Θανάσης Φωτίου
Σε μια νέα καθοριστική καμπή για το μέλλον του Κυπριακού, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, αφικνείται απόψε στην Κύπρο.
Η τριήμερη επίσκεψή του (27-29 Ιουλίου) αποτελεί μια ύστατη προσπάθεια της θητείας του, η οποία ολοκληρώνεται φέτος, για την άρση του πολυετούς πολιτικού αδιεξόδου.
Ως προς την θετική έκβασή αυτής της τελευταίας ενασχόλησης του Γενικού Γραμματέα με το Κυπριακό, η αισιοδοξία δεν μπορεί παρά να είναι ιδιαίτερα συγκρατημένη καθώς το διπλωματικό ρεπορτάζ δεν καταγράφει κάποια μεταβολή τόσο σε ό,τι αφορά στα ευρωτουρκικά όσο και σε ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις που να δημιουργεί -πάντα εντός ενός δούναι και λαβείν πλαισίου- ευοίωνες προοπτικές να ξεκλειδώσει η διαδικασία.
Ασφαλώς, κανείς δεν αναμένει ότι ο επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού έρχεται, εκμεταλλευόμενος το ταξίδι του στη γειτονική Συρία, για να ακούσει άλλη μια φορά τις ήδη γνωστές θέσεις των δύο πλευρών και να περιοριστεί σε μια έκφραση «βαθιάς ανησυχίας»-υπό το πρίσμα και του εύφλεκτου χαρακτήρα της Μέσης Ανατολής- για την μη επίλυση ενός προβλήματος για το οποίο αφιέρωσε πολύ χρόνο και κατέβαλε σημαντική προσπάθεια για την επίλυσή του στο παρελθόν. Άνκαι η διεθνής ανάλυση αποτίμησης του έργου του Αντώνιου Γκουτέρες εστιάζει στη φράση «η εποχή των προειδοποιήσεων», θέλοντας έτσι να επισημάνει ότι η διοίκησή του αναλώθηκε κυρίως στο να «κρούει τον κώδωνα του κινδύνου», παρά να φέρει χειροπιαστά αποτελέσματα.
«Guterres plus»
Υπό αυτές τις συνθήκες, το ερώτημα «τι κουβαλά ο Αντόνιο Γκουτέρες στις αποσκευές του», γίνεται πιο επιτακτικό και κορυφώνει το ενδιαφέρον. Από διπλωματικής πλευράς, εκείνο που σημειώνεται είναι ότι ο Γενικός Γραμματέας έχει διαμορφώσει, με βάση την προεργασία της Προσωπικής Απεσταλμένης του, μια συγκεκριμένη στρατηγική τακτική, η οποία βασίζεται στους εξής βασικούς πυλώνες:
- να διασώσει το κεκτημένο έναντι των «δύο κρατών» και να διαφυλάξει τις μέχρι σήμερα συγκλίσεις, επαναφέροντας τη συζήτηση εντός του συμφωνημένου πλαισίου των ψηφισμάτων του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας.
- να παρουσιάσει μια επικαιροποιημένη εκδοχή των έξι σημείων του Κραν Μοντανά, γνωστό ως «Πλαίσιο Γκουτέρες». Στόχος του είναι να προσαρμόσει τις ιστορικές συγκλίσεις στα σημερινά γεωπολιτικά δεδομένα, προσφέροντας μια διέξοδο που θα γεφυρώνει την ελληνοκυπριακή επιδίωξη για ομοσπονδία με τις ανησυχίες της άλλης πλευράς.
- να εκπέμψει μήνυμα αυστηρής πίεσης προς τους δύο ηγέτες, ζητώντας συγκεκριμένες δεσμεύσεις και σαφές χρονοδιάγραμμα που θα οδηγεί σε ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών.
