Υπόμνημα προς την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ίσων Ευκαιριών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών, υπέβαλαν οι Δεσμοφύλακες της ΙΣΟΤΗΤΑΣ, μέσα από το οποίο ζητούν να μετουσιωθούν τα λόγια σε πράξεις, σχετικά με την κακή κατάσταση που επικρατεί στις Κεντρικές Φυλακές. «Η Κύπρος χρωστά στους κρατούμενους, στους δεσμοφύλακες και στους πολίτες της ένα σωφρονιστικό σύστημα που σέβεται τον άνθρωπο», υπογραμμίζουν οι δεσμοφύλακες.  Την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, απασχολούν οι συνθήκες κράτησης στις Κεντρικές Φυλακές και η διασφάλιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των κρατουμένων και διεξάγεται στην παρουσία του Υπουργού Δικαιοσύνης, Κώστα Φυτιρή.

Συγκεκριμένα όπως αναφέρεται το υπόμνημα που εξασφάλισε η «Κ», στηρίζεται στα ευρήματα της πρόσφατης έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) μετά την ad hoc επίσκεψή της τον Απρίλιο 2025, στις εκθέσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως, στα στοιχεία της Eurostat, στους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες του Συμβουλίου της Ευρώπης, στους Κανόνες Nelson Mandela του ΟΗΕ, καθώς και στην πρακτική εμπειρία των μελών της Συντεχνίας.

Οι δεσμοφύλακες χαρακτηρίζουν τον υπερπληθυσμό ως τη ρίζα του προβλήματος και σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, η Κύπρος κατέχει το δυσμενές πρωτείο ανάμεσα σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον υπερπληθυσμό φυλακών, με ποσοστό πληρότητας 226,2% για το 2023.

Παράλληλα, αναφορά γίνεται και στην έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως τον Φεβρουάριο 2025 στην οποία σημειώνεται μεταξυ άλλων, ότι σε χώρους σχεδιασμένους για 57 υποδίκους κρατούνταν 276 πρόσωπα. Η CPT, μετά την επίσκεψή της τον Απρίλιο 2025, κατέγραψε μέχρι και τέσσερα άτομα σε κελιά κάτω των 6 τ.μ., με δύο εξ αυτών να αναγκάζονται να κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα. Πρόκειται για κελιά που δεν πληρούν τα ελάχιστα πρότυπα ούτε για ένα μόνο άτομο.

Ο υπερπληθυσμός δεν είναι μόνο αριθμητικό πρόβλημα, τονίζουν οι δεσμοφύλακες, κάνοντας λόγο για γενεσιουργό αιτία σχεδόν όλων των δυσλειτουργιών. «Βίας, ανεπαρκούς υγιεινής, αδυναμίας διαχωρισμού κατηγοριών κρατουμένων, υποβάθμισης προγραμμάτων επανένταξης και ψυχικής εξάντλησης του προσωπικού».

«Άμεσοι στόχοι εγκληματικών στοιχείων»

Την ίδια αναφέρονται στη σοβαρή ανησυχία που εξέφρασε η CPT για τη χρόνια ανεπάρκεια αξιωματικών πρώτης γραμμής, η οποία έχει επιτρέψει σε ισχυρές ομάδες κρατουμένων να κυριαρχούν σε ολόκληρες πτέρυγες, επιβάλλοντας άτυπους κανόνες και τιμωρίες. Η CPT κάλεσε τις κυπριακές αρχές να προβούν επειγόντως στην πρόσληψη και εκπαίδευση περισσότερου προσωπικού, ώστε να ανακτηθεί ο έλεγχος των φυλακών.

Παράλληλα η συντεχνία τονίζει ότι οι δεσμοφύλακες δεν είναι αστυνομικοί. Ο σωφρονιστικός ρόλος τους δεν περιλαμβάνει τη διεξαγωγή κατασταλτικών επιχειρήσεων. Οι δεσμοφύλακες της Ισότητας αναφέρονται σε εξαναγκασμό για άσκηση καθηκόντων διωκτικού χαρακτήρα, όπως έρευνες, κατασχέσεις απαγορευμένων ουσιών, με αποτέλεσμα να καθίστανται άμεσοι στόχοι εγκληματικών στοιχείων, θέτοντας σε κίνδυνο τους ίδιους και τις οικογένειές τους. «Οι επιχειρήσεις ελέγχου εντός των Φυλακών πρέπει να διεξάγονται αποκλειστικά από την Αστυνομία ή από εξειδικευμένο, ανεξάρτητο σώμα ασφαλείας».

