Στην αποκάλυψη ότι η μεγαλύτερη λογιστική εταιρεία στον κόσμο βοήθησε στην πλαστογράφηση εγγράφων για την απόκρυψη του πλούτου του Ρομάν Αμπράμοβιτς και τη φοροδιαφυγή, προχώρησε το BBC Panorama.

Ειδικότερα, η εταιρεία Deloitte στην Κύπρο «εξαφάνισε» από λογαριασμούς της εταιρείας του Αμπράμοβιτς περιουσιακά στοιχεία όπως σούπερ γιοτ, επαύλεις και ιδιωτικά τζετ αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η Deloitte φαίνεται επίσης πως είχε δώσει συμβουλές για την αποφυγή μιας τεράστιας φορολογικής επιβάρυνσης επί του πλούτου του ολιγάρχη μέσω της πλαστογράφησης εγγράφων.

Ο δικηγόρος Αντριου Μίτσελ KC, ειδικός στο δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, δήλωσε ότι τα στοιχεία που έχουν προκύψει από το Panorama απέδειξαν ότι επρόκειτο ξεκάθαρα για φοροδιαφυγή και πως αυτή «δεν θα μπορούσε να είναι πιο κραυγαλέα».

Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς δήλωσαν ότι ο ίδιος αρνείται ότι απέφυγε τη φορολόγηση ή ότι απέκρυψε την περιουσία του. Υποστήριξαν ότι το Panorama δεν παρείχε κανένα στοιχείο για το οποίο ήταν ενήμερος και ότι ενέκρινε ή διέταξε την πλαστογράφηση οποιουδήποτε εγγράφου και δήλωσαν ότι ήταν νόμιμο να βασίζεται σε συμβουλές από επαγγελματίες.

Από την πλευρά της η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι «ενεργεί σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους».

Τα ευρήματα ήρθαν στο φως μετά από κοινή έρευνα του BBC Panorama και του Γραφείου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας.

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ρόμαν Αμπράμοβιτς ήταν ο πιο διάσημος Ρώσος ολιγάρχης στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου αγόρασε την Τσέλσι το 2003 και χρηματοδότησε την πιο επιτυχημένη περίοδο του συλλόγου. Αλλά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η βρετανική κυβέρνηση του επέβαλε κυρώσεις, λόγω της συνεργασίας του με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και αναγκάστηκε να πουλήσει τον σύλλογο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Αμπράμοβιτς ζει στην Τουρκία, ένα ασφαλές καταφύγιο για αυτόν για να γλιτώνει τις κυρώσεις. Στο νησί Τζέρσεϊ της Μάγχης, 5,4 δισεκατομμύρια λίρες από τα περιουσιακά του στοιχεία παραμένουν παγωμένα και μια ποινική έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και τέσσερα χρόνια.

Οι δικηγόροι του ολιγάρχη δήλωσαν στο BBC ότι αρνείται όσα του καταλογίζονται μέσω της έρευνας του Τζέρσεϊ και σημειώνουν ότι «διεξήχθη για πολιτικούς σκοπούς».

Η έρευνα του BBC Panorama αποκάλυψε νέα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο που διοικείται η επιχειρηματική αυτοκρατορία του Αμπράμοβιτς. Θέτει επίσης σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ακεραιότητα ορισμένων εκ των συμβούλων του. 

Η διαρροή που οδήγησε στην αποκάλυψη

Τα στοιχεία συμπεριλαμβάνονται σε μια διαρροή χιλιάδων εγγράφων σχετικά με τα οικονομικά του ολιγάρχη και τις λειτουργίες ενός δικτύου υπεράκτιων εταιρειών που διοικούνται από την Κύπρο – η οποία ήταν κάποτε ένας φορολογικός παράδεισος δημοφιλής στους Ρώσους – μεταξύ του 1995 και του 2022.

Το BBC και άλλοι εταίροι στα μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων των Guardian, Paper Trail Media, του Οργανισμού Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος και Διαφθοράς και του Δικτύου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας Κύπρου – καθώς και το Γραφείο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας – έκαναν ρεπορτάζ για τα αρχεία που έχουν διαρρεύσει από το 2023 στο πλαίσιο της έρευνας Cyprus Confidential της Διεθνούς Κοινοπραξίας Ερευνητικών Δημοσιογράφων.

Το 2022, το Panorama ανέφερε επίσης πώς ο Αμπράμοβιτς είχε αποκτήσει την περιουσία του μέσω μίας ύποπτης συναλλαγής για την αγορά μιας ρωσικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας τη δεκαετία του 1990, πουλώντας την πίσω στην κυβέρνηση μια δεκαετία αργότερα αποκομίζοντας δισεκατομμύρια. Είχε δηλώσει προηγουμένως ότι οι ισχυρισμοί για διαφθορά στη συμφωνία είναι ψευδείς.

