord Stream.

«Μου αρέσει η μυρωδιά του ρωσικού φυσικού αερίου το πρωί», δήλωσε χαρακτηριστικά.