Γιώργος Σκαφιδάς
Το ημερολόγιο έδειχνε 7 Οκτωβρίου του 2023, ξημερώματα Σαββάτου, όταν χιλιάδες ένοπλοι της Χαμάς, προερχόμενοι από τη Λωρίδα της Γάζας, εισέβαλαν συντονισμένα σε περιοχές στο νότιο Ισραήλ, σκοτώνοντας αμάχους και παίρνοντας ομήρους. Ο απολογισμός: πάνω από 1.300 νεκροί (από τους οποίους οι περισσότεροι άμαχοι), χιλιάδες τραυματίες, 254 όμηροι και μια πληγή άνευ προηγουμένου στην καρδιά της πυριτιδαποθήκης του Μεσανατολικού. Το κράτος του Ισραήλ είχε μόλις δεχθεί μια τρομοκρατική επίθεση άνευ προηγουμένου, την πιο αιματηρή στα ισραηλινά χρονικά.
Μετά από αυτό, «η Μέση Ανατολή θα αλλάξει», διεμήνυε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, όπερ και εγένετο. Τρία χρόνια μετά, πολλά από όσα άλλοτε θεωρούσαμε δεδομένα στη Μέση Ανατολή έχουν πια όντως αλλάξει.
Ηδη από την πρώτη στιγμή, ωστόσο, ένα ερώτημα κυριαρχούσε. Είναι δυνατόν έναν κράτος-αστακός, όπως είναι το ισραηλινό, με αυστηρότατους μηχανισμούς ελέγχου, εμπειρότατους μηχανισμούς ασφαλείας και πανίσχυρες μυστικές υπηρεσίες, ένα κράτος το οποίο ήλεγχε ποιος μπαίνει και ποιος βγαίνει από την -επισήμως αποκλεισμένη- Λωρίδα της Γάζας, να μη γνώριζε ότι επίκειτο μια τόσο μεγάλη επίθεση εναντίον του;
Το ερώτημα επιστρέφει στο προσκήνιο τρία χρόνια μετά, καθώς το Ισραήλ ετοιμάζεται για τις βουλευτικές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, τις πρώτες που διεξάγονται στη χώρα έπειτα από τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου του 2023.
Νετανιάχου κατά Γκολάν
Η Σάρα Νετανιάχου, σύζυγος του νυν πρωθυπουργού, δήλωσε προ ημερών στο πλαίσιο τηλεοπτικής συνέντευξης στο (φιλοκυβερνητικό) ισραηλινό Channel 14 ότι ο Γιαΐρ Γκολάν, πάλαι ποτέ υπαρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων, γνώριζε εκ των προτέρων για την επίθεση της Χαμάς. «Ηταν ήδη ντυμένος και έτοιμος», δήλωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενη στον Γκολάν, ο οποίος όμως «τυχαίνει» να είναι πολιτικός αντίπαλος του συζύγου της. «Η διάδοση συνωμοσιών ενάντια στον Γιαΐρ Γκολάν ξεπερνά μια κόκκινη γραμμή και αγγίζει τα όρια της παραφροσύνης. […] Καταδικάζουμε απερίφραστα τα συκοφαντικά και ψευδή λόγια της Σάρα Νετανιάχου», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το αντιπολιτευόμενο κεντροαριστερό κόμμα των Δημοκρατών του οποίου ηγείται ο Γκολάν, ένα κόμμα το οποίο κατεβαίνει στις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου ενάντια στο Λικούντ του Νετανιάχου.
Ο -ήδη απόστρατος το 2023- Γιαΐρ Γκολάν ήταν όντως ένας από τους πρώτους εθελοντές που είχαν σπεύσει το πρωί της 7ης Οκτωβρίου του 2023, όταν αντελήφθησαν τι γίνεται, να δώσουν μάχες σώμα με σώμα κόντρα στους εισβολείς της Χαμάς κοντά στα σύνορα με τη Γάζα. Σημαίνει αυτό ότι γνώριζε κάτι εκ των προτέρων; Η σύζυγος του Μπέντζαμιν Νετανιάχου επιχείρησε να εργαλειοποιήσει ένα τέτοιου τύπου σενάριο με το βλέμμα προφανώς στραμμένο στις κάλπες του Οκτωβρίου και στις διάφορες θεωρίες συνωμοσίας που βρίσκουν πια ευήκοα ώτα εντός των ισραηλινών συνόρων.
