Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2026, στο Παλαιό Δημαρχείο Λευκωσίας, η πολιτιστική εκδήλωση «Ποιητικές Διαμάχες: Τσιαττιστά στην Κύπρο και τη Μεσόγειο», την οποία συνδιοργάνωσαν το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ) και η Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης (DGT) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. H εκδήλωση αποτέλεσε συνέχεια μιας διαδρομής που ξεκίνησε φέτος τον Μάιο στις Βρυξέλλες, όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το νέο ντοκιμαντέρ του ΓΤΠ με τίτλο «Η ηχώ της Κύπρου» («Echoes of Cyprus»).
Η εκδήλωση, μια ξεχωριστή βραδιά αφιερωμένη στην πολυγλωσσία, την προφορική παράδοση και την αυτοσχέδια ποιητική δημιουργία, προέβαλε τον ρόλο της γλώσσας ως φορέα πολιτισμού, συλλογικής μνήμης και πολιτιστικής συνέχειας. Παράλληλα, ανέδειξε τις διασυνδέσεις των τσιαττιστών με αντίστοιχες προφορικές ποιητικές παραδόσεις της Μεσογείου, υπογραμμίζοντας τις κοινές πολιτιστικές αναφορές που ενώνουν τους λαούς της περιοχής.
Τους προσκεκλημένους στην εκδήλωση καλωσόρισε η κα Μαίρη Πανούση, εκπρόσωπος της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, η οποία ευχαρίστησε τη διευθύντρια του ΓΤΠ για την αμέριστη συμπαράσταση και την αδιάλειπτη στήριξή της στο έργο της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης. Η κα Πανούση ανέφερε ότι τα «τσιαττιστά» ταξίδεψαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες και απόψε επιστρέφουν στον φυσικό τους χώρο στην Κύπρο, όπου η προφορική παράδοση, η διάλεκτος, το χιούμορ, η ευστοχία και ο ρυθμός δεν είναι μουσειακό υλικό. Είναι ζωντανή εμπειρία. Είναι τρόπος να μιλάς, να απαντάς, να πειράζεις, να τιμάς, να θυμάσαι.
Κατά τον χαιρετισμό της, η διευθύντρια του ΓΤΠ κα Αλίκη Στυλιανού ανέφερε ότι η αποψινή εκδήλωση είναι αφιερωμένη στους προφορικούς ποιητές (τσιαττιστάδες) της Κύπρου, αλλά και της Ευρώπης, οι οποίοι «παλεύουν κόντρα στον χρόνο για να κρατήσουν την παράδοση, για να μη σπάσει η εύθραυστη αλυσίδα που συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον».
Αναφερόμενη στο ντοκιμαντέρ του ΓΤΠ «Echoes of Cyprus», του οποίου προβλήθηκαν σκηνές (trailer), ευχαρίστησε τη δρα Νικολέττα Δημητρίου για την έμπνευση και την ανεκτίμητη συμβολή της στην παραγωγή και τη συνεχάρη για την πρόσφατη διεθνή διάκρισή της στα European Heritage Awards. Όπως ανέφερε, το ντοκιμαντέρ φωτίζει το έργο του James A. Notopoulos και του Δημήτριου Πετρόπουλου, οι οποίοι το 1953 πραγματοποίησαν τις πρώτες επιτόπιες ηχογραφήσεις προφορικής αυτοσχέδιας ποίησης στην Κύπρο, διασώζοντας πολύτιμες μαρτυρίες της κυπριακής προφορικής παράδοσης.
Παράλληλα, η κα Στυλιανού ανέφερε ότι η προφορική ποίηση δεν είναι μοναδικό φαινόμενο της Κύπρου, αλλά συναντάται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που επιτρέπει την αλληλεπίδραση και την αναγνώριση κοινών πολιτισμικών στοιχείων. Μέσω αυτής της διαπίστωσης, όπως σημείωσε, μπορούμε να αναγνωρίζουμε κοινά μεταξύ μας οι λαοί και να εκτιμούμε τον πλούτο της αλληλένδετης κληρονομιάς της Ευρώπης.
Η κα Στυλιανού τόνισε ότι από πλευράς του ΓΤΠ οι παραδόσεις αυτές δεν θα αφεθούν στη λήθη, υπογραμμίζοντας πως όλοι έχουμε ευθύνη να συμβάλουμε στο μέτρο που μας αναλογεί, ώστε να προστεθεί το δικό μας λιθαράκι στο «λαμπρό οικοδόμημα» της κυπριακής λαϊκής ποίησης. Επισήμανε ότι η γλώσσα των τσιαττιστών είναι ατόφια κυπριακή, με αξιοθαύμαστη ομοιοκαταληξία, και εμπεριέχει τη λαϊκή σοφία και τον πλούτο του ίδιου του λαού μας.
