Πόσα μπορεί να κρύβει η κίνηση ενός πινέλου; Τι αποκαλύπτει για εμάς το σχήμα που αφήνει το μελάνι στο χαρτί; Για την καλλιγράφο Μιζούκι Ιμαμούρα τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στον πυρήνα της τέχνης της. Κάτοικος Χανίων εδώ και πέντε χρόνια, προσπαθεί να φέρει τους Έλληνες πιο κοντά στην ιαπωνική καλλιγραφία, μια παράδοση με βαθιές ιστορικές ρίζες, που όμως παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα.

Στη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, παρουσίασε την τέχνη της στο κοινό, δίνοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να γνωρίσουν από κοντά έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης και, όπως μας εξήγησε, διαλογισμού. Η ίδια ασχολείται με την καλλιγραφία εδώ και 24 χρόνια και σήμερα φέρει τον τίτλο «Shihan», μια υψηλή βαθμίδα που αναγνωρίζει την εμπειρία και την ικανότητα διδασκαλίας της.

Έχοντας πλέον επιλέξει την Ελλάδα ως τόπο ζωής και δημιουργίας, συνεχίζει να μοιράζεται τη γνώση και την αγάπη της για την τέχνη της με όσους παρευρίσκονται στα εργαστήρια και τα σεμινάρια της. Μας μίλησε για τη διαδρομή της, τη ζωή στην Ελλάδα και τη συνάντηση δύο διαφορετικών πολιτισμών μέσα από μια τέχνη που, αν και εκφράζεται με τα πιο απλά μέσα (το μελάνι, το χαρτί και την κίνηση ενός πινέλου), κρύβει πίσω της έναν ολόκληρο κόσμο.

Πότε ήρθατε στην Ελλάδα και ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από τη ζωή και τους ανθρώπους εδώ, γενικότερα στην Ελλάδα και ειδικότερα στα Χανιά;

Ήρθα για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2017 και εγκαταστάθηκα στα Χανιά το 2021. Η εντύπωσή μου από τη ζωή εδώ χαρακτηρίζεται από μια υπέροχη αίσθηση ζεστασιάς, γενναιοδωρίας και ενός χαλαρού ρυθμού ζωής. Οι άνθρωποι στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα στα Χανιά, με έχουν υποδεχτεί με ανοιχτές αγκάλες. Υπάρχει μια βαθιά εκτίμηση για τον πολιτισμό, την οικογένεια και τη φύση, στοιχεία που συνδέονται έντονα με τις ιαπωνικές μου ρίζες. Η ζωή στα Χανιά, με τη θάλασσα και την πλούσια ιστορία να με περιβάλλουν, προσφέρει ένα γαλήνιο περιβάλλον που εμπνέει διαρκώς την καλλιτεχνική μου δημιουργία.

Πόσα χρόνια ασχολείστε με την καλλιγραφία και πώς αποκτήσατε τον τίτλο Shihan;

Ασχολούμαι με την ιαπωνική καλλιγραφία (Shodō) εδώ και 24 χρόνια. Η απόκτηση του τίτλου Shihan (δασκάλου καλλιγραφίας) απαιτεί δεκαετίες εντατικής εξάσκησης, μελέτη κλασικών έργων και επίσημη αξιολόγηση από παραδοσιακούς συλλόγους καλλιγραφίας στην Ιαπωνία. Η σχέση με τον δάσκαλό μου υπήρξε θεμελιώδης για την πορεία μου. Στις παραδοσιακές ιαπωνικές τέχνες, η μάθηση δεν αφορά απλώς την τεχνική. Η γνώση μεταδίδεται από τον δάσκαλο στον μαθητή μέσα από το Ishin-Denshin (以心伝心), δηλαδή την επικοινωνία από καρδιά σε καρδιά. Ο δάσκαλός μου μού έμαθε πώς να στέκομαι μπροστά στο μελάνι, να κρατώ το πινέλο και να αποτυπώνω τον χαρακτήρα μου στο χαρτί. Αυτή η πνευματική παρακαταθήκη και η καθοδήγησή του εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα όλων όσων εξασκώ και διδάσκω σήμερα.