Θεωρίες περί προδοσίας εκ των έσω
Ενδεικτικά, σύμφωνα με δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε για το ισραηλινό Channel 13 τον περασμένο Αύγουστο, το 40% των Ισραηλινών και το 63% των ψηφοφόρων του νυν κυβερνώντος δεξιού συνασπισμού πιστεύουν ότι κάποια εσωτερική προδοσία άνοιξε τον δρόμο για τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, όπως αναφέρει το γαλλικό AFP.
Μέσα σε ένα τέτοιο -προεκλογικό πια- πλαίσιο, το ερώτημα επιστρέφει δριμύ: Είναι δυνατόν έναν κράτος-αστακός, όπως είναι το ισραηλινό, να μη γνώριζε ότι επίκειτο μια τόσο μεγάλη επίθεση εναντίον του;
Τι λέει η Haaretz
Σύμφωνα, πάντως, με όσα αναφέρει σε μακροσκελές δημοσίευμά της η ισραηλινή Haaretz, εκείνος που γνώριζε ήταν ο ίδιος ο Νετανιάχου, ο οποίος είχε δεχθεί την πληροφορία ότι η Χαμάς επρόκειτο να πραγματοποιήσει κάποια μεγάλη επίθεση, αλλά επέλεξε να την υποβαθμίσει/αγνοήσει και δεν ενημέρωσε σχετικά κανέναν από τους επικεφαλής των ισραηλινών σωμάτων ασφαλείας και των μυστικών υπηρεσιών. Οι Σλόμι Ελνταρ και Ρουθ Γιουβάλ γράφουν στη Haaretz ότι περίπου δέκα ημέρες πριν από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, στα τέλη δηλαδή του Σεπτεμβρίου του 2023, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είχε δεχθεί ένα τηλεφώνημα διάρκειας περίπου 45 λεπτών από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ.
Ειρήσθω εν παρόδω, υπενθυμίζεται ότι τα Εμιράτα είχαν ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2020 ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ εξομαλύνοντας τις σχέσεις τους με το Ισραήλ.
«Ο Μπιν Ζαγέντ μιλούσε απευθείας με τον Νετανιάχου. Αυτές οι συνομιλίες ακολουθούσαν μια τυπική διαδικασία: Ενας υπάλληλος από την πρεσβεία των Εμιράτων θα ερχόταν στο γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού, φέρνοντας μια ειδική τηλεφωνική συσκευή που διασφάλιζε το απόρρητο της κλήσης», σημειώνουν οι Ελνταρ και Γιουβάλ μέσα από τις σελίδες της (αντιπολιτευόμενης και επικριτικής προς την κυβέρνηση Νετανιάχου) Haaretz.