Τέλος, η κα Στυλιανού ευχαρίστησε τη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ιδιαίτερα τον γενικό διευθυντή κ. Χρίστο Ελληνίδη, για τη συνδιοργάνωση της εκδήλωσης, το προσωπικό του ΓΤΠ και όλους τους δημιουργούς που εργάστηκαν για την παραγωγή του ντοκιμαντέρ.
Από πλευράς του, ο γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης κ. Χρίστος Ελληνίδης, αναφερόμενος στο γεγονός ότι η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. οδεύει προς το τέλος, είπε ότι στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης έχει καθιερώσει την παράδοση να τιμά κάθε κράτος μέλος που αναλαμβάνει την Προεδρία, αναδεικνύοντας τη γλώσσα και τον πολιτισμό του. Σύμφωνα με τον κ. Ελληνίδη, μέσω των τσιαττιστών αντικρίζουμε τον κυπριακό πολιτισμό να αναδύεται μέσα από ιστορίες.
Κάνοντας αναφορά στο μότο της Κυπριακής Προεδρίας «Μια αυτόνομη Ένωση, Ανοικτή στον κόσμο», τόνισε ότι η αυτονομία είναι συνυφασμένη με την ικανότητα συνεργασίας και υπογράμμισε τη σημασία της πολυγλωσσίας και της μετάφρασης στην ανάπτυξη διαλόγου.
Όπως είπε, οι ποιητικοί αγώνες και τα τσιαττιστά «είναι μια τέχνη όπου δύο ποιητές αναμετρώνται με την ευφυΐα και τη ρίμα τους στη διάλεκτό μας, αποδεικνύοντας ότι η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται, εμπνέει και ενώνει».
Ο αναπληρωτής κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Γιάννης Αντωνίου, ο γενικός διευθυντής της Γενικής ∆ιεύθυνσης Μετάφρασης κ. Χρίστος Ελληνίδης και η κα Αλίκη Στυλιανού, διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών.
Καταληκτικά, ανέφερε ότι η Ευρώπη δεν είναι μόνο μια ένωση θεσμών και πολιτικών, αλλά, πάνω απ’ όλα, είναι μια Ένωση Φωνών, υπογραμμίζοντας ότι η διαφορετικότητά μας δεν είναι πρόκληση που πρέπει να ξεπεράσουμε, αλλά ένας πλούτος που οφείλουμε να διαφυλάξουμε και πως «μέσα σε αυτό το μοναδικό ευρωπαϊκό μωσαϊκό, η κυπριακή λαλιά κατέχει τη δική της ξεχωριστή και περήφανη θέση».
Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, ο Ευρωπαίος Επίτροπος κ. Κώστας Καδής ευχαρίστησε τη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης και το ΓΤΠ για την αξιόλογη αυτή πρωτοβουλία, τονίζοντας πως η άυλη πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί ζωντανή δύναμη που ενώνει ανθρώπους και γενιές. Αναφερόμενος στην πλούσια πολιτιστική παράδοση της Κύπρου, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στα τσιαττιστά, επισημαίνοντας πως η εγγραφή τους στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO το 2011 επιβεβαίωσε τη διαχρονική τους αξία ως μοναδικής μορφής προφορικής ποιητικής δημιουργίας.
Ακολούθησε προβολή βίντεο τσιαττιστών από Πρέσβεις κρατών μελών της Ε.Ε. στην Κύπρο. Ακολούθως, η εθνομουσικολόγος δρ Νικολέττα Δημητρίου παρουσίασε την ιστορική διαδρομή των τσιαττιστών και ανέδειξε τη θέση τους στο ευρύτερο πλαίσιο των αυτοσχέδιων ποιητικών παραδόσεων της Μεσογείου. Μέσα από την επιστημονική της προσέγγιση, φωτίστηκαν οι κοινωνικές, πολιτισμικές και μουσικές διαστάσεις ενός στοιχείου που εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό και εξελισσόμενο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η προβολή της ταινίας «Duel», η οποία ενσωματώνει αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ του ΓΤΠ «Echoes of Cyprus». Μέσα από τη δημιουργική αυτή σύνθεση αναδεικνύεται η μοναδικότητα των κυπριακών τσιαττιστών και η ξεχωριστή θέση τους στο ευρύτερο πολιτιστικό τοπίο της Μεσογείου.
Το ντοκιμαντέρ του ΓΤΠ βασίζεται στην έρευνα της εθνομουσικολόγου και διευθύντριας του Αρχείου Κυπριακής Μουσικής δρος Νικολέττας Δημητρίου. Το σενάριο συνυπογράφουν η δρ Δημητρίου, ο Σταύρος Παμπάλλης και η Δανάη Στυλιανού, η οποία είχε επίσης τη σκηνοθετική επιμέλεια της παραγωγής.
