Ειλικρίνεια και ασφάλεια. Αυτές τις δύο αξίες οφείλουμε να παρέχουμε οι ενήλικες στα παιδιά σε καιρούς κρίσης. Οι πόλεμοι επηρεάζουν εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως. Παιδιά τα οποία ενώ θα έπρεπε να ζουν ανέμελα τις πιο αθώες περιόδους της ζωής τους στερούνται τα βασικά, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται σε μεγάλο βαθμό ο ψυχικός τους κόσμος.

Η έκθεση των παιδιών σε εικόνες είναι έντονη και πολλές φορές αναπόφευκτη. Στην εποχή που ζούμε εκτός από τα παραδοσιακά μέσα, στη ζωή μας υπάρχουν και τα ΜΚΔ, με τα παιδιά να βλέπουν πολλές φορές σκηνές που τα τρομάζουν και που τους προκαλούν ανασφάλεια. Με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν και την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, που είχαν αρνητικές επιπτώσεις και στη χώρα μας, μιλήσαμε με την Επίτροπο του Παιδιού για το πώς αντιμετωπίζουμε τα παιδιά σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις.

«Τα παιδιά δεν πρέπει να ζουν στο σκοτάδι», τόνισε η Επίτροπος Έλενα Περικλέους μιλώντας στην «Κ», επισημαίνοντας πως είναι καθήκον μας να εξηγούμε σε αυτά, το τι συμβαίνει γύρω μας. Το άγνωστο, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, γεννά μεγαλύτερο φόβο.

Ερωτηθείσα σχετικά με το αν και πώς πρέπει να εξηγούμε την κατάσταση στα παιδιά, τόνισε πως είναι απαραίτητο όταν μας θέτουν ερωτήσεις, να τους επικοινωνούμε το τι συμβαίνει. «Τα παιδιά μπορούν να κατανοήσουν πάρα πολλά πράγματα με βάση την ηλικία και την ωριμότητά τους».

Σύμφωνα με την Επίτροπο, οφείλουμε να χειριζόμαστε τα παιδιά με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Κληθείσα να σχολιάσει τι κάνουμε σε περίπτωση που ένα παιδί ρωτήσει σχετικά με τον πόλεμο εκφράζοντας την ανησυχία του, η κ. Περικλέους είπε πως δίνουμε ξεκάθαρες απαντήσεις στο σημείο πάντα, όπως εξήγησε, που δεν τα εκθέτουμε σε υπερβολικό άγχος και πληροφόρηση. «Δεν είναι προς το συμφέρον του παιδιού να διευρύνουμε τη συζήτηση σε θέματα για τα οποία τα ίδια δεν έχουν αμφιβολίες, αυτό μπορεί να προκαλέσει περεταίρω άγχος». Την ίδια ώρα τόνισε πως, η υπερβολική έκθεση σε εικόνες και ειδήσεις αυξάνει το άγχος των παιδιών.

Απαραίτητη προϋπόθεση, συνέχισε η Επίτροπος, είναι μέσα από τη συζήτηση να κάνουμε τα παιδιά να νιώθουν ασφάλεια. «Εξηγούμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται για την ασφάλεια και την ειρήνη, έτσι ώστε τα παιδιά να νιώσουν ότι υπάρχει ένα δίκτυ ασφαλείας».

Σχετικά με το πως διαχειριζόμαστε τα παιδιά σε περίπτωση ανάγκης λήψης προληπτικών μέτρων, η κ. Περικλέους είπε πως στο πλαίσιο της προετοιμασίας μας πρέπει τα παιδιά να ενημερώνονται πλήρως, με απλό και ξεκάθαρο τρόπο. «Δεν κάνουμε κάτι χωρίς να είναι ενήμερα, χρειάζεται προετοιμασία και σωστή διαχείριση κατά τη διάρκεια και μετά, ώστε να αποφορτιστούν τα παιδιά». Παράλληλα, τόνισε πως είναι πολύ σημαντικό να βρίσκεται εις γνώσιν των παιδιών το σχέδιο δράσης της οικογένειας. «Δεν θέλουμε το παιδί να μένει στο σκοτάδι. Αν για παράδειγμα ετοιμάζουμε ένα σακίδιο ανάγκης, μπορούμε να το κάνουμε μαζί με το παιδί και να ξέρει ότι είναι το δικό του».

Ζούμε σε μια περίοδο, είπε η Επίτροπος, κατά την οποία βιώνουμε την απώλεια της ειρήνης και σύμφωνα με την ίδια, αποτελεί ανάγκη να διατηρούμε τις καθημερινές ρουτίνες. Για παράδειγμα, την ώρα που πάει το παιδί στο σχολείο, το φαγητό του, τις απογευματινές του δραστηριότητες. Ώστε, όπως εξήγησε η ίδια, το παιδί να νιώσει ότι όλα τα υπόλοιπα πράγματα στη ζωή του λειτουργούν κανονικά. «Αυτό τους δίνει το αίσθημα της ασφάλειας και της σταθερότητας», επεσήμανε.