Πάνω από 1.300 άνθρωποι σκοτώθηκαν και χιλιάδες τραυματίστηκαν από την επίθεση ενόπλων της Χαμάς στο Ισραήλ. Πηγή: AP
Αυτό το τηλεφώνημα ήταν, ωστόσο, διαφορετικό από τα άλλα. Σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται, ο Εμιρατινός ηγέτης κάλεσε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό από το παλάτι στο Αμπου Ντάμπι και μίλησαν περίπου 45 λεπτά. Κατά τη διάρκεια εκείνης της συνομιλίας, ο Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ φέρεται να προειδοποίησε τον Νετανιάχου ότι ο ηγέτης της Χαμάς στη Γάζα, Γιαχία Σινουάρ, σχεδίαζε μια μεγάλη επιχείρηση εναντίον του Ισραήλ. Σύμφωνα με τη Haaretz, o Μπιν Ζαγέντ είχε μάλιστα υποστηρίξει ότι αυτή η επιχείρηση της Χαμάς θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή της Μέσης Ανατολής και να υπονομεύσει τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Ο Παλαιστίνιος σύμβουλος
Παρών κατά τη διάρκεια εκείνης της τηλεφωνικής επικοινωνίας φέρεται να ήταν και ένας Παλαιστίνιος στενός σύμβουλος του Μπιν Ζαγέντ που δεν κατονομάζεται, ο οποίος είχε, όπως αναφέρεται, μεταναστεύσει πριν από χρόνια από τη Γάζα στο Αμπου Ντάμπι και διατηρούσε δεσμούς με ανθρώπους που εξακολουθούσαν να ζουν στον παράκτιο παλαιστινιακό θύλακα της Ανατολικής Μεσογείου. Ειρήσθω εν παρόδω, ένας Παλαιστίνιος ο οποίος όντως ζει στο Αμπου Ντάμπι και είχε μεσολαβήσει στο παρελθόν μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς είναι ο Μοχάμεντ Νταχλάν, που προέρχεται από τις τάξεις της Φατάχ.
Σύμφωνα με τον εν λόγω σύμβουλο, που δεν κατονομάζεται, ο ηγεμόνας των Εμιράτων «εξήγησε» στον Νετανιάχου ότι ο Σινουάρ «προετοιμαζόταν για κάτι μεγάλο». «Είπε στον Νετανιάχου ότι το Ισραήλ πρέπει να είναι έτοιμο» και τον προέτρεψε να λάβει σοβαρά υπόψη του αυτές τις προειδοποιήσεις. Οπως αναφέρει η Haaretz, ωστόσο, «προς έκπληξη του Εμιρατινού ηγέτη, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός αντέδρασε με σχετική ηρεμία». «Ο Νετανιάχου είπε ότι, κατά την εκτίμησή του, η Χαμάς σκόπευε να δραστηριοποιηθεί στην περιοχή της Δυτικής Οχθης και διαβεβαίωσε τον Μπιν Ζαγέντ ότι το Ισραήλ ήταν προετοιμασμένο για κάθε σενάριο», γράφουν οι Σλόμι Ελνταρ και Ρουθ Γιουβάλ στη Haaretz, αποκαλύπτοντας μέρος της έρευνας που έκαναν για ένα νέο βιβλίο που αναμένεται να κυκλοφορήσει με τον τίτλο «Hostages: 843 Days of Abandonment».
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν οι Ελνταρ και Γιουβάλ, ο Μπιν Ζαγέντ είχε ενημερώσει για την επικοινωνία που είχε με τον Νετανιάχου τον Σεπτέμβριο του 2023 και τον τότε διευθυντή της CIA Ουίλιαμ Μπερνς. Ο Μπιν Ζαγέντ μοιράστηκε με τον Μπερνς την αίσθηση που προσπάθησε να μεταδώσει στον Νετανιάχου ότι «κάτι εκεί πρόκειται να εκραγεί». Του είπε, επίσης, ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός πίστευε ότι η ασταθής περιοχή ήταν, στην πραγματικότητα, η Δυτική Οχθη, αναφέρει η Haaretz. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ωστόσο, ο Νετανιάχου όχι μόνο δεν έλαβε υπόψη του εκείνη την προειδοποίηση της εμιρατινής ηγεσίας, αλλά δεν ενημέρωσε σχετικά ούτε καν τους επικεφαλής των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και των υπηρεσιών πληροφοριών.
