Δωρίτα Γιαννακού
Στην καταγραφή και τεκμηρίωση της εξέλιξης του τουρισμού στην Κύπρο προχωρά το υφυπουργείο Τουρισμού. Με πρωτοβουλία του υφυπουργού Τουρισμού Κώστα Κουμή, η Σχολή Διοίκησης Τουρισμού, Φιλοξενίας και Επιχειρηματικότητας του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου ανέλαβε την εκπόνηση ενός οργανωμένου ιστορικού αρχείου για τον τουρισμό, με στόχο να αποτελέσει μια τεκμηριωμένη βάση για σχεδιασμό στρατηγικής, κατανόηση λαθών και επιτυχιών του παρελθόντος, αλλά και για μια πιο κριτική προσέγγιση του τουρισμού ως σύνθετου κοινωνικού, οικονομικού και πολιτισμικού φαινομένου.
Το ιστορικό αρχείο αναμένεται να παραδοθεί τον Ιούνιο του 2026 με προϋπολογισμό €58.000. Ειδικότερα, το έργο που θα αποτυπώνει ουσιαστικά την ιστορία του κυπριακού τουρισμού στο χαρτί, θα συμπεριλαμβάνει διεξαγωγή ερευνών, συλλογή αρχειακών δεδομένων και δημιουργία οπτικοακουστικών μαρτυρικών αρχείων.
Το έργο θα περιλαμβάνει αρχειακή έρευνα, διεξαγωγή και βιντεοσκόπηση συν εντεύξεων, ψηφιοποίηση και ανάλυση δεδομένων και συγγραφή και μετάφραση των επιστημονικών κειμένων.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του τμήματος Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού του ΤΕΠΑΚ και διευθυντή του Κέντρου Κοινωνικής Έρευνας και Περιφερειακής Ανάπτυξης «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ», δρα Αντώνη Θεοχάρους, μια τέτοια μελέτη δεν είναι απλώς εργαλείο μνήμης, είναι και εργαλείο πολιτικής. Στόχος του είναι ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου πλαισίου καταγραφής της ιστορίας του τουριστικού φαινομένου από τα πρώτα του βήματα μέχρι σήμερα, όπως αυτά αποτυπώνονται σε διοικητικά αρχεία, στον Τύπο, σε προσωπικές μαρτυρίες και σε οπτικοακουστικό υλικό.
Το έργο και οι φάσεις
Το έργο αφορά στη διεξαγωγή έρευνας, στη συλλογή και ψηφιοποίηση αρχειακών δεδομένων και στη δημιουργία οπτικοακουστικών μαρτυρικών αρχείων, με στόχο τη συγγραφή ενός συλλογικού τόμου ή και σειράς τόμων για την ιστορική εξέλιξη του τουρισμού στην Κύπρο.
Το έργο βασίζεται στον συνδυασμό διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων και ερευνητικών εργαλείων, ώστε να καλύψει κατά τρόπο πλήρη όλες τις εκφάνσεις του τουρισμού –οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και πολιτικές– και να αποτελέσει μια ουσιαστική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, αποσκοπεί στη δημιουργία ενός «δημόσιου αρχείου» για τον κυπριακό τουρισμό, ελεύθερα προσβάσιμου από κάθε ενδιαφερόμενο: όχι μόνο από φοιτητές και ερευνητές αλλά και από επαγγελματίες του κλάδου, φορείς χάραξης πολιτικής, εκπαιδευτικούς, δημοσιογράφους και το ευρύτερο κοινό.
Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο του έργου προβλέπεται και η δημιουργία μιας ταινίας τεκμηρίωσης για την ιστορία του κυπριακού τουρισμού, η οποία θα αξιοποιεί το υλικό των συνεντεύξεων και των αρχείων και θα συμβάλλει στη διάχυση των αποτελεσμάτων της έρευνας με έναν πιο ζωντανό και άμεσα κατανοητό τρόπο. Ουσιαστικά θα πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ βασισμένο στο αρχειακό και μαρτυρικό υλικό. Βασικά παραδοτέα του έργου είναι τουλάχιστον 50 συνεντεύξεις (σε βίντεο, με πλήρη απομαγνητοφώνηση και μετάφραση), μια εκτενής ανασκόπηση του Τύπου, των αρχείων και της σχετικής βιβλιογραφίας, καθώς και η παραγωγή ενός συλλογικού τόμου –ή και σειράς τόμων– για την ιστορική εξέλιξη του κυπριακού τουρισμού, στα ελληνικά και στα αγγλικά.
Όπως μας αναφέρθηκε, η μελέτη έχει δομηθεί σε διακριτές ιστορικές περιόδους, ώστε να καταγραφεί ο τρόπος με τον οποίο ο τουρισμός στην Κύπρο εξελίχθηκε παράλληλα –και σε αλληλεπίδραση– με τις μεγάλες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές του τόπου.
Πιο συγκεκριμένα, η καταγραφή θα ξεκινήσει από την περίοδο 1878–1959, της αποικιοκρατίας, όπου εξετάζεται η διαμόρφωση των πρώτων μορφών ταξιδιών και φιλοξενίας στην Κύπρο. Στη συνέχεια θα συμπεριληφθεί η περίοδος 1960–1974, από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας μέχρι την τουρκική εισβολή, όταν ο τουρισμός άρχισε να αναπτύσσεται δυναμικά και να αντιμετωπίζεται πλέον ως βασικός πυλώνας της οικονομίας.