Η επίσημη προβολή του θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Λευκωσίας στις 28 Σεπτεμβρίου 2026.
Στο τέλος της εκδήλωσης, το κοινό είχε την ευκαιρία να απολαύσει αυθεντικές ποιητικές αναμετρήσεις από καταξιωμένους τσιαττιστάδες, οι οποίοι με τον αυθορμητισμό, το χιούμορ και την ευρηματικότητά τους ανέδειξαν τη διαχρονική αξία της λαϊκής ποιητικής έκφρασης. Συμμετείχαν οι Αντρέας Χρίστακκος και Γιαννάκης Ττίκκης, Αντρούλλα Μενοίκου και Αγλαΐα Σεργίου, καθώς και οι Ηλίας Ηλία Χατζημιχαήλ και Κωνσταντίνος Χρίστου Γρίλιας. Τη βραδιά πλαισίωσαν μουσικά οι Κυριάκος Μαρκουλλής και Χρίστος Ισιδώρου, αναδεικνύοντας τη μουσική διάσταση της κυπριακής προφορικής δημιουργίας και συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας παραδοσιακής ατμόσφαιρας.
Οι «Ποιητικές Διαμάχες: Τσιαττιστά στην Κύπρο και τη Μεσόγειο» ανέδειξαν τα τσιαττιστά ως μια ζωντανή μορφή πολιτιστικής έκφρασης που συνεχίζει να εμπνέει, να εξελίσσεται και να δημιουργεί γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στις γενιές, τις κοινότητες και τους λαούς της Μεσογείου.
Χαιρετισμός της Διευθύντριας του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών κας Αλίκης Στυλιανού, στην πολιτιστική εκδήλωση «Ποιητικές Διαμάχες: Τσιαττιστά στην Κύπρο και τη Μεσόγειο» που πραγματοποιήθηκε στο Παλαιό Δημαρχείο Λευκωσίας.
Αγαπητοί μου, καλώς ορίσατε. Η αποψινή εκδήλωση είναι αφιερωμένη στους προφορικούς ποιητές της Κύπρου (γνωστούς ως τσιαττιστάδες) αλλά και της Ευρώπης που παλεύουν κόντρα στον χρόνο για να κρατήσουν την παράδοση για να μη σπάσει η εύθραυστη αλυσίδα που συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Επιτρέψτε μου, καταρχάς, να εκφράσω την ειλικρινή μου ευγνωμοσύνη στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ιδιαίτερα στην κα Μαίρη Πανούση. Η σημερινή μας συνάντηση αποτελεί τη συνέχεια μιας όμορφης κοινής διαδρομής που ξεκίνησε τον Μάιο φέτος στις Βρυξέλλες. Εκεί, στο Breydel Auditorium, είχαμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε για πρώτη φορά, το νέο ντοκιμαντέρ του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών με τίτλο «Η ηχώ της Κύπρου» («Echoes of Cyprus») που επικεντρώνεται στο αξιοθαύμαστο ταξίδι του Ελληνοαμερικανού καθηγητή κλασικής φιλολογίας James A. Νοτόπουλου και του λαογράφου Δημήτριου Πετρόπουλου, οι οποίοι πραγματοποίησαν το 1953 τις πρώτες επιτόπιες ηχογραφήσεις μουσικής και ποίησης στην Κύπρο. Κατέγραψαν φωνές που διαφορετικά θα είχαν χαθεί στη λήθη. Δεν περιορίστηκαν απλώς στην ηχογράφηση ήχων˙ διατήρησαν στιγμές ζωής, θραύσματα ταυτότητας και τον ζωντανό παλμό της κυπριακής προφορικής παράδοσης.
Το σενάριο του ντοκιμαντέρ συνυπογράφουν η Νικολέττα Δημητρίου, ο Σταύρος Παμπαλλής και η Δανάη Στυλιανού, η οποία υπογράφει επίσης τη σκηνοθεσία της παραγωγής.