Τα «παζάρια» του 2023
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν, ωστόσο, και όσα η Haaretz υποστηρίζει ότι είχαν προηγηθεί μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, στον άξονα Ισραήλ – Χαμάς, την περίοδο από τις αρχές του 2023 έως και τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς. Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα, το Ισραήλ (η υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας και αντικατασκοπείας Σιν Μπετ/Shin Bet), η Χαμάς (με εκπρόσωπο τον Γάζι Χαμάντ που μιλούσε εβραϊκά και είχε εμπλακεί στις μυστικές επαφές που είχαν οδηγήσει στην απελευθέρωση του απαχθέντος Ισραηλινού στρατιώτη Γκιλάντ Σαλίτ το 2011, μια απελευθέρωση σε αντάλλαγμα για την οποία οι Ισραηλινοί είχαν απελευθερώσει τον μετέπειτα ηγέτη της Χαμάς Γιαχία Σινουάρ) και η Φατάχ είχαν εκείνη την περίοδο του 2023 συνομιλίες, τις οποίες δεν γνώριζαν οι Αιγύπτιοι, συνομιλίες που είχαν μάλιστα σημειώσει σημαντική πρόοδο σε σχέση με θέματα όπως ήταν οι μελλοντικές διευθετήσεις στη Λωρίδα της Γάζας (η μερική άρση του αποκλεισμού της περιοχής, η διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών με τον έξω κόσμο) και οι απελευθερώσεις κρατουμένων.
Στην πορεία, ωστόσο, η πλευρά του Νετανιάχου άρχισε να καθυστερεί τη λήψη κάποιων αποφάσεων που ανέμεναν οι Παλαιστίνιοι (σχετικά με τις απελευθερώσεις κρατουμένων για παράδειγμα) και η πλευρά του Σινουάρ, ενοχλημένη, «έχασε την υπομονή της» και αποσύρθηκε από τις συνομιλίες. Αυτό φέρεται να έγινε στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2023.
«Πες στους Ισραηλινούς ότι αν δεν σημειώσουν πρόοδο (σ.σ.: σε σχέση με τις απελευθερώσεις Παλαιστινίων κρατουμένων), τους ετοιμάζω μια τεράστια έκπληξη. Πες τους να περιμένουν έναν σεισμό. […] Μετέφερες το μήνυμά μου στους Ισραηλινούς; Μετάφερέ τους το μήνυμα ότι ετοιμάζω τη μητέρα όλων των εκπλήξεων. Μια τρομακτική επιχείρηση. Κάτι εξαιρετικό», φέρεται να είχε πει ο Σινουάρ σε δύο διαφορετικές περιστάσεις, στις αρχές και στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2023, στον μη κατονομαζόμενο εκπρόσωπο της Φατάχ που συμμετείχε σε εκείνες τις μυστικές συνομιλίες. Με τη σειρά του, αυτός ο Παλαιστίνιος εκπρόσωπος ενημέρωσε τότε όχι άμεσα την ισραηλινή Shin Bet την οποία «φοβόταν», αλλά τον Παλαιστίνιο σύμβουλο του Εμιρατινού ηγέτη Μοχάμεντ Μπιν Ζαγέντ… ο οποίος με τη σειρά του ενημέρωσε την εμιρατινή ηγεσία… η οποία με τη σειρά της ζήτησε να ενημερωθεί η ισραηλινή Shin Bet (Σιν Μπετ), όπως και τελικώς έγινε στις 15 Σεπτεμβρίου του 2023.
Οι Ισραηλινοί λοιπόν, πάντοτε σύμφωνα με τη Haaretz, ενημερώθηκαν για τις απειλές του Γιαχία Σινουάρ τις οποίες μάλιστα συζήτησαν στο πλαίσιο συσκέψεων με τη συμμετοχή του τότε υπουργού Αμυνας Γιοάβ Γκάλαντ στις 17 Σεπτεμβρίου, χωρίς όμως να αναλάβουν προληπτική δράση. Στην προσπάθειά τους να καταλάβουν τι εννοούσε ο Σινουάρ όταν έκανε λόγο για «πλήγμα-έκπληξη», κάποια στελέχη της Σιν Μπετ είχαν τότε αναφέρει ότι οι μαχητές της Χαμάς μπορεί να επιχειρούσαν να πάρουν στα χέρια τους την Ισραηλινή ερευνήτρια Ελίζαμπεθ Τσούρκοφ που είχε απαχθεί και κρατούνταν στο Ιράκ, προκειμένου έτσι να μπορέσουν να ζητήσουν την απελευθέρωση μεγαλύτερου αριθμού Παλαιστινίων σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωσή της. Από την πλευρά του, ωστόσο, όταν πληροφορήθηκε ότι οι Ισραηλινοί δεν επρόκειτο να αναλάβουν άμεσα δράση, ο Μπιν Ζαγέντ αποφάσισε να επικοινωνήσει άμεσα ο ίδιος με τον Νετανιάχου. Το ημερολόγιο έδειχνε πια τέλη Σεπτεμβρίου του 2023.
