Δωρίτα Γιαννακού
Σοβαρά κενά στην περιβαλλοντική θωράκιση των έργων στον Ακάμα καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία, αναδεικνύοντας αδυναμίες που εκτείνονται από τον αρχικό σχεδιασμό και την περιβαλλοντική αξιολόγηση μέχρι την κατασκευή, την εποπτεία και την αντιμετώπιση των παραβάσεων. Ο Γενικός Ελεγκτής στην ειδική έκθεση ΕΕ –ΕΥ 28/2026 ουσιαστικά καταγράφει την αποτυχία της πρόληψης των αρμοδίων αρχών και πιο συγκεκριμένα του Τμήματος Περιβάλλοντος και του Τμήματος Δασών να εξασφαλίσουν ότι οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις θα είχαν ενσωματωθεί και ελεγχθεί πριν από την κατασκευή, με αποτέλεσμα να εντοπίζονται αποκλίσεις αφού οι παρεμβάσεις είχαν ήδη διενεργηθεί.
Κατασκευή κιβωτιοειδών οχετών, οι οποίοι σφραγίζουν πλήρως την κοίτη του ποταμού, χωρίς να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού «Anguilla Anguilla».
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης ότι οι ασφαλιστικές δικλίδες που θα έπρεπε να λειτουργούν προληπτικά δεν απέτρεψαν σε όλες τις περιπτώσεις τις αποκλίσεις, με αποτέλεσμα να απαιτηθούν εκ των υστέρων διορθώσεις, επανασχεδιασμοί και πρόσθετοι περιβαλλοντικοί όροι. Συνολικά, μετά την έναρξη των έργων επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι, ενώ κατά τον χρόνο του ελέγχου οι 17 δεν είχαν εκπληρωθεί πλήρως.
Η εικόνα που προκύπτει αφορά, κενά στην ίδια την αλληλουχία περιβαλλοντικής προστασίας από την αξιολόγηση των επιπτώσεων, τον καθορισμό σαφών όρων, την ενσωμάτωσή τους στα κατασκευαστικά σχέδια, τον προέλεγχο πριν από την έναρξη των εργασιών και τη συνεχή εποπτεία κατά την υλοποίηση. Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει ζητήματα που αφορούν εκσκαφές και υπερεκσκαφές, υδραυλικά έργα, όμβρια και διαβρώσεις, διαχείριση αποβλήτων, παράνομους δρόμους και προσβάσεις, καθώς και παράνομες αναπτύξεις και δραστηριότητες εντός της προστατευόμενης περιοχής.
Από τον έλεγχο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας προέκυψε σειρά σημαντικών αδυναμιών ως προς τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό, την αδειοδότηση, την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών όρων στα κατασκευαστικά σχέδια, την παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων και την αντιμετώπιση των αποκλίσεων και των παρανομιών εντός του Πάρκου Ακάμα.
Τα ευρήματα και οι συστάσεις
Η Έκθεση εντοπίζει αδυναμίες ήδη από το στάδιο της περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι δεν ετοιμάστηκε Έκθεση Προελέγχου για να αξιολογηθεί η ανάγκη εκπόνησης Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης για το έργο της Φάσης Α΄. Παράλληλα, αναδεικνύεται ζήτημα ως προς την πληρότητα και την επάρκεια της περιβαλλοντικής αξιολόγησης, ιδίως σε σχέση με την ύπαρξη συγκεκριμένων στόχων διατήρησης και την αξιολόγηση των επιπτώσεων σε προστατευόμενα στοιχεία της περιοχής. Η Έκθεση επισημαίνει ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση θα πρέπει να λειτουργεί ως ουσιαστικός προληπτικός μηχανισμός και όχι ως διαδικασία η οποία συμπληρώνεται ή διορθώνεται μετά την έναρξη των έργων. Αναφορικά με τους περιβαλλοντικούς όρους που τέθηκαν η ελεγκτική υπηρεσία διαπίστωσε ότι δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις επαρκώς συγκεκριμένοι ή μετρήσιμοι ως προς τις τεχνικές παραμέτρους των έργων. Ιδιαίτερα ζητήματα εντοπίστηκαν σε σχέση με την κατασκευή πλευρικών ρείθρων, τους τοίχους αντιστήριξης, τις εκσκαφές, τις διατομές των δρόμων, τα υδραυλικά έργα και τις διαβάσεις γεφυριών και οχετών.