Η έμπνευση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ) αυτή τη φορά προήλθε από τη δρα Νικολέττα Δημητρίου, την εξαιρετική, καταρτισμένη εθνομουσικολόγο. Αντλώντας τις πηγές της από αρχειακό υλικό που φυλάσσεται σήμερα στο Πανεπιστήμιο Harvard και το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, η Νικολέττα Δημητρίου αφηγείται μέσω της ταινίας του ΓΤΠ, το χρονικό εκείνης της ιστορικής καταγραφής. Οι Νοτόπουλος και Πετρόπουλος, κατέγραψαν φωνές που διαφορετικά θα είχαν χαθεί στη λήθη. Δεν περιορίστηκαν απλώς στην ηχογράφηση ήχων, διατήρησαν στιγμές ζωής, θραύσματα ταυτότητας και τον ζωντανό παλμό της κυπριακής προφορικής παράδοσης. Ανάμεσα στα στοιχεία που είχαν ηχογραφήσει τότε οι δύο ερευνητές, βρίσκονται και τσιαττίσματα, μια μορφή τέχνης που βασίζεται στον αυθορμητισμό και την ικανότητα ποιητικού αυτοσχεδιασμού και που, το 2011, περιλήφθηκε στον Παγκόσμιο Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Την ευχαριστώ θερμά για την ανεκτίμητη συμβολή της, για την υπέροχη μας συνεργασία όλο αυτό το διάστημα και παράλληλα, τη συγχαίρω εγκάρδια για την πρόσφατη, διεθνή διάκρισή της στα European Heritage Awards / Europa Nostra Awards 2026, όπου το έργο της, «Ο Κύπριος Βιολάρης» («The Cypriot Fiddler»), βραβεύθηκε στην κατηγορία της Έρευνας, ενώ κατέκτησε ταυτόχρονα και ένα από τα πέντε Grand Prix Awards.
Η Νικολέττα Δημητρίου, λοιπόν, με έχει διαφωτίσει και μου έχει εξηγήσει ότι με τον όρο «τσιάττισμα» εννοούμε ποιητική πάλη, αντιπαράθεση και αγώνας λεκτικής επικράτησης. Είναι μια μορφή πνευματικής άσκησης και συνάμα επίδειξης γνώσεων αλλά και ικανοτήτων απομνημόνευσης, γρήγορης σύνθεσης στίχων και ετοιμότητας.
Οι «κανόνες» του αγώνα είναι αυστηροί. Το έμμετρο δεκαπεντασύλλαβο συνήθως περιορίζεται σε δύο μόνο στίχους. Ο χρόνος για να δοθεί απάντηση στην πρόκληση είναι περιορισμένος. Κάθε δισταγμός λειτουργεί εναντίον του ποιητή που έχει τον λόγο. Η απάντηση πρέπει να είναι σχετική με το θέμα και ταυτόχρονα, με ευελιξία και δεξιότητα να ανοίγονται συνεχώς νέα μέτωπα αντιπαράθεσης με καινούργιο θεματολόγιο.
Ανακύπτει, όμως, και ένας σημαντικός προβληματισμός: τί θα συμβεί στις παραδόσεις μας όταν ο κόσμος που τις δημιούργησε έχει αλλάξει εντελώς;
Από πλευράς μας στο Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών τουλάχιστον δεν θα τις αφήσουμε να χαθούν. Απόψε, θυμίζουμε ότι όλοι θα χρειαστεί να συμβάλουμε όπως μπορούμε για να προσθέσουμε το δικό μας λιθαράκι στο λαμπρό οικοδόμημα της κυπριακής λαϊκής ποίησης. Η γλώσσα των τσιαττιστών είναι ατόφια Κυπριακή, με αξιοθαύμαστη ομοιοκαταληξία, εμπερικλείοντας όλη τη λαϊκή σοφία και τον πλούτου του ίδιου του λαού μας.
Απόψε θα διαπιστώσετε, επίσης, ότι η αυτοσχέδια προφορική ποίηση δεν είναι μοναδική στην Κύπρο˙ συναντάται και αλλού στην Ευρώπη. Με αυτό το δεδομένο, μπορούμε να αναγνωρίζουμε κοινά μεταξύ μας οι λαοί και να εκτιμούμε τον πλούτο της αλληλένδετης κληρονομιάς της Ευρώπης.
Είμαι βαθιά ευγνώμων, και είμαι πάντα, στους πολύτιμους συναδέλφους μου στο ΓΤΠ και τους δημιουργούς/συνεργάτες μας που εργάστηκαν για το ντοκιμαντέρ. Η αφοσίωση, η εμπειρογνωμοσύνη και η δέσμευσή τους όλους, μας δίνουν απόψε «εικόνα» της ιστορίας μας, την οποία και σας παρουσιάζουμε.
Είμαι ευγνώμων που βρίσκομαι εδώ απόψε μαζί σας.
Και όπως είπε ο λαϊκός ποιητής μας Αντώνης Ν. Κατσαντώνης στο ποίημα του «Η Ξενιτειά»: «Αλί τον που τες ρίζες του, τζείνος που ξωμακρίζει με που τον ήλιο ριζιφός μήτε πατρίδα ρίζει». Σας ευχαριστώ όλους.