Τηλεφώνημα και από την Αίγυπτο
Ειρήσθω εν παρόδω, περίπου την ίδια περίοδο, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου φέρεται να δέχθηκε κι ένα άλλο τηλεφώνημα και από τον τότε αρχηγό των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών Αμπάς Καμέλ, ο οποίος τον προειδοποίησε για «κάτι ασυνήθιστο, μια τρομακτική επιχείρηση» που πρόκειται να ξεκινήσει από την πλευρά της Χαμάς. Σύμφωνα με όσα έχει αναφέρει η δημοσιογράφος Σμαντάρ Πέρι, ο οποίος είχε δημοσιεύσει λεπτομέρειες για αυτήν τη συνομιλία στην ισραηλινή εφημερίδα Yedioth Ahronoth, ο Νετανιάχου φέρεται να είχε απαντήσει απευθυνόμενος στον Καμέλ: «Στη Γάζα έχουμε τον έλεγχο. Το πρόβλημά μας είναι με τη Δυτική Οχθη. Εκεί είναι που εκτρέπουμε τις δυνάμεις μας».
Σύμφωνα με τη Haaretz, την 1η Οκτωβρίου του 2023 ακολούθησε μια νέα σύσκεψη αξιωματούχων της Σιν Μπετ με τον Νετανιάχου, στην οποία μάλιστα συζητήθηκαν και σενάρια εξόντωσης του «αλαζόνα» Γιαχία Σινουάρ. «Ετοιμάστε σχέδια για εμένα και θα τα εξετάσω», φέρεται να είχε πει τότε ο Νετανιάχου στην ηγεσία της ισραηλινής αντικατασκοπείας, χωρίς όμως να την ενημερώσει για το τηλεφώνημα που είχε λάβει νωρίτερα από τον Εμιρατινό ηγέτη Μοχάμεντ Μπιν Ζαγέντ (MBZ).
Διαψεύσεις και αλληλοκατηγορίες
Ακριβώς τρία χρόνια μετά, όλα αυτά επιστρέφουν στο προσκήνιο ενόψει των ισραηλινών εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, ανεβάζοντας την ένταση εντός των ισραηλινών συνόρων.
Από την πλευρά του, πάντως, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου διαψεύδει κατηγορηματικά όσα τους καταλογίζουν («δεν μίλησα με τον πρόεδρο των ΗΑΕ την επίμαχη περίοδο, δεν έλαβα καμία προειδοποίηση από αυτόν», αναφέρει) και απειλεί με μηνύσεις.
Η ισραηλινή αντιπολίτευση, ωστόσο, δεν τον πιστεύει. «Ο Νετανιάχου έλαβε δεκάδες προειδοποιήσεις για την 7η Οκτωβρίου και τις αγνόησε», καταγγέλλει ο πρώην αρχηγός του επιτελείου των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων (IDF) και νυν ηγέτης του αντιπολιτευόμενου κόμματος Yashar (Γιασάρ) Γκάντι Αϊζενκοτ, ενώ ο επίσης αντιπολιτευόμενος πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ καταλογίζει στον νυν πρωθυπουργό και ηγέτη του Λικούντ «άμεση, προσωπική ευθύνη».
Οσο για τον Γιαχία Σινουάρ, εκείνος δεν μπορεί να επιβεβαιώσει, ούτε να διαψεύσει, καθώς έπεσε νεκρός από ισραηλινά πυρά στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2024.