Το γεγονός ότι ο ΓΓ συνοδεύεται από την Αναπληρώτρια ΓΓ για Πολιτικές Υποθέσεις, Ρόζμαρι Ντι Κάρλο, και τον Αναπληρωτή ΓΓ για Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις, Ζαν Πιερ Λακρουά, υπογραμμίζει, σημειώνουν διπλωματικές πηγές, το τεράστιο πολιτικό βάρος που αποδίδει ο ΟΗΕ στην αποστολή αυτή.
Επίσκεψη και διεθνής Τύπος
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν όσα καταγράφουν για την επίσκεψη του Αντώνιο Γκουτέρες τα διεθνή ενημερωτικά δίκτυα. Τα οποία εξετάζουν το Κυπριακό ως ένα γεωπολιτικό παζάρι ασφάλειας, ΝΑΤΟ, ενέργειας και ευρωτουρκικών σχέσεων.
Η γερμανική ανάλυση της Deutsche Welle συνδέει άμεσα την παρουσία του Γκουτέρες με τις ευρύτερες σχέσεις Βρυξελλών - Άγκυρας. Το Βερολίνο βλέπει το Κυπριακό ως το «κλειδί» για να σταθεροποιηθεί η Ανατολική Μεσόγειος. Η DW τονίζει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη ένα σκληρό διπλωματικό παζάρι, όπου η Τουρκία πιέζει για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης και βίζα με την ΕΕ, και το Κυπριακό χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης ή ως πεδίο υποχωρήσεων.
Τα γαλλικά μέσα βλέπουν την επίσκεψη ως προσπάθεια να αποτραπεί η οριστική προσάρτηση των κατεχομένων από την Τουρκία. Το AFP τονίζει ότι αν αυτή η προσπάθεια αποτύχει, η «παγωμένη διένεξη» κινδυνεύει να μετατραπεί σε μόνιμη εστία αστάθειας στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Για τις ΗΠΑ, το Κυπριακό πρέπει να κλείσει ώστε να μην διαταραχθεί η συνοχή του ΝΑΤΟ (μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας). Ωστόσο, οι Αμερικανοί αναλυτές εμφανίζονται εξαιρετικά ρεαλιστές, σημειώνοντας ότι παρά το λεγόμενο «παράθυρο ευκαιρίας» που άνοιξε η εκλογή Ερχιουρμάν στα κατεχόμενα, η Άγκυρα παραμένει το κύριο και πιο ανυποχώρητο εμπόδιο λόγω της εμμονής της στη λύση δύο κρατών.
Τα τουρκικά μέσα ξεκαθαρίζουν ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να κάνει πίσω στο θέμα της «κυρίαρχης ισότητας». Παρουσιάζουν την επίσκεψη Γκουτέρες όχι ως ευκαιρία για επιστροφή στην ομοσπονδία, αλλά ως μια ευκαιρία για τον ΟΗΕ να «αναγνωρίσει τις πραγματικότητες στο νησί» (δηλαδή την ύπαρξη δύο χωριστών οντοτήτων), ξεκαθαρίζοντας ότι οι συνομιλίες μπορούν να ξεκινήσουν μόνο από νέα βάση.
Τέλος, αθηναϊκός τύπος αναλύει την επίσκεψη με έμφαση στον συντονισμό Αθήνας-Λευκωσίας, εκφράζοντας παράλληλα μια παραδοσιακή ανησυχία: τον φόβος επιβολής λύσης. Οι αναλυτές στην Ελλάδα επισημαίνουν ότι η πίεση του Γκουτέρες για χειροπιαστά αποτελέσματα ενδέχεται να οδηγήσει σε μια άτυπη «διαιτησία» (όπως το 2004 με το Σχέδιο Ανάν), όπου ο ΟΗΕ θα καταθέσει μια δική του ενδιάμεση πρόταση (τύπου Independent), φέρνοντας την ελληνική πλευρά προ τετελεσμένων.
Οι επόμενες ώρες θα δείξουν αν το πλαίσιο «Γκουτέρες συν» διαθέτει την απαραίτητη δυναμική για να κάμψει τις παραδοσιακές ακαμψίες και να ανοίξει έναν νέο κύκλο ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
