Θεωρούνταν εδώ και χρόνια πιθανός υποψήφιος για τη θέση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, ακόμη και πριν από την ισραηλινή αεροπορική επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του. Ο ίδιος, ωστόσο, ποτέ του δεν έχει εκλεγεί, ούτε διοριστεί σε κυβερνητική θέση. Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, παρουσιάζεται από τα διεθνή ΜΜΕ ως μία ιδιαίτερα μυστικοπαθής προσωπικότητα στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο 56χρονος κληρικός δεν έχει εμφανιστεί δημοσίως από το περασμένο Σάββατο, όταν ισραηλινό πλήγμα σκότωσε τον 86χρονο πατέρα του. Στην επίθεση σκοτώθηκε επίσης η σύζυγός του, Ζάχρα Χαντάντ Αντέλ, η οποία προερχόταν από οικογένεια με μακρά σχέση με την ιρανική θεοκρατική εξουσία.

Σύμφωνα με συγκλίνουσες εκτιμήσεις, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ παραμένει ζωντανός και κρύβεται. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης δεν έχουν δώσει πληροφορίες για το πού βρίσκεται, παρότι το όνομά του εξακολουθεί να συζητείται ως κορυφαία επιλογή για τη διαδοχή του πατέρα του – κάτι που στο παρελθόν είχε επικριθεί ως θεοκρατική εκδοχή της κληρονομικής μοναρχίας που κυβερνούσε το Ιράν πριν από την ισλαμική επανάσταση.

Μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ και της συζύγου του υιού Χαμενεΐ –τους οποίους οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι θεωρούν πλέον μάρτυρες στον πόλεμο κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ– η θέση του φαίνεται να ενισχύεται μεταξύ των ηλικιωμένων κληρικών της 88μελούς Συνέλευσης των Ειδικών, του οργάνου που θα επιλέξει τον επόμενο ανώτατο ηγέτη της χώρας.

Εξι υποψήφιοι

Πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζονται συνολικά έξι πιθανοί υποψήφιοι για τη θέση. Ο Guardian, σε ανάλυσή του, επισημαίνει ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ θεωρείται ότι είναι η επιλογή των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Μεταξύ των άλλων πιθανών υποψηφίων αναφέρονται ο κληρικός και νομικός Αλιρεζά Αράφι και ο Σεγιέντ Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας Ρουχολάχ Χομεϊνί.

Η ανακοίνωση του διαδόχου ενδέχεται να καθυστερήσει μέχρι να γίνει η κηδεία του Αλί Χαμενεΐ. Η εν λόγω κηδεία ήταν προγραμματισμένο να ξεκινήσει χθες και η σορός να τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα, ωστόσο αναβλήθηκε.

Ο επερχόμενος ανώτατος ηγέτης θα αποκτήσει τον έλεγχο του ιρανικού στρατού καθώς και ενός αποθέματος ουρανίου υψηλού βαθμού εμπλουτισμού, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, εφόσον ληφθεί τέτοια απόφαση.

Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ είχε στο παρελθόν ρόλο παρόμοιο με εκείνον του Αχμάντ Χομεϊνί, γιου του πρώτου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Ρουχολάχ Χομεϊνί. Σύμφωνα με την οργάνωση United Against Nuclear Iran («Ενωμένοι κατά του Πυρηνικού Ιράν»), λειτουργούσε ως «ένας συνδυασμός υπασπιστή, έμπιστου συμβούλου, φύλακα και διαμεσολαβητή ισχύος». Η επιλογή του θα ερμηνευόταν ως μήνυμα ότι η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν σκοπεύει προς το παρόν να αναζητήσει συμβιβασμό με τις ΗΠΑ.

Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ γεννήθηκε το 1969 στην πόλη Μασχάντ, δέκα χρόνια πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Μεγάλωσε σε μια περίοδο κατά την οποία ο πατέρας του συμμετείχε στην αντιπολίτευση κατά του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί.

Επίσημη βιογραφία του Αλί Χαμενεΐ περιγράφει ένα περιστατικό κατά το οποίο η μυστική αστυνομία του σάχη, η SAVAK, εισέβαλε στο σπίτι της οικογένειας και ξυλοκόπησε τον κληρικό. Οταν τα παιδιά ξύπνησαν, τους είπαν ότι ο πατέρας τους θα πήγαινε διακοπές. «Ανέφερα ότι δεν υπάρχει λόγος να λέμε ψέματα. Τους είπα την αλήθεια», φέρεται να αποκάλυψε αργότερα ο Αλί Χαμενεΐ.

Στην Τεχεράνη

Μετά την πτώση του σάχη, η οικογένεια μετακόμισε στην Τεχεράνη. Ο Μοτζταμπά πήρε μέρος στον πόλεμο Ιράν – Ιράκ με μονάδα των Φρουρών της Επανάστασης, από την οποία αρκετά μέλη ανέλαβαν αργότερα σημαντικές θέσεις στις υπηρεσίες πληροφοριών της δύναμης.

