Της ΣΙΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Ως γυναίκα επιχειρηματίας, πάντα θέλω να μεταφέρω σε άλλες γυναίκες επιχειρηματίες τα σωστά και τα λάθη που έχω κάνει αυτά τα 17 χρόνια της επιχειρηματικής μου πορείας. Παρατηρώ με ικανοποίηση τα τελευταία χρόνια μια πολύ ενδιαφέρουσα αλλαγή στο επιχειρηματικό τοπίο της Κύπρου: όλο και περισσότερες γυναίκες θέλουν να δημιουργήσουν κάτι δικό τους. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη τάση που καταγράφεται μόνο σε διεθνείς μελέτες· την βλέπω καθημερινά μέσα από τη δουλειά μας. Στα σεμινάρια και τις παρουσιάσεις που διοργανώνει η ομάδα της GrantXpert Consulting για θέματα επιχειρηματικότητας, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Πριν από δέκα χρόνια οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν άνδρες. Σήμερα η πλειοψηφία είναι γυναίκες - νέες επαγγελματίες, μητέρες που θέλουν να επανεκκινήσουν ή να επαναπροσδιορίσουν την καριέρα τους, γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που αποφασίζουν να κάνουν το μεγάλο βήμα. Το πιο ενθαρρυντικό είναι ότι το ενδιαφέρον αυτό δεν περιορίζεται μόνο στις μεγάλες πόλεις. Ακόμη και σε χωριά ή απομακρυσμένες περιοχές της Κύπρου, οι γυναίκες δείχνουν έντονη διάθεση να δραστηριοποιηθούν επιχειρηματικά.
Παρά τη δυναμική αυτή, τα δεδομένα δείχνουν ότι η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στην επιχειρηματικότητα εξακολουθεί να είναι σημαντική. Σύμφωνα με το Global Entrepreneurship Monitor του 2024, μόνο το 4,9% των γυναικών στην Κύπρο συμμετέχει σε επιχειρηματική δραστηριότητα αρχικού σταδίου, ενώ για τους άνδρες το ποσοστό φτάνει το 14,5%. Με απλά λόγια, αντιστοιχούν περίπου έξι γυναίκες επιχειρηματίες για κάθε δέκα άνδρες. Το χάσμα αυτό γίνεται πιο έντονο σε τομείς υψηλής τεχνολογίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επισημαίνει ότι η συμμετοχή των γυναικών σε deep tech startups - νεοφυείς επιχειρήσεις προηγμένης τεχνολογίας που βασίζονται σε επιστημονική έρευνα και καινοτομία- παραμένει περιορισμένη, κυρίως λόγω δυσκολίας πρόσβασης σε επενδυτικά κεφάλαια.
ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ
Για να κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πρέπει να δούμε το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιούνται οι γυναίκες επιχειρηματίες. Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις είναι η έλλειψη κοινωνικής στήριξης. Η ίδια έρευνα δείχνει ότι η κοινωνική υποστήριξη προς τις γυναίκες επιχειρηματίες στην Κύπρο αξιολογείται μόλις με 2,3 στα 10, επίδοση ιδιαίτερα χαμηλή σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό σημαίνει ότι πολλές γυναίκες που θέλουν να ξεκινήσουν μια επιχείρηση συχνά δεν βρίσκουν το κατάλληλο οικοσύστημα υποστήριξης. Γιατί συμβαίνει αυτό; Είναι εμφανές ότι εξακολουθούν να υπάρχουν βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις για τους ρόλους των δύο φύλων. Στην πράξη, πολλές γυναίκες συνεχίζουν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη φροντίδα της οικογένειας. Η αγορά εργασίας εξακολουθεί να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με βάση το παραδοσιακό ανδρικό πρότυπο καριέρας, το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη τις πολλαπλές υποχρεώσεις που συχνά καλούνται να διαχειριστούν οι γυναίκες.
Τα έμφυλα εμπόδια στην επαγγελματική εξέλιξη των γυναικών δεν περιορίζονται μόνο στην επιχειρηματικότητα. Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες συχνά βρίσκονται εκτός των άτυπων δικτύων εξουσίας που επηρεάζουν σημαντικές αποφάσεις στον επιχειρηματικό κόσμο. Επιπλέον, συχνά αξιολογούνται διαφορετικά από τους άνδρες συναδέλφους τους, με έμφαση σε προσωπικά χαρακτηριστικά και όχι αποκλειστικά στην επαγγελματική τους απόδοση. Η μητρότητα αποτελεί έναν παράγοντα που επηρεάζει δυσανάλογα την εξέλιξη της καριέρας τους, ενώ πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι οι ιδέες τους αγνοούνται ή απορρίπτονται συχνότερα.