Τα κέρδη από τις συμφωνίες πετρελαίου του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία διοχετεύτηκαν σε ένα δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών. Η διαχείριση γινόταν από την Κύπρο από την εταιρεία MeritServus, στη Λεμεσό, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του νησιού.

Μέχρι το 2005, η Deloitte – η μεγαλύτερη πλέον από τις «τέσσερις μεγάλες» εταιρείες που κυριαρχούν στον κλάδο της λογιστικής – κατείχε την MeritServus. Μετά τη διάλυσή τους, οι δύο εταιρείες συνεργάστηκαν στενά με τους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς για να διαχειριστούν την παγκόσμια περιουσία του.

Τι αποκαλύπτουν τα έγγραφα

Τα έγγραφα που διέρρευσαν από την MeritServus αποκαλύπτουν ορισμένες από τις πρακτικές τους.

Το πρώτο παράδειγμα χρονολογείται το 2006, μετά από έναν νέο νόμο στην Κύπρο που προέβλεπε ότι οι λογαριασμοί των εταιρειών έπρεπε να δημοσιοποιούνται. Ο νέος νόμος περί διαφάνειας απείλησε να αποκαλύψει τα μυστικά του τεράστιου πλούτου του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte Cyprus είχε ετοιμάσει προσχέδια λογαριασμών για το 2003 – αλλά δεν τα είχε ακόμη οριστικοποιήσει – για την κυπριακή εταιρεία του, Amiscan Investments. Σε αυτά περιγράφονταν λεπτομερώς πολυτελή ακίνητα αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων.

Μεταξύ αυτών μια έπαυλη στο δυτικό Σάσεξ, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και ένα κτήμα στη νότια Γαλλία καθώς και ελικόπτερα, ιδιωτικά τζετ και ένας μικρός στόλος σκαφών που κατείχε ο ολιγάρχης εκείνη την εποχή, συμπεριλαμβανομένου του Pelorus, ενός από τα πιο διάσημα και πολυτελή μηχανοκίνητα megayachts στον κόσμο, αξίας 147,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Για να τα κρατήσουν μυστικά, οι συνεργάτες του Αμπράμοβιτς και η Meritservus αποφάσισαν να ξαναγράψουν την ιστορία. Σχεδίασαν να παρακάμψουν τον νόμο περί διαφάνειας μεταφέροντας τα περιουσιακά στοιχεία στη μητρική εταιρεία της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένους Νήσους (BVI), όπου θα μπορούσαν να παραμείνουν κρυμμένα. Και αναδρομολόγησαν την αλλαγή κατά τρία χρόνια, ώστε να φαίνεται ότι η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων είχε πραγματοποιηθεί το 2003.

Η Deloitte Cyprus εξέτασε τα αναδρομικά έγγραφα και δήλωσε ότι ήταν «επαρκή» για να τους επιτραπεί να αφαιρέσουν τα περιουσιακά στοιχεία από τους λογαριασμούς της Amiscan.

Οταν οι λογαριασμοί του 2003 υπογράφηκαν από την Deloitte το 2006, τα σπίτια, τα αεροπλάνα και τα γιοτ εξαφανίστηκαν «με μια μονοκοντυλιά» και απέμειναν περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 75.000 δολαρίων. 

Η Deloitte υπέγραψε τους λογαριασμούς, παρόλο που τα έγγραφα που διέρρευσαν δείχνουν ότι γνώριζε ότι ήταν εντελώς παραπλανητικοί.

Το Panorama βρήκε επίσης στοιχεία ότι αναδρομικά έγγραφα είχαν χρησιμοποιηθεί σε ένα σχέδιο φοροδιαφυγής.

Αυτό αφορούσε μια άλλη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, την Kravin Investments, η οποία είχε σχεδόν 2 δισεκατομμύρια δολάρια στην τράπεζα το 2003.

Είχε κερδίσει μεγάλα ποσά από τόκους, επομένως η εταιρεία του Ρομάν Αμπράμοβιτς θα έπρεπε να πληρώνει φόρο για αυτούς τους τόκους στις κυπριακές αρχές.

Αλλά οι σύμβουλοί του είχαν διαφορετική άποψη. 

Ενα email από την MeritServus τον Αύγουστο του 2005 προς τους Ρώσους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς ανέφερε ότι είχε καταρτιστεί ένα σχέδιο μετά από μια συνάντηση με την Deloitte. «Εάν συμφωνείτε, θα είναι απαραίτητο να αλλάξουν οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία αντίστοιχα για το 2003 και το 2004», έγραφε το email.