Το υπόμνημα συνεχίζει υπογραμμίζοντας πως, τα ευρήματα της CPT αποκαλύπτουν μια εικόνα που δεν συνάδει με κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς πάνω από τις μισές πτέρυγες στερούνται εγκαταστάσεων υγιεινής εντός κελιού. Παράλληλα, γίνεται λόγος για ελλείψει επαρκούς προσωπικού για τη μετακίνηση κρατουμένων κατά τη διάρκεια της νύκτας, αυτοί αναγκάζονται να χρησιμοποιούν μπουκάλια και σακούλες για τις φυσικές τους ανάγκες – πρακτική που η CPT χαρακτηρίζει ρητά ταπεινωτική. Τα κελιά παρουσιάζουν μούχλα, φθαρμένες υποδομές και ανεπαρκή αερισμό.

Ιδιαίτερα σκληρή, συνεχίζει το υπόμνημα, είναι η κατάσταση στην κράτηση ανηλίκων. Όπως σημειώνεται παιδιά κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα, σε κελιά με μούχλα, μαζί με νεαρούς ενήλικες, χωρίς πρόσβαση σε εκπαίδευση, δημιουργική απασχόληση ή επαγγελματική κατάρτιση. Πολλά αναφέρουν ότι κρυώνουν, πεινούν και πλήττουν. «Η CPT είναι κατηγορηματική: οι Κεντρικές Φυλακές δεν αποτελούν κατάλληλο τόπο κράτησης παιδιών».

Στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, οι ελλείψεις παραμένουν σοβαρές: η μοναδική ουσιαστική πρόοδος από το 2023 ήταν η πρόσληψη ψυχιάτρου. Το ιατρικό απόρρητο παραβιάζεται, καθώς δεσμοφύλακες – αντί ιατρικού προσωπικού – μοιράζουν φαρμακευτική αγωγή. Η πρόληψη αυτοκτονιών παραμένει ανεπαρκής, ενώ τον Δεκέμβριο 2025 δύο κρατούμενοι απεβίωσαν εντός των Φυλακών.

Όσον αφορά τη συνύπαρξη υποδίκων και καταδίκων, μικροπαραβατών και βαρυποινιτών σε κοινές πτέρυγες αποτελεί ωρολογιακή βόμβα. Αναφερόμενοι στα όσα συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια, σημειώνουν πως καταγράφηκαν ανθρωποκτονίες εντός των Φυλακών, αυτοκτονίες, βίαιες συγκρούσεις και αποδεδειγμένα περιστατικά οργάνωσης εγκληματικής δραστηριότητας (διακίνηση ναρκωτικών, παράνομα κινητά) από κρατούμενους. «Η παράνομη εισαγωγή και χρήση κινητών τηλεφώνων αποκάλυψε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι Φυλακές λειτουργούν ως κέντρο αναπαραγωγής εγκληματικής δράσης. Αυτή η κατάσταση δεν διορθώνεται με μπαλώματα ή μικροεπεμβάσεις».

Σχετικά με το νομικό και θεσμικό πλαίσιο, τονίζεται πως, η Κυπριακή Δημοκρατία δεσμεύεται από ένα πλέγμα διεθνών και ευρωπαϊκών υποχρεώσεων:

• Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ): Το Άρθρο 3 απαγορεύει ρητά τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση. Οι άθλιες συνθήκες που τεκμηριώνει η CPT συνιστούν πιθανή παραβίαση αυτής της διάταξης.
• Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας: Τα Άρθρα 7, 8, 11 και 12 κατοχυρώνουν θεμελιώδη δικαιώματα προσωπικής ελευθερίας, αξιοπρέπειας και προστασίας από κάθε μορφή κακομεταχείρισης.
• Κανόνες Nelson Mandela (ΟΗΕ, 2015): Θέτουν τα ελάχιστα πρότυπα για τη μεταχείριση κρατουμένων παγκοσμίως, περιλαμβανομένων ζητημάτων στέγασης, υγιεινής, υγειονομικής φροντίδας, διαχωρισμού κατηγοριών και επανένταξης.
• Ευρωπαϊκοί Σωφρονιστικοί Κανόνες (Συμβούλιο της Ευρώπης): Αναθεωρημένοι πρόσφατα, θέτουν ακόμη υψηλότερα πρότυπα για τη διαχείριση φυλακών, τον σεβασμό της αξιοπρέπειας και την προστασία ευάλωτων ομάδων.
• Νομολογία ΕΔΑΔ: Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μέσα από μια πλούσια νομολογία (Muršić κατά Κροατίας, Rezmiveș κατά Ρουμανίας κ.ά.), έχει εδραιώσει ότι χώρος κελιού κάτω των 3 τ.μ. ανά κρατούμενο δημιουργεί ισχυρό τεκμήριο παραβίασης του Άρθρου 3 ΕΣΔΑ.

«Η παρούσα κατάσταση θέτει τη Δημοκρατία σε θέση νομικής ευαλωτότητας. Εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, ο κίνδυνος νέων καταδικαστικών αποφάσεων από το ΕΔΑΔ είναι ρεαλιστικός».