Η έλλειψη επαρκούς εξειδίκευσης των όρων δημιούργησε περιθώριο διαφορετικής ερμηνείας κατά τον σχεδιασμό και την κατασκευή και, κατ’ επέκταση, δυσχέρανε τον αποτελεσματικό έλεγχο της συμμόρφωσης.
Λυόμενο υποστατικό στον Νότιο Κόλπο της Λάρας.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αφορά την ελλιπή ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στα τελικά κατασκευαστικά σχέδια, με αποτέλεσμα οι δεσμεύσεις της περιβαλλοντικής αδειοδότησης να μην αποτυπωθούν πλήρως στον τεχνικό σχεδιασμό του έργου. Πιο συγκεκριμένα η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε ότι το Τμήμα Δασών δεν είχε ενημερώσει τον μελετητή του έργου για όλους τους νομικά δεσμευτικούς περιβαλλοντικούς όρους που περιλαμβάνονταν στη Γνωμάτευση Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης (ΣΜΠΕ) και οι οποίοι έπρεπε να ληφθούν υπόψη κατά την ετοιμασία των τελικών κατασκευαστικών σχεδίων.
Εγκαταλελειμμένο αναψυκτήριο, στον Νότιο Κόλπο της Λάρας.
Ο έλεγχος εντόπισε επίσης αποκλίσεις μεταξύ των περιβαλλοντικών απαιτήσεων και του σχεδιασμού των διαβάσεων γεφυριών και οχετών. Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων εξέφρασε την άποψη ότι, εφόσον δεν προκύπτουν σοβαροί τεχνικοί ή περιβαλλοντικοί περιορισμοί, θα έπρεπε να τροποποιηθεί ο σχεδιασμός των διαβάσεων ώστε να εφαρμοστούν οι περιβαλλοντικοί όροι. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι το Τμήμα Περιβάλλοντος δεν είχε αποστείλει στο Τμήμα Ανάπτυξης Υδάτων τα κατασκευαστικά σχέδια, ώστε να επιβεβαιωθεί πριν από την οριστικοποίηση και έγκρισή τους ότι οι σχετικοί περιβαλλοντικοί όροι είχαν αποτυπωθεί ορθά. Την ίδια ώρα από τη σύγκριση των περιβαλλοντικών όρων με τις τυπικές διατομές που περιλαμβάνονταν στα κατασκευαστικά σχέδια εντοπίστηκαν αποκλίσεις. Το εύρημα αυτό καταδεικνύει ότι οι απαιτήσεις που τέθηκαν σε επίπεδο περιβαλλοντικής αδειοδότησης δεν μεταφέρθηκαν πάντοτε με ακρίβεια στον τεχνικό σχεδιασμό του έργου.
Κατά τις επιτόπιες επισκέψεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας εντοπίστηκαν αποκλίσεις και στις εκσκαφές. Χαρακτηριστικά, σε σημείο του δρόμου Άσπρος Ποταμός–Λάρα εντοπίστηκε βάθος εκσκαφής 2,10 μ., ενώ το μέγιστο προβλεπόμενο βάθος στα κατασκευαστικά σχέδια ήταν 1,875 μ.
Παράνομος δρόμος και μονοπάτι.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι για δύο όρους που αφορούσαν υπερεκσκαφές δεν αναμενόταν περαιτέρω ενέργεια, επειδή η περιβαλλοντική επιβάρυνση που δημιουργήθηκε δεν μπορούσε πλέον να ανατραπεί. Ταυτόχρονα, η έκθεση συνδέει τις κατασκευαστικές αποκλίσεις και με την ανάγκη διασφάλισης της ορθής διαχείρισης των δημόσιων πόρων. Το Τμήμα Δασών, ως κύριος του έργου, θα πρέπει κατά την πραγματοποίηση των πληρωμών να παρακολουθεί την πρόοδο του έργου στη βάση της σύμβασης με τον ανάδοχο και να είναι σε θέση να γνωρίζει το κόστος κάθε επιμέρους κατασκευαστικού έργου, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν πραγματοποιούνται υπερπληρωμές. Ως εκ τούτου, η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται τη διερεύνηση κατά πόσο οι χρεώσεις του εργολάβου περιλαμβάνουν πρόσθετες δαπάνες που προέκυψαν από υπερβάσεις στις εκσκαφές και, όπου διαπιστωθούν αχρεώστητες πληρωμές, να εξεταστεί η ανάκτησή τους. Σημαντικά προβλήματα εντοπίστηκαν και σε σχέση με τα όμβρια ύδατα και τη διάβρωση του οδικού δικτύου.
Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι η μη κατασκευή δικτύου ομβρίων κατά μήκος του δρόμου είχε ως αποτέλεσμα όμβρια ύδατα να καταλήγουν εντός του Πάρκου, κοντά στον Άσπρο Ποταμό, δημιουργώντας προβλήματα διάβρωσης στο υπό κατασκευή οδικό δίκτυο. Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζήτησε, μεταξύ άλλων, να πληροφορηθεί γιατί δεν εκπονήθηκε υδρολογική/υδραυλική μελέτη πριν από την έναρξη των κατασκευαστικών έργων.
Σε σχέση με τη διαχείριση των αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων η έκθεση αναδεικνύει σημαντικές αδυναμίες στη διαχείριση τους. Ειδικότερα, εξετάστηκε κατά πόσο τα απόβλητα διαχειρίστηκαν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και των σχετικών περιβαλλοντικών όρων, καθώς και κατά πόσο υπήρχαν καθορισμένοι και αδειοδοτημένοι χώροι απόρριψης. Εντοπίστηκε, μεταξύ άλλων, ζήτημα ως προς το Σχέδιο Διαχείρισης στο οποίο δεν προσδιορίζονταν με επαρκή σαφήνεια οι αδειοδοτημένοι χώροι διάθεσης.
Ο έλεγχος εξέτασε επίσης καταγγελίες και περιπτώσεις παράνομων αναπτύξεων και δραστηριοτήτων στην περιοχή. Ειδικότερα, η Έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης παράνομων εστιατορίων, χώρων εστίασης, κέντρων αναψυχής και άλλων δραστηριοτήτων, καθώς η σωρευτική περιβαλλοντική επιβάρυνση στην περιοχή θεωρείται ιδιαίτερα ανησυχητική.
Εγκαταλελειμμένο εστιατόριο το οποίο χωροθετείται στην κοίτη του Άσπρου ποταμού.
Σε επιμέρους περίπτωση καταγράφηκε επίσης λειτουργία κινητής καντίνας και τοποθέτηση τεντών, με σχετική άδεια πλανοδιοπώλησης από τον Δήμο Ακάμα, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων αρχών και διασφάλισης ότι οι διοικητικές άδειες δεν οδηγούν σε δραστηριότητες ασύμβατες με το καθεστώς προστασίας της περιοχής.
Αδυναμίες σε όλη την αλυσίδα περιβαλλοντικού ελέγχου
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας είναι ότι τα διαφορετικά στάδια του περιβαλλοντικού ελέγχου δεν λειτούργησαν ως ένα ενιαίο και αποτελεσματικό σύστημα πρόληψης. Οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις που τέθηκαν σε επίπεδο αξιολόγησης και αδειοδότησης δεν μεταφέρθηκαν πάντοτε με σαφήνεια και πληρότητα στον τεχνικό σχεδιασμό, ενώ ο έλεγχος της συμμόρφωσης δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις επαρκής πριν από την έναρξη των εργασιών.
Αναψυκτήριο το οποίο χωροθετείται πλησίον του καθορισμένου Προστατευόμενου Τοπίου Φαράγγι Άβακα.
Συνοπτικά, υπήρξε κενό ανάμεσα στην περιβαλλοντική αξιολόγηση, τον σχεδιασμό και την κατασκευή. Όροι και απαιτήσεις που θα έπρεπε να έχουν ενσωματωθεί εξαρχής στα κατασκευαστικά σχέδια είτε δεν αποτυπώθηκαν πλήρως είτε παρουσίασαν αποκλίσεις κατά την υλοποίηση.
Οι ευθύνες των ελεγχόμενων φορέων
Όπως προκύπτει από την έκθεση της ελεγκτικής υπηρεσίας το κρίσιμο ζήτημα, αφορά τον τρόπο με τον οποίο άσκησαν τον ρόλο και τις αρμοδιότητές τους τα δύο ελεγχόμενα Τμήματα. Συγκεκριμένα, το Τμήμα Περιβάλλοντος απέτυχε στο να διασφαλίσει ότι οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις ήταν σαφείς, εφαρμόσιμες και πλήρως ενσωματωμένες στον σχεδιασμό, ενώ το Τμήμα Δασών, ως κύριος του έργου, αποδείχθηκε ανεπαρκές στο να μεταφέρει τις δεