Νέα δυναμική στη διαδικασία της Διεύρυνσης θα επιχειρήσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατά τη σημερινή Σύνοδο Ευρωπαϊκής Ενωσης – Δυτικών Βαλκανίων στο Τίβατ του Μαυροβουνίου.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ανέφερε ότι οι ηγέτες θα συζητήσουν τρόπους βελτίωσης της μεθοδολογίας Διεύρυνσης, δηλαδή του πλαισίου κανόνων που διέπει την ενταξιακή διαδικασία, από το άνοιγμα και το κλείσιμο των διαπραγματευτικών κεφαλαίων έως την αξιολόγηση της προόδου των υποψήφιων χωρών.

«Η διεύρυνση δεν είναι ουτοπία, αλλά κάτι που μπορεί να γίνει πραγματικότητα τα επόμενα χρόνια», τόνισε ο Αντόνιο Κόστα υπογραμμίζοντας ότι η Ε.Ε. οφείλει να εργαστεί «σκληρότερα και ταχύτερα» για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Λίγες ώρες πριν από τη συνάντηση των 27 ηγετών στο Μαυροβούνιο, πάντως, Γαλλία και Γερμανία κατέθεσαν κοινό non paper με τίτλο «νέο Μομέντουμ για τη Διεύρυνση» που έχει στη διάθεσή της η «Κ» και που προτείνει αφενός την απλούστευση της υφιστάμενης μεθοδολογίας μέσω συγχώνευσης ορισμένων διαδικαστικών σταδίων και ταχύτερου ανοίγματος διαπραγματευτικών κεφαλαίων, όπου το εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφετέρου τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής «προένταξης».

Η στρατηγική συγκεκριμένα προβλέπει σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε επιμέρους πολιτικές και δομές της Ε.Ε., με «αντάλλαγμα» συγκεκριμένη πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις και με δυνατότητα αναστολής των σχετικών προνομίων σε περίπτωση οπισθοδρόμησης.

Μεταξύ των κινήτρων περιλαμβάνονται η προνομιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά, η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Erasmus+ και το Horizon Europe, η ενισχυμένη συνεργασία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας, καθώς και η σταδιακή απόδοση καθεστώτος παρατηρητή σε θεσμικά όργανα της Ε.Ε. και η συμμετοχή χωρίς δικαίωμα ψήφου σε ορισμένες συνεδριάσεις του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, το σχέδιο προβλέπει ακόμη και πλήρη συμμετοχή στην ενιαία αγορά μέσω ενός μοντέλου τύπου «ΕΟΧ+», πριν από την πλήρη ένταξη.

Η γαλλογερμανική πρωτοβουλία έρχεται λίγες μόλις ημέρες μετά την πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς για τη δημιουργία καθεστώτος «συνδεδεμένου μέλους» (associate member) για την Ουκρανία.

Αν και το Παρίσι και το Βερολίνο αποφεύγουν στο non paper τον συγκεκριμένο όρο, η λογική του παρουσιάζει ομοιότητες με την πρόταση του Φρίντριχ Μερτς, καθώς και οι δύο επιδιώκουν να προσφέρουν απτά οφέλη και βαθύτερη συμμετοχή στις υποψήφιες χώρες πριν από την πλήρη ένταξη.

Η βασική διαφορά είναι ότι το γαλλογερμανικό non paper παρουσιάζει τη σταδιακή ενσωμάτωση ως «εργαλείο» επιτάχυνσης της Διεύρυνσης και όχι ως εναλλακτικό καθεστώς έναντι της πλήρους ένταξης, επιμένοντας ότι ο τελικός στόχος παραμένει η πλήρης συμμετοχή των υποψήφιων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Σε κάθε περίπτωση, (και) η νέα πρόταση Βερολίνου και Παρισιού αντανακλά αφενός τη διάθεση της Ε.Ε να «επενδύσει» στη Διεύρυνση ως γεωπολιτικό «εργαλείο», καθώς και τους έντονους προβληματισμούς για την πλήρη ένταξη νέων μελών στους κόλπους της. Οι προβληματισμοί δεν είναι φυσικά νέοι, όμως έχουν ενταθεί ιδιαίτερα λόγω της «πίεσης» που δημιουργούν οι νέες γεωπολιτικές συνθήκες λόγω και του πολέμου στην Ουκρανία. Αλλωστε, το γεγονός αυτό ήταν που αποτέλεσε και την αφορμή για την επαναφορά της Διεύρυνσης στην ευρωπαϊκή ατζέντα.

Στο περιθώριο της σημερινής συνόδου, ενδιαφέρον παρουσιάζει πάντως και η στάση της Σερβίας, η οποία εξακολουθεί να θεωρείται ο πιο κρίσιμος, αλλά και ο πιο ευαίσθητος κρίκος της διεύρυνσης στα Δυτικά Βαλκάνια.

Κατά τη χθεσινή επίσκεψή του στο Βελιγράδι, ο Αντόνιο Κόστα συναντήθηκε με τον πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος επανέλαβε τη δέσμευση της χώρας του στις μεταρρυθμίσεις και ζήτησε το άνοιγμα νέων διαπραγματευτικών κεφαλαίων.

Ομως, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έστειλε σαφές μήνυμα στη Σερβία –λόγω και της φιλορωσικής στάσης της– ότι «η διεύρυνση βασίζεται στην εμπιστοσύνη» και πως το Βελιγράδι πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τις πολιτικές και τις αξίες της Ε.Ε. –ιδίως με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας– και να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις.

Παράλληλα, έδωσε έμφαση στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και στη μεταρρύθμιση της εκλογικής νομοθεσίας, αποφεύγοντας ωστόσο να αναφερθεί στις μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις, που βρίσκονται σε εξέλιξη στη χώρα.