Η μεγαλύτερη διεθνής έρευνα για την ισότητα στον χώρο εργασίας, η «Women in the Workplace» των McKinsey και LeanIn, επιβεβαιώνει αυτή την πραγματικότητα. Η έκδοση του 2025 δείχνει ότι οι γυναίκες είναι εξίσου αφοσιωμένες στην καριέρα τους με τους άνδρες συναδέλφους τους. Παρόλα αυτά, δηλώνουν ότι λαμβάνουν σημαντικά λιγότερη υποστήριξη από προϊσταμένους και μέντορες. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι όταν οι γυναίκες λαμβάνουν το ίδιο επίπεδο υποστήριξης με τους άνδρες, η διαφορά στις επαγγελματικές φιλοδοξίες ουσιαστικά εξαφανίζεται.
ΥΠΟΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ
Ορισμένα στερεότυπα εξακολουθούν να επηρεάζουν την αντίληψη για τις γυναίκες σε θέσεις ευθύνης. Συχνά θεωρείται ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο διατεθειμένες να αναλάβουν ρίσκο, ότι θα δώσουν προτεραιότητα στην οικογένεια ή ότι είναι λιγότερο κατάλληλες για ηγετικούς ρόλους. Οι αντιλήψεις αυτές έχουν πολύ συγκεκριμένες συνέπειες: λιγότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, λιγότερες προαγωγές και μικρότερη παρουσία γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών. Και όμως, οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 44% του εργατικού δυναμικού στην Κύπρο και η συμμετοχή τους αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες. Παρά την πρόοδο αυτή, εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις ηγεσίας και να αντιμετωπίζουν σημαντικό μισθολογικό χάσμα, το οποίο υπολογίζεται περίπου στο 24% σε σύγκριση με τους άνδρες.
Από θεσμικής πλευράς, η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα για την ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Το Σχέδιο Ενίσχυσης Νεανικής και Γυναικείας Επιχειρηματικότητας του υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, προσφέρει χρηματοδότηση που μπορεί να καλύψει έως και το 70% του κόστους δημιουργίας μιας νέας επιχείρησης. Ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Erasmus for Young Entrepreneurs, το Horizon Europe, το EIT HEI, τo Erasmus+ και το Digital Europe προσφέρουν ευκαιρίες για χρηματοδότηση, εκπαίδευση και διεθνή δικτύωση. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι δομές υποστήριξης όπως incubators, innovation hubs και δίκτυα mentoring που έχουν δημιουργηθεί σε όλες τις πόλεις της Κύπρου.
Σύμφωνα με τον δείκτη «Women, Business and the Law» της Παγκόσμιας Τράπεζας, η Κύπρος λαμβάνει βαθμολογία 100 όσον αφορά το νομικό πλαίσιο για την επιχειρηματικότητα των γυναικών. Με άλλα λόγια, τα θεσμικά εμπόδια είναι πλέον περιορισμένα. Τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι κοινωνικά και πολιτισμικά και απαιτούν αλλαγή νοοτροπίας.
Αν με ρωτούσε σήμερα μια νέα γυναίκα ποια είναι η πιο σημαντική δεξιότητα που πρέπει να αναπτύξει για να πετύχει επαγγελματικά, θα της έλεγα να επενδύσει στην αυτοπεποίθησή της, στις ψηφιακές δεξιότητες και στη δημιουργία ισχυρών επαγγελματικών δικτύων. Η οικονομία του μέλλοντος θα χρειαστεί ανθρώπους που μπορούν να καινοτομούν, να συνεργάζονται και να προσαρμόζονται γρήγορα στις αλλαγές.
Η ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας δεν είναι απλώς θέμα ισότητας. Είναι στρατηγική επιλογή για την ανάπτυξη της οικονομίας. Όσο περισσότερες γυναίκες δημιουργούν επιχειρήσεις τόσο πιο καινοτόμα, δυναμική και ανθεκτική γίνεται η οικονομία μιας χώρας. Και η Κύπρος έχει κάθε λόγο να αξιοποιήσει πλήρως αυτό το δυναμικό.
«Στην επιχειρηματικότητα των γυναικών τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι κοινωνικά και πολιτισμικά και απαιτούν αλλαγή νοοτροπίας».