Οταν ο πατέρας του έγινε ανώτατος ηγέτης το 1989, η οικογένεια απέκτησε πρόσβαση στα δισεκατομμύρια δολάρια και τα επιχειρηματικά περιουσιακά στοιχεία που διαχειρίζονται τα ιρανικά bonyad (μεγάλα παρακρατικά ιδρύματα που λειτουργούν ως οικονομικά και φιλανθρωπικά συγκροτήματα με τεράστια περιουσία και ισχύ), τα οποία χρηματοδοτούνται από κρατικές βιομηχανίες και από περιουσίες που ανήκαν παλαιότερα στον σάχη.

Η δική του επιρροή αυξήθηκε παράλληλα με εκείνη του πατέρα του, καθώς εργάστηκε στα γραφεία του στην Τεχεράνη. Παράλληλα, είχε σημαντική επιρροή και στην κρατική ραδιοτηλεόραση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Αμερικανικά διπλωματικά τηλεγραφήματα, που δημοσιεύθηκαν από το WikiLeaks στα τέλη της δεκαετίας του 2000, τον περιέγραφαν ως «τη δύναμη πίσω από τα ράσα». Σε ένα από αυτά υπήρχε η επισήμανση ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ φερόταν να παρακολουθούσε ακόμη και το τηλέφωνο του ίδιου του πατέρα του, ενώ λειτουργούσε ως «κύριος φύλακας της πρόσβασης» στον ανώτατο ηγέτη και οικοδομούσε δική του βάση ισχύος μέσα στη χώρα.

«Ο Μοτζταμπά θεωρείται ευρέως μέσα στο καθεστώς ικανός και δυναμικός ηγέτης και διαχειριστής που μπορεί κάποτε να αναλάβει τουλάχιστον μέρος της εθνικής ηγεσίας· ο πατέρας του ενδέχεται επίσης να τον βλέπει έτσι», ανέφερε τηλεγράφημα του 2008, σημειώνοντας ωστόσο την έλλειψη θεολογικών προσόντων και το σχετικά νεαρό της ηλικίας του. Το ίδιο έγγραφο σημείωνε ότι «λόγω των δεξιοτήτων, του πλούτου και των ασυνήθιστα ισχυρών συμμαχιών του, θεωρείται από ορισμένους ανθρώπους του καθεστώτος πιθανός υποψήφιος για την ηγεσία του Ιράν μετά τον θάνατο του πατέρα του».

Κατά καιρούς έχει συνεργαστεί στενά με τους Φρουρούς της Επανάστασης, τόσο με διοικητές της Δύναμης Κουντς όσο και με τη δύναμη των εθελοντών Μπασίτζ. Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις εναντίον του το 2019, κατά την πρώτη θητεία του προέδρου Τραμπ, κατηγορώντας τον ότι εργάστηκε για να «προωθήσει τις αποσταθεροποιητικές περιφερειακές φιλοδοξίες του πατέρα του και τους καταπιεστικούς εγχώριους στόχους του καθεστώτος».

Κατηγορίες

Μεταξύ άλλων, του αποδίδονται κατηγορίες ότι υποστήριξε παρασκηνιακά την εκλογή του σκληροπυρηνικού προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ το 2005, καθώς και την αμφισβητούμενη επανεκλογή του το 2009 που προκάλεσε κύμα διαμαρτυριών. Ο Μαχντί Καρουμπί, υποψήφιος πρόεδρος το 2005 και το 2009, τον κατήγγειλε ως «γιο αφέντη» και υποστήριξε ότι παρενέβη και στις δύο εκλογικές διαδικασίες. Ο πατέρας του φέρεται τότε να απάντησε ότι «ο Μοτζταμπά είναι ο ίδιος αφέντης, όχι γιος αφέντη».

Το 2022 απέκτησε τον τίτλο του αγιατολάχ, μια εξέλιξη που θεωρείται κρίσιμη για την προοπτική του να αναλάβει την ανώτατη ηγεσία. Μεταξύ των στενότερων πολιτικών συμμάχων του συγκαταλέγονται ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης Αχμάντ Βαχίντι, ο πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών των Φρουρών Χοσεΐν Ταέμπ και ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ.

Μέχρι σήμερα έχει υπάρξει μόνο μία μεταβίβαση εξουσίας στη θέση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. Ο αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί πέθανε σε ηλικία 86 ετών, έχοντας υπάρξει ηγετική μορφή της επανάστασης και έχοντας καθοδηγήσει τη χώρα στον οκταετή πόλεμο με το Ιράκ. Ο ανώτατος ηγέτης βρίσκεται στο επίκεντρο του σύνθετου συστήματος εξουσίας της σιιτικής θεοκρατίας του Ιράν και έχει τον τελικό λόγο σε όλα τα μεγάλα ζητήματα. Είναι, επίσης, αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και των Φρουρών της Επανάστασης.