Χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μέχρι και από μαθητές ηλικίας 11 ετών στην Κύπρο καταγράφεται στην διεθνή έρευνα Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) η οποία διεξάγεται σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Η Κύπρος συμμετείχε για πρώτη φορά στην εν λόγω έρευνα, το 2021 - 2022, με δείγμα μαθητών ηλικίας 11, 13, και 15 ετών. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, ποσοστό των μαθητών που ανέφεραν ότι είχαν χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικό τσιγάρο έστω και μία φορά στη ζωή τους κατανέμεται ως εξής: 4,8% στην ηλικία των 11 ετών, 16,2% στα 13 έτη και 38,2% στα 15 έτη.

Σύμφωνα με απάντηση της υπουργού Παιδείας, Αθηνάς Μιχαηλίδου σε κοινοβουλευτική ερώτηση των βουλευτών από το κόμμα Άλμα - Πολίτες για την Κύπρο, Οδυσσέα Μιχαηλίδη και Λίτσας Δρουσιώτου, τα δεδομένα της έρευνας αποτελούν σημαντική βάση αναφοράς για την παρακολούθηση του φαινομένου στον μαθητικό πληθυσμό και αναδεικνύουν τη σημασία της έγκαιρης και συστηματικής πρόληψης.

Η πρόληψη και τα πρωτόκολλα

Όπως διατυπώνεται στην απάντηση του υπουργείου Παιδείας, εφαρμόζεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης και διαχείρισης θεμάτων που σχετίζονται με εξαρτητικές συμπεριφορές στο σχολικό περιβάλλον. Στο ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης των εξαρτήσεων, το υπουργείο σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, την Αστυνομία Κύπρου – ΥΚΑΝ και την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου εφαρμόζει το πρωτόκολλο συνεργασίας για την πρόληψη και αντιμετώπιση των παράνομων ουσιών εξάρτησης στο σχολείο. Το πρωτόκολλο καθορίζει συγκεκριμένες διαδικασίες και ενέργειες σε περιπτώσεις πληροφορίας, υποψίας ή περιστατικού που σχετίζεται με χρήση, κατοχή ή διακίνηση παράνομων ουσιών από μαθητές. Επίσης εφαρμόζεται θεσμοθετημένη διαδικασία παραπομπής μαθητών παρουσιάζουν εξαρτητικές συμπεριφορές προς εγκεκριμένα και εξειδικευμένα θεραπευτικά προγράμματα, σε συνεργασία με άλλες αρμόδιες υπηρεσίες.

Επιπλέον, από την φετινή σχολική χρονιά αρχίζει η εφαρμογή του εντύπου παρακολούθησης (Check List), από του υπουργείο Παιδείας σε συνεργασία με Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων. Πιο συγκεκριμένα το έντυπο θα λειτουργεί ως υποστηρικτικό αλλά και καθοδηγητικό εργαλείο για τα σχολεία όπου θα παρακολουθεί ζητήματα που αφορούν την ενημέρωση της σχολικής κοινότητας, την επιτήρηση, την καταγραφή περιστατικών και την παροχή υποστήριξης.

Από το Δημοτικό η πρόληψη

Σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας, η πρόληψη προωθείται από τη Δημοτική Εκπαίδευση, αφού στα δημοτικά σχολεία εφαρμόζεται το αναλυτικό πρόγραμμα αγωγής υγείας, όπου περιλαμβάνει την ενότητα «χρήση και κατάχρηση ουσιών».

Ειδικότερα, η διδασκαλία καλύπτει:

- την ορθή και ασφαλή διαχείριση φαρμάκων

- την πρόληψη του καπνίσματος και της έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα

- την πρόληψη της κατανάλωσης αλκοόλ

- την ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων

- την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, της υπευθυνότητας, της λήψης αποφάσεων

- διαχείρισης κοινωνικών πιέσεων

- την κατανόηση της επίδρασης του οικογενειακού, κοινωνικού, οικονομικού, πολιτισμικού

- φυσικού περιβάλλοντος στην υιοθέτηση συμπεριφορών υγείας

Η αντιμετώπιση περιστατικών

Η διαχείριση περιστατικών εντός σχολικών μονάδων διαφοροποιείται ανάλογα με την περίπτωση. Στην περίπτωση που μαθητές παρουσιάζουν πειραματική / περιστασιακή χρήση ή ενδείξεις εξάρτησης η παρέμβαση από τους αρμόδιους έχει πρωτίστως παιδαγωγικό, συμβουλευτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Παράλληλα με την εφαρμογή των σχολικών κανονισμών, διερευνώνται οι ανάγκες του παιδιού και οι παράγοντες που ενδέχεται να συνδέονται με τη συμπεριφορά χρήσης. Όπου διαπιστώνεται εξαρτητική συμπεριφορά και ανάγκη για εξειδικευμένη παρέμβαση, ενεργοποιείται η θεσμοθετημένη διαδικασία που προβλέπεται στο πρωτόκολλο παραπομπής μαθητών που παρουσιάζουν εξαρτητικές συμπεριφορές σε εγκεκριμένα θεραπευτικά προγράμματα. Σε περιστατικά που αφορούν πώληση ή συστηματική διακίνηση τα εν λόγω περιστατικά δεν αντιμετωπίζονται ως περιστατικά απλής χρήσης ή εξάρτησης. Εφαρμόζονται οι προβλεπόμενοι σχολικοί κανονισμοί και διαδικασίες και, ανάλογα με τη φύση του περιστατικού, ενεργοποιούνται οι αρμόδιες υπηρεσίες.

Ειδικότερα, για τη Δημοτική Εκπαίδευση, σε περίπτωση που μαθητής εντοπιστεί να χρησιμοποιεί συμβατικό ή ηλεκτρονικό τσιγάρο, το περιστατικό αντιμετωπίζεται παιδαγωγικά, εξατομικευμένα και ολιστικά. Δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένδειξη εξαρτητικής συμπεριφοράς ή ως απλή έλλειψη ενημέρωσης, ενώ σύμφωνα με το υπουργείου τα συγκεκριμένα περιστατικά είναι μεμονωμένα.