Είναι η ιαπωνική καλλιγραφία μια τέχνη που απαιτεί αφοσίωση και χρόνο για να τη μελετήσει και να την κατακτήσει κανείς;

Απολύτως. Η ιαπωνική καλλιγραφία είναι μια πορεία ζωής (道 – Dō). Απαιτεί απόλυτη αφοσίωση, συγκέντρωση και υπομονή. Στον πυρήνα της, είναι μια τέχνη της μίας και καθοριστικής στιγμής, καθώς δεν υπάρχουν δεύτερες ευκαιρίες ούτε περιθώρια διόρθωσης. Σε αντίθεση με την ελαιογραφία ή το σχέδιο, δεν μπορείς να σβήσεις, να καλύψεις ή να τροποποιήσεις μια πινελιά από τη στιγμή που θα αγγίξει το χαρτί. Γι’ αυτό, θα έλεγα ότι η διαδικασία είναι ίσως ακόμη πιο σημαντική από το τελικό αποτέλεσμα. Κάθε γραμμή αποτυπώνει ένα ανεπανάληπτο δευτερόλεπτο της αναπνοής, της σωματικής κίνησης και της ψυχικής μας κατάστασης. Το τελικό έργο δεν είναι παρά μια ειλικρινής και μόνιμη αντανάκλαση της εσωτερικής κατάστασης που υπήρχε εκείνη ακριβώς τη στιγμή.

Τι σας οδήγησε να εργαστείτε ως καλλιγράφος στην Ελλάδα και πώς έχει ανταποκριθεί το ελληνικό κοινό στο έργο σας;

Όταν εγκαταστάθηκα στην Ελλάδα, έφερα φυσικά μαζί μου την τέχνη μου και το έργο μιας ολόκληρης ζωής. Συνειδητοποίησα ότι το Shodō θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μια ξεχωριστή γέφυρα ανάμεσα στον ιαπωνικό και τον ελληνικό πολιτισμό. Η ανταπόκριση του ελληνικού κοινού με έχει συγκινήσει βαθιά. Οι άνθρωποι εδώ εκφράζονται με αξιοσημείωτη αμεσότητα, είναι ανοιχτόκαρδοι και δείχνουν ειλικρινές ενδιαφέρον και περιέργεια. Πολλοί από όσους παρακολουθούν τις επιδείξεις ή τα εργαστήριά μου εκδηλώνουν βαθύ ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία που κρύβεται πίσω από τις πινελιές. Δεν βλέπουν απλώς γράμματα· αισθάνονται την ενέργεια και το συναίσθημα που εμπεριέχονται στο μελάνι.

Είναι η καλλιγραφία κάτι περισσότερο από τέχνη;

Το Shodō περιγράφεται συχνά ως «διαλογισμός εν κινήσει». Η τελετουργία αρχίζει πριν ακόμη το πινέλο αγγίξει το χαρτί. Το τρίψιμο της στερεής μελάνης πάνω στην πέτρα μελάνης (σ.σ. θεμελιώδη εργαλεία της ιαπωνικής καλλιγραφίας) δημιουργεί μια ήσυχη, ρυθμική συγκέντρωση που καθαρίζει τον νου. Την ώρα που γράφεις, εναρμονίζεις την αναπνοή, το σώμα και τον νου σου. Για εκείνη τη στιγμή, όλοι οι περισπασμοί διαλύονται και υπάρχεις ολοκληρωτικά στο παρόν. Το χαρτί γίνεται καθρέφτης της εσωτερικής σου κατάστασης. Αν ο νους σου βρίσκεται σε αναταραχή, αυτό αποτυπώνεται στην πινελιά. Αν ο νους σου είναι γαλήνιος, η γραμμή κυλά με δύναμη και καθαρότητα.

Πόσο ισχυρά είναι τα σύμβολα που δημιουργείτε και πόσο σημαντικό είναι το νόημά τους κατά τη διάρκεια της διαδικασίας;

Οι χαρακτήρες kanji είναι ιδεογράμματα· κάθε σύμβολο φέρει μια ζωντανή ιστορία, οπτική ενέργεια και βαθιά φιλοσοφία. Όταν γράφω έναν χαρακτήρα, το εγγενές του νόημα αντηχεί μέσα μου και επηρεάζει την ταχύτητα, την πίεση και την ενέργεια του πινέλου.

Για παράδειγμα:

無 (Mu – Το κενό / Το μηδέν / Η ανυπαρξία): Πρόκειται για μια θεμελιώδη έννοια στη φιλοσοφία του Ζεν. Η γραφή του Mu δεν αφορά την απεικόνιση ενός κενού, αλλά την απαλλαγή του νου από τους περισπασμούς και το εγώ, ώστε το πινέλο να καθοδηγείται από την καθαρή επίγνωση.

静 (Sei – Η ακινησία / Η γαλήνη): Όταν γράφω το Sei, οι κινήσεις μου γίνονται βαθιές, σταθερές και συνειδητές. Είναι μια άσκηση καλλιέργειας της εσωτερικής γαλήνης, ένας τρόπος να δημιουργώ χώρο για τη σιωπή και την ηρεμία μέσα στη ροή του μαύρου μελανιού.