Η τρίτη ενότητα καλύπτει την περίοδο 1974–1991, όπου καταγράφονται οι άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της εισβολής στον τουριστικό τομέα, η σταδιακή πορεία ανάκαμψης, και η εξελικτική πορεία του τουρισμού της χώρας μας.
Ακολουθεί η περίοδος 1991–2001, κατά την οποία καταγράφηκε μία ιδιαίτερα υψηλή –για τα δεδομένα της εποχής– επίδοση όσον αφορά τις τουριστικές ροές προς τη χώρα μας.
Η πέμπτη ενότητα αφορά τα χρόνια 2001–2013, με δύο βασικά ορόσημα, αφενός την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ωρίμανση του τουριστικού προϊόντος, αφετέρου τις επιπτώσεις της 11ης Σεπτεμβρίου και της διεθνούς αβεβαιότητας, που οδήγησαν σε περιόδους πτωτικής πορείας.
Τέλος, το ιστορικό αρχείο που ετοιμάζεται θα συμπεριλαμβάνει την περίοδο 2013 έως σήμερα όπου και θα εξετάζεται η οικονομική κρίση και το «κούρεμα» καταθέσεων, η στροφή σε ειδικές μορφές τουρισμού και τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο η πανδημία COVID-19 επηρέασε ριζικά τα τουριστικά πρότυπα και τις πολιτικές σε εθνικό επίπεδο.
Η Ευρώπη
Το έργο ευθυγραμμίζεται με τις καλές ευρωπαϊκές πρακτικές δημιουργίας εθνικών αρχείων τουρισμού. Ταυτόχρονα, συνδυάζει για πρώτη φορά, σε εθνικό επίπεδο και με πρωτοβουλία της τουριστικής αρχής, συστηματική αρχειακή έρευνα, οργανωμένο οπτικοακουστικό μαρτυρικό αρχείο και τη συγγραφή συλλογικού επιστημονικού τόμου για την ιστορική εξέλιξη του τουρισμού στη χώρα.
Αξίζει να σημειώσουμε ότι διεθνώς και κυρίως στην Ευρώπη συναντάμε τέτοιου είδους παραδείγματα ιστορικών αρχείων του τουρισμού.
Πιο συγκεκριμένα, στην Ιταλία, η εθνική τουριστική υπηρεσία ENIT, υπό την εποπτεία του υπουργείου Τουρισμού, έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο ιστορικό αρχείο τουρισμού, με ψηφιοποίηση υλικού ενός αιώνα και αξιοποίησή του σε μελέτες και εκδόσεις.
Αντίστοιχα, στην Ισπανία, ο κρατικός οργανισμός Turespana διαχειρίζεται το Κέντρο Τεκμηρίωσης Τουρισμού, όπου συγκεντρώνεται και οργανώνεται το ιστορικό υλικό της τουριστικής προβολής της χώρας.
Στην Πορτογαλία, το Turismo de Portugal έχει ιδρύσει κέντρο τεκμηρίωσης ειδικά για τον τουρισμό, με συλλογές εντύπων, αφισών και αρχειακού υλικού, ενώ υπάρχουν και παραδείγματα εκτός Ευρώπης, όπως το ιστορικό αρχείο τουρισμού που υπάγεται στον εθνικό οργανισμό τουρισμού της Νικαράγουα.
Κ. Κουμής: Για να γνωρίζουν οι επόμενες γενεές
Η ιστορική πορεία της Κύπρου δεν μπορεί να μην είναι καταγεγραμμένη, οι επόμενες γενεές αξίζουν να γνωρίζουν πώς αυτός ο τόπος μέσα από πρωτοφανείς συγκυρίες, κατόρθωνε να βρίσκει πάντα τον προσανατολισμό του, ανέφερε χαρακτηριστικά ο υφυπουργός Τουρισμού και εμπνευστής του έργου Κώστας Κουμής. Ο τομέας του τουρισμού ανέθρεψε σ’ αυτή τη χώρα γενεές και γενεές, αποτέλεσε ένα από τα σωσίβια της κυπριακής οικονομίας στα δύσκολα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, ένωσε ανθρώπους, αναβίωσε χωριά, ανέστησε τοπικές κοινωνίες που ήταν σε μαρασμό και υπήρξε η απόλυτη αιτία για δημιουργία υποδομών, προκαλώντας μέσα από τη δική του αλματώδη ανάπτυξη, σοβαρή αναβάθμιση στις κρατικές υποδομές, σημείωσε ο αρμόδιος υφυπουργός. Ανήκουμε στις χώρες, που πολλά έργα έγιναν για τον τουρισμό καιτα αγκάλιασαν οιτοπικές κοινωνίες, ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να συμβαίνειτο αντίθετο, είπε σημειώνοντας ότι αυτή η ιστορική πορεία θα πρέπει να καταγραφεί, για να διδαχθούμε από τα λάθη μας, να μάθουμε από τις παραλείψεις μας, αλλά κυρίως να λάβουμε παραδείγματα από τα του μόχθου επιτεύγματά μας. Ξεκινάμε, λοιπόν, την καταγραφή της ιστορίας του τουρισμού της χώρας μας, επειδή αυτοί που πρωτοστάτησαν, αξίζουν να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στην εξέλιξη καιτην ιστορική καταγραφή αυτού του κλάδου, υπογράμμισε ο κ. Κουμής.
