Kathimerini.gr
«Κι όταν η πραγματικότητα δεν σε βολεύει, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα», θα μπορούσε να πει κανείς, βλέποντας τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να προσπαθεί να παρουσιάσει ως «μεγάλη επιτυχία» το πλαίσιο συμφωνίας που υπέγραψαν αυτήν την εβδομάδα οι ηγεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε την Πέμπτη να αποκηρύξει ως «ζηλιάρηδες, κακόβουλους ή ανόητους» όσους τολμούν να υποστηρίξουν ότι ο ίδιος «δεν υπήρξε αρκετά σκληρός με το Ιράν». Αυτός ήταν ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να αντεπιτεθεί σε όσους επικρίνουν ως αρνητικό για τις ΗΠΑ –ή «ανάξιο» και «αναντίστοιχο» του πολέμου που προηγήθηκε– το μνημόνιο κατανόησης που αυτές υπέγραψαν με το Ιράν.
Ωστόσο, μεταξύ όσων ασκούν κριτική στον Τραμπ για αυτήν τη συμφωνία βρίσκονται πλέον και πολλοί «δικοί του», Ρεπουμπλικανοί και MAGA, Αμερικανοί και Ισραηλινοί. Με άλλα λόγια, τα «πυρά» που «πονάνε» και που «ενοχλούν» περισσότερο στην παρούσα φάση είναι τα «εκ των έσω», τα οποία μάλιστα έρχονται μόλις λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για το αμερικανικό Κογκρέσο.
Από τα συνολικά 14 σημεία της συμφωνίας που δόθηκαν στη δημοσιότητα, τα έντεκα θα μπορούσαν να θεωρηθούν «προβληματικά» για τις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, προβληματισμό εγείρουν τα ακόλουθα:
Σημείο 4. «…οι ΗΠΑ δεσμεύονται να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την ευρύτερη περιοχή του Ιράν εντός 30 ημερών από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας.»
Σημείο 5. «…το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίσει την ελεύθερη και ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων, χωρίς καμία επιβάρυνση, για ένα διάστημα 60 ημερών, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα.»
Σημείο 6. «…το Ιράν θα ξεκινήσει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν με σκοπό τον καθορισμό του μελλοντικού πλαισίου ελέγχου και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σε διαβούλευση με τις υπόλοιπες χώρες που συνορεύουν με τον Περσικό Κόλπο.»
Σημείο 7. «…οι ΗΠΑ δεσμεύονται, μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να διαμορφώσουν ένα σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν.»
Σημείο 8. «…οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν κάθε είδους κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Ιράν στη βάση ενός χρονοδιαγράμματος που περιλαμβάνεται στην τελική συμφωνία.»
Σημείο 9. «…οι δύο πλευρές συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα του εμπλουτισμένου υλικού που έχει συσσωρευτεί στα αποθέματα του Ιράν, μέσω ενός μηχανισμού που θα συναποφασιστεί […] Η ελάχιστη απαιτούμενη μέθοδος θα είναι η επιτόπια αραίωση του υλικού υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.»
Σημείο 10. «…μέχρι να υπογραφεί η τελική συμφωνία, οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφωνούν να διατηρήσουν το υφιστάμενο status quo. Το Ιράν θα παγώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα στην τρέχουσα κατάστασή του και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν επιπλέον στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.»
Σημείο 11. «…οι ΗΠΑ δεσμεύονται ότι, αμέσως με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου και μέχρι την οριστική άρση των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν την εξαγωγή ιρανικού αργού πετρελαίου και παραγώγων πετρελαίου.»
Σημείο 12. «….οι ΗΠΑ δεσμεύονται να επιτρέψουν την πλήρη αξιοποίηση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων […] Οι διαδικασίες αποδέσμευσης των χρημάτων θα συμφωνηθούν κατά τις διαπραγματεύσεις. Τα κεφάλαια αυτά θα είναι πλήρως διαθέσιμα για πληρωμή σε οποιονδήποτε τελικό δικαιούχο υποδείξει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και οι ΗΠΑ δεσμεύονται να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες.»