Την ίδια ώρα τόνισε πως, η πυξίδα της συνομιλίας με ένα παιδί πρέπει να είναι πάντοτε το παιδί. Είναι σημαντικό όπως είπε, να μην εκθέσουμε το παιδί σε περισσότερες πληροφορίες από ότι μας ζητά να του πούμε. Επισημαίνοντας δε, τη σημασία ο ενήλικας να απαντά με απλά λόγια και με ψυχραιμία.

Σε περίπτωση, την οποία δεν είμαστε σίγουροι για το πως πρέπει να απαντήσουμε σε μια ερώτηση, μπορούμε να πούμε στο παιδί ότι θα το συζητήσουμε αργότερα και να επανέλθουμε. «Σίγουρα δεν πρέπει να αφήνουμε το παιδί να ζει στην αβεβαιότητα».

Αναφορικά με το τι πρέπει να πράξει ένας ενήλικας σε περίπτωση που αντιληφθεί πως το άγχος και ο φόβος του παιδιού δεν είναι πλέον διαχειρίσιμα, η Επίτροπος σημείωσε πως υπάρχουν υπηρεσίες που παρέχουν ψυχολογική βοήθεια στα παιδιά.

Ειδική αναφορά έκανε στο τι βιώνουν τα παιδιά στο Ακρωτήρι.

«Τα παιδιά στο Ακρωτήρι βιώνουν μια αιφνίδια ανατροπή στην καθημερινότητά τους. Η εκκένωση της περιοχής δεν σημαίνει μόνο απομάκρυνση από τα σπίτια τους, για ένα παιδί σημαίνει επίσης απομάκρυνση από τον γνώριμο χώρο, από το δωμάτιό του, από τους φίλους του, από το σχολείο του και από τις ρουτίνες που του προσφέρουν ασφάλεια. Είναι σημαντικό να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η αίσθηση της κανονικότητας. Η συνέχιση της εκπαίδευσης, η επαφή με τους φίλους και τους εκπαιδευτικούς τους. Αυτά τα στοιχεία λειτουργούν ως άγκυρες σταθερότητας σε περιόδους αβεβαιότητας».

Συμπερασματικά συνόψισε κάποια σημεία καθοδήγησης που απορρέουν και από τη σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού.

«Συχνά μιλάμε για τα παιδιά χωρίς να ακούμε τα ίδια». Τα παιδιά, όπως είπε η Επίτροπος, έχουν δικαίωμα να εκφράζουν τα συναισθήματα, τους φόβους και τις απορίες τους, τονίζοντας πως, οι ενήλικες χρειάζεται να δημιουργούν χώρο για ερωτήσεις, χωρίς να τις υποτιμούν ή να τις αποφεύγουν.

«Οι δύσκολες καταστάσεις είναι και ευκαιρίες να μάθουν τα παιδιά να αναγνωρίζουν και να ονομάζουν συναισθήματα όπως φόβο, λύπη, θυμό ή ανησυχία. Η καθοδήγηση των ενηλίκων μπορεί να τα βοηθήσει να καταλάβουν ότι αυτά τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά».

Σύμφωνα με την κ. Περικλέους, εκτός από τη συζήτηση, χρειάζεται και διαχείριση της έκθεσης των παιδιών σε εικόνες και ειδήσεις. Οι ενήλικες πρέπει να φιλτράρουν πληροφορίες, να περιορίζουν τη συνεχή έκθεση σε ειδήσεις, να εξηγούν όσα βλέπουν τα παιδιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και στο σημείο αυτό, υπογράμμισε πως, την ευθύνη των ΜΜΕ για υπεύθυνη και ισορροπημένη ενημέρωση έτσι ώστε να συμβάλουν στην προστασία της παιδικής ψυχής,

«Είναι σημαντικό τα παιδιά να κατανοήσουν ότι, παρά τις συγκρούσεις, υπάρχουν άνθρωποι και οργανισμοί που εργάζονται για την ειρήνη, την προστασία και τη βοήθεια των παιδιών σε όλο τον κόσμο. Αυτό βοηθά να μη βιώνουν τον κόσμο μόνο ως απειλή. Η οικογένεια, το σχολείο και οι κοινωνικές υπηρεσίες πρέπει να λειτουργούν ως ένα πλέγμα προστασίας. Όταν ένα παιδί βιώνει έντονο άγχος, η έγκαιρη στήριξη από εκπαιδευτικούς και ειδικούς είναι καθοριστική».

Καταλήγοντας έστειλε το μήνυμα πως, πάνω απ’ όλα, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι σε κάθε απόφαση που λαμβάνεται σε τέτοιες συνθήκες, το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο. «Τα παιδιά χρειάζονται ασφάλεια, ειλικρίνεια και φροντίδα, όχι μόνο για να ξεπεράσουν τη δυσκολία της στιγμής, αλλά και για να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη τους στον κόσμο γύρω τους».