Η MeritServus ενημέρωσε τους Ρώσους συνεργάτες του ολιγάρχη ότι θα κατατίθεντο οι «προσωρινές φορολογικές εκτιμήσεις για το 2005» της Kravin Investments, που θα έδειχναν ότι η εταιρεία δεν είχε κανένα έσοδο από τα χρήματα.

Εναν μήνα αργότερα, ένας συνεργάτης στη Ρωσία απάντησε με email «συμφωνώ».

Στη συνέχεια, η MeritServus δημιούργησε μια σειρά από αναδρομικά έγγραφα, τα οποία ψευδώς έδειχναν ότι η Kravin Investements κατείχε και επένδυε τα κεφάλαια μόνο για λογαριασμό της μητρικής της εταιρείας στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους.

Αυτό έκανε να φαίνεται ότι η Kravin δεν κατείχε στην πραγματικότητα τα χρήματα, επομένως δεν θα υπόκειτο σε φόρο στην Κύπρο.

Η Deloitte έγραψε σε ένα email τον Σεπτέμβριο του 2005 ότι «θα πρέπει να γίνουν ορισμένες αλλαγές στους λογαριασμούς (υπόλοιπα τραπεζικών λογαριασμών, έσοδα από τόκους)» λόγω των αναδρομικών αλλαγών στα περιουσιακά στοιχεία της Kravin Investements.

Συνεπώς, η Deloitte προφανώς έδινε συμβουλές για την παραποίηση οικονομικών αρχείων. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι επέτρεψε στην εταιρεία του Αμπράμοβιτς να αποφύγει εκατομμύρια φόρους.

Ο Αντριου Μίτσελ KC δήλωσε ότι πρόκειται ξεκάθαρα για φοροδιαφυγή. «Αν αυτό συνέβαινε στην Αγγλία η εφορία και το τελωνείο της Αυτού Μεγαλειότητας θα σκέφτονταν να ασκήσουν δίωξη», είπε.

Ο Κύπριος βουλευτής Χρήστος Χριστοφίδης δήλωσε ότι αν έχει γίνει φοροδιαφυγή, τότε «πρέπει να δούμε πώς μπορούμε να πάρουμε πίσω τα χρήματά μας και πώς, αν κάποιοι είναι ένοχοι, πρέπει να πληρώσουν το τίμημα σύμφωνα με τη νομοθεσία μας».

Πέρα όμως από τα έγγραφα που η Deloitte βοήθησε να αναχρονολογηθούν, οι σύμβουλοι του Αμπράμοβιτς στην MeritServus παραποίησαν και ένα τρίτο πακέτο αρχείων. Αυτό αφορούσε την τεράστια επιχειρηματική περιουσία του ολιγάρχη – περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια – που κατείχε εταιρεία με την επωνυμία Electus Investments στην Κύπρο.

Η MeritServus αναχρονολόγησε έγγραφα για να φαίνεται ότι η Electus δεν κατείχε την περιουσία.

Χρησιμοποίησε μια άλλη εταιρεία του Abramovich με ακριβώς το ίδιο όνομα, την Electus Investments, αλλά αυτή τη φορά με έδρα τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, όπου οι λογαριασμοί δεν ήταν απαραίτητο να δημοσιοποιηθούν.

Τα ηλεκτρονικά μηνύματα δείχνουν ότι το 2006, η MeritServus αναγνώρισε ότι η περιουσία ανήκε στην Electus Cyprus. Αλλά και πάλι πρότεινε «να μεταβιβάσει την πραγματική κυριότητα στην Electus Investments στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους» και να το κάνει να φαίνεται σαν η αλλαγή να είχε συμβεί τρία χρόνια νωρίτερα.

Η MeritServus υπέγραψε και αναδρομολόγησε έγγραφα που ψευδώς ισχυρίζονταν ότι η εταιρεία των Βρετανικών Παρθένων Νήσων είχε στην κατοχή της την περιουσία των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις 20 Νοεμβρίου 2003. Ετσι, όταν οι λογαριασμοί της κυπριακής εταιρείας με το ίδιο όνομα δημοσιοποιήθηκαν, φαινόταν να έχει περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 145.000 δολαρίων.

Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς αρνήθηκαν οποιαδήποτε παρατυπία από πλευράς του και δήλωσαν ότι «δεν συμμετείχε στην καθημερινή λειτουργία αυτών των εταιρειών» και πως στις περιπτώσεις που τού προτάθηκαν ρυθμίσεις από επαγγελματίες συμβούλους, «η εμπιστοσύνη σε αυτές τις συμβουλές ήταν απολύτως σωστή και νόμιμη».

Η Deloitte Cyprus δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς επειδή τα έγγραφα χρονολογούνταν πριν από είκοσι χρόνια και δεν ήταν πλέον προσβάσιμα.

Σημειώνεται ότι η MeritServus έκλεισε μετά τη διαρροή του Cyprus Confidential.