Κερδισμένοι και χαμένοι
Από την εν λόγω συμφωνία, όπως αυτή παρουσιάστηκε δημόσια, το Ιράν «εξασφαλίζει» μια σειρά από οφέλη:
- την παράταση της εκεχειρίας για τουλάχιστον 60 ημέρες,
- την απομάκρυνση των αμερικανικών δυνάμεων από τις περιοχές κοντά στα σύνορά του,
- τη δέσμευση περί μη ανάμειξης των «έξω» στις εσωτερικές ιρανικές υποθέσεις,
- την επιβίωση του θεοκρατικού καθεστώτος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης,
- τη διατήρηση του πυραυλικού/βαλλιστικού του προγράμματος,
- τη σταδιακή άρση των κυρώσεων που του έχουν επιβληθεί,
- τον τερματισμό των επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο,
- τη δημιουργία ενός ταμείου για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση/ανοικοδόμηση της ιρανικής Ισλαμικής Δημοκρατίας,
- το ξεπάγωμα των περιουσιακών του στοιχείων,
- την αναγνώριση του ιρανικού ελέγχου επί των Στενών του Ορμούζ (βλ. σημεία 5 και 6)
- και -ενδεχομένως- τη διατήρηση του εμπλουτισμένου ουρανίου εντός των ιρανικών συνόρων το οποίο θα πρέπει όμως να αραιωθεί περαιτέρω.
Οι ΗΠΑ του Τραμπ από την άλλη πλευρά, από την εν λόγω συμφωνία παρουσιάζονται να «παίρνουν» κατά βάση πέντε οφέλη:
- την παράταση της εκεχειρίας για τουλάχιστον 60 ημέρες,
- το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ,
- την ιρανική δέσμευση περί μη απόκτησης πυρηνικών όπλων,
- το -προσωρινό- πάγωμα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος
- και τη δέσμευση περί επιπλέον αραίωσης του ήδη υπάρχοντος εμπλουτισμένου ουρανίου που έχει στην κατοχή του το Ιράν.
Ολα τα προαναφερθέντα «οφέλη», είτε τα προσεγγίσει κανείς από την πλευρά των ΗΠΑ είτε από την πλευρά του Ιράν, βέβαια, θα κριθούν στην πράξη, από τον βαθμό στον οποίο πρόκειται να εφαρμοστεί το προαναφερθέν πλαίσιο συμφωνίας καθώς και από την πορεία των διαπραγματεύσεων που τώρα επανεκκινούν υπό νέα δεδομένα και από νέο σημείο αφετηρίας.
Αφετηρία νέων διαπραγματεύσεων
Υπάρχει πάντοτε η περίπτωση η όλη διαδικασία να τιναχτεί στον αέρα και να ξεκινήσουν εκ νέου οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί, όπως άλλωστε έχει ήδη προειδοποιήσει η Ουάσιγκτον (βλ. δηλώσεις Τραμπ και Χέγκσεθ). Κάτι τέτοιο, ωστόσο, θα ανέβαζε εκ νέου τις τιμές της ενέργειας και όσο πλησιάζουμε στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ το πολιτικό διακύβευμα θα είναι ακόμη μεγαλύτερο για τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς.
Από την πλευρά των ΗΠΑ και των αμερικανικών συμφερόντων, τα 14 σημεία της συμφωνίας που παρουσιάστηκε αυτήν την εβδομάδα δεν φαίνεται να δικαιολογούν ούτε να «δικαιώνουν» τον πόλεμο που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.
Ο ίδιος ο Τραμπ, ωστόσο, δεν φαίνεται να νοιάζεται και πλέον παρουσιάζει ως «επιτυχίες» την υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, που είχαν ανέβει λόγω του πολέμου, και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, που είχαν κλείσει λόγω του πολέμου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος «δεν καταλαβαίνει τον πόλεμο που ξεκίνησε», σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Τομ Νίκολς στο Atlantic. «Το καθεστώς του Ιράν δεν έχει καν δεσμευτεί ότι δεν θα αρχίσει να χρεώνει διόδια ύστερα από δύο μήνες», σχολιάζει με επικριτική διάθεση η Wall Street Journal.
