Λάρκος Λάρκου
Η παρουσία τόσων ηγετών στη νήσο, τόσο από την Ε.Ε., όσο και από τη γειτονιά μας, στην εναρκτήρια εκδήλωση για την ανάληψη της εξάμηνης Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναμφίβολα είναι ένα σπάνιο γεγονός. Συμβαίνει κάθε 13μισι χρόνια! Άρα, συγκεντρώνει φώτα, πρόσωπα με επιρροή, όπως ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ή η πρόεδρος της Επιτροπής, άλλα που ενδιαφέρονται να αναπτύξουν διαύλους επικοινωνίας με την ευρωπαϊκή ηγεσία (λ.χ. Λίβανος) ή να αξιοποιήσουν την ευκαιρία για να μάθουν νεότερα γύρω από τρέχουσες υποθέσεις (Ουκρανία). Ή άλλα, που (ταξιδεύοντας) κατανοούν καλύτερα την ανατολική έκταση της Ε.Ε.
Παρά τα καλά στοιχεία και την πλούσια κάλυψη των εκδηλώσεων, η ευρεία διεθνής συγκυρία διαθέτει άλλη ατζέντα. Στην Κύπρο η ατζέντα είναι «Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», η διεθνής συγκυρία θέτει ερωτήματα: «ποιος ο επόμενος στόχος του Τραμπ;» Ο Π. Παπακωνσταντίνου στην «Καθημερινή» γράφει: «Ποιος θα έχει τώρα σειρά; Το ερώτημα απασχολεί από το περασμένο Σάββατο σειρά κυβερνήσεων της αμερικανικής ηπείρου, καθώς ο Τραμπ τόνισε με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι εννοεί να εφαρμόσει το Δόγμα Μονρόε για την αδιατάρακτη κυριαρχία των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο. Η καμπάνα χτυπάει, όμως, και για τους Ευρωπαίους, αφού στο εν λόγω ημισφαίριο ανήκει και η Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας, για να μην αναφερθούμε στις υπερπόντιες κτήσεις της Γαλλίας και της Βρετανίας».
Ο αναδυόμενος νέος κόσμος της αστάθειας, γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος, νέοι κίνδυνοι ασφάλειας βρίσκονται γύρω μας. Η Γάζα αποτελεί ένα τρομακτικό παράδειγμα τραγωδίας, με τον κόσμο, σχεδόν ολόκληρο, θεατή/πλήρης εκθεμελίωση της Γάζας, οι ΗΠΑ χορηγός, οι άλλοι, λίγα ή και τίποτα και τα ερείπια επί τόπου. Η έξοδος της Κύπρου από τη ζώνη της αστάθειας και η ένταξή της στη ζώνη της σταθερότητας είναι το κορυφαίο στοίχημα για κάθε Κύπριο. Η ζώνη της αστάθειας: η κατοχή, τα ανεξέλεγκτα σύνορα, τα κλειστά λιμάνια, ο περιορισμένος εναέριος χώρος, η ελάχιστη κυριαρχία στη θάλασσα, οι ατελέσφορες έρευνες στον βυθό. Αυτό είναι το θέμα μας, η αστάθεια μέσα στον χρόνο, «υπόσχεται» νέους κινδύνους, καθώς, αν δεν ελέγχεις το παιχνίδι, αν οι εξωτερικοί παράγοντες ρυθμίζουν το σκάκι στη γειτονιά μας, οι πιθανότητες να πας σε πιο βαθιά αδιέξοδα είναι πολύ περισσότερες.
Η εξάμηνη Προεδρία Ε.Ε. είναι χρήσιμη για κάθε κράτος μέλος, συμβολίζει πολλά, κάνει λίγα, όλα όμως ωφέλιμα – ιδιαίτερα για τα μικρά κράτη. Μέσα σε πιο περιβάλλον όμως; Η αλλαγή, η μετάβαση από τη μια ζώνη στην άλλη, δεν μπορεί να επιτευχθεί με εκκλήσεις. Μπορεί όμως να επιτευχθεί: 1) Με ανάγνωση των δεδομένων μέσα και γύρω από την Κύπρο, 2) Με ενίσχυση της δυνατότητας της Κύπρου να συνομιλεί με ειλικρίνεια πάνω σε κείμενα με Η.Ε./Ολγκίν-Ε.Ε./Χαν. 3) Με ανάλυση που μέσα από τα τρέχοντα παραδείγματα, να κάνει την κοινή γνώμη μέτοχο των προκλήσεων γύρω μας. 4) Με κατανόηση του γεγονότος πως αν εσύ δεν οικοδομείς ευκαιρίες, κανένας άλλος δεν θα σου κάνει το χατίρι. 5) Το κεντρικό δίλημμα αφορά όλους: είτε καθοδηγούμε τις εξελίξεις και βγαίνουμε όλοι ωφελημένοι, είτε αφήνουμε τα πάντα στη στρατηγική της αδράνειας με ό,τι αυτό σημαίνει σε πέντε ή δέκα χρόνια για το σύνολο της νήσου.
Η εξάμηνη προεδρία μπορεί να εξελιχθεί σε εφαλτήριο για την μία Κύπρο. Το Πλαίσιο του γ.γ. των Η.Ε. του 2017, όπως επεξηγήθηκε στους δύο ηγέτες στη συνάντηση του Βερολίνου το 2019, συνιστά τη μόνη βάση για να ολοκληρώσουμε τις διαπραγματεύσεις. Το κεφάλαιο «ασφάλεια στην επίλυση» έχει προσδιοριστεί από τον Α. Γκουτέρες (1η παράγραφος του Πλαισίου του στις 30/6/17): «Χρειαζόμαστε τον τερματισμό του μονομερούς επεμβατικού δικαιώματος και της Συνθήκης Εγγυήσεως, όχι τη συνέχιση του παλιού. Αυτή πρέπει να αντικατασταθεί από ένα στιβαρό σύστημα διασφαλίσεων: το οποίο να είναι πολυμερές με τη συμμετοχή αρκετών χωρών». Πάνω σε αυτό, δυνάμεις από την Ε.Ε. και κράτη-μέλη (μαζί με τις δυνάμεις της ΟΥΝΦΙΚΥΠ) μπορεί να συγκροτήσουν αυτό το «στιβαρό σύστημα διασφαλίσεων»
Ο Γ. Χαν, απεσταλμένος της Επιτροπής για το Κυπριακό, έχει ήδη ανακοινώσει ότι «η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ε.Ε. για την περίοδο 2028-2034 περιλαμβάνει διάταξη που ορίζει ότι, σε περίπτωση επανένωσης της Κύπρου, ο προϋπολογισμός της Ε.Ε. θα πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να αντικατοπτρίζει τη διευθέτηση και τις πρόσθετες οικονομικές ανάγκες που θα προκύψουν από την επανένωση». Πρώτη φορά γίνεται τέτοια κρίσιμης σημασίας αναφορά, μπορούμε έτσι να αποκτήσουμε σαφέστερη εικόνα για τα οικονομικά μεγέθη της επίλυσης.