匠 (Takumi – Η δεξιοτεχνία / Η άριστη τεχνική): Αυτός ο χαρακτήρας έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα, ειδικά λαμβάνοντας υπ΄όψιν ότι ηΙαπωνία ήταν η τιμώμενη χώρα στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, με θεματικό άξονα το TAKUMI. Συμβολίζει την απόλυτη αφοσίωση, την ακρίβεια και τη διά βίου προσήλωση στην τέχνη που υπηρετεί κανείς, με σεβασμό και πάθος.

Δεν προσπαθώ απλώς να σχεδιάσω το σχήμα ενός χαρακτήρα. Επιδιώκω να ενσαρκώσω το νόημά του μέσα από την αναπνοή μου, τη στιγμή που το μελάνι αγγίζει το χαρτί.

Πόσο σημαντική ήταν η παράδοση της καλλιγραφίας στην Ιαπωνία στο παρελθόν και πόσο σημαντική παραμένει σήμερα;

Ιστορικά, η καλλιγραφία αποτελούσε βασικό αντικείμενο άσκησης για τους λογίους, τους σαμουράι και τους καλλιτέχνες. Με άλλα λόγια, ήταν ένας από τους κύριους τρόπους καλλιέργειας του νου και του χαρακτήρα. Σήμερα, παρόλο που η ψηφιακή τεχνολογία έχει αλλάξει τις καθημερινές συνήθειες γραφής, το Shodō εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμο πυλώνα της ιαπωνικής ταυτότητας. Τα παιδιά εξακολουθούν να το διδάσκονται στο σχολείο, ενώ η καλλιγραφία ασκείται σε σημαντικούς σταθμούς της ζωής, στις τελετουργίες της Πρωτοχρονιάς (Kakizome), αλλά και μέσα από σύγχρονες καλλιτεχνικές performances. Αποτελεί ένα ουσιαστικό σημείο αναφοράς που μας επανασυνδέει με την ενσυνειδητότητα, την ηρεμία και την πολιτιστική μας κληρονομιά, σε έναν σύγχρονο κόσμο που κινείται με γρήγορους ρυθμούς.

Πού μπορεί κανείς να συμμετάσχει σε κάποιο εργαστήριο ή να παρακολουθήσει μια ζωντανή σας επίδειξη;

Ταξιδεύω τακτικά στην Αθήνα για να διοργανώνω εργαστήρια και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Είναι πάντα ένας υπέροχος τρόπος να έρχομαι σε επαφή με τους ανθρώπους εκεί. Ο ευκολότερος τρόπος για να συμμετάσχει κανείς σε ένα εργαστήριο, να ζητήσει ένα έργο κατά παραγγελία ή να ενημερωθεί για τις επόμενες εμφανίσεις μου είναι μέσω του λογαριασμού μου στο Instagram, @calligraphermizuki. Καθώς οι ζωντανές επιδείξεις καλλιγραφίας πραγματοποιούνται συνήθως στο πλαίσιο ειδικών εκδηλώσεων ή φεστιβάλ, ανακοινώνω όλες τις σχετικές λεπτομέρειες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάθε φορά που προκύπτει κάποια τέτοια ευκαιρία. Παράλληλα με τα ανοιχτά εργαστήρια, διοργανώνω και ομαδικές δραστηριότητες για εταιρείες και ομάδες, προσφέροντας έναν δημιουργικό χώρο ενσυνειδητότητας, όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να επιβραδύνουν τους ρυθμούς τους και να συνδεθούν μεταξύ τους μέσα από το μελάνι και το πινέλο.

Τι θα θέλατε να ανακαλύψουν οι Έλληνες συμμετέχοντες για τον εαυτό τους μέσα από την εξάσκηση στην ιαπωνική καλλιγραφία;

Ελπίζω οι συμμετέχοντες να ανακαλύψουν ένα ήσυχο καταφύγιο μέσα τους. Στην πολυάσχολη καθημερινότητά μας, σπάνια επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μείνει ακίνητος και να συγκεντρωθεί σε μία και μόνο αναπνοή. Μέσα από το Shodō, θέλω να συνειδητοποιήσουν ότι τα λάθη δεν είναι αποτυχίες, αλλά ειλικρινείς στιγμές που αξίζει να αποδεχόμαστε, και ότι η αληθινή ομορφιά πηγάζει από την αυθεντική έκφραση του εαυτού μας. Ελπίζω να φεύγουν από το εργαστήριο νιώθοντας πιο γειωμένοι, πιο συνδεδεμένοι με τον εαυτό τους και τους άλλους, και εμπνευσμένοι από την ήσυχη δύναμη της δικής τους εσωτερικής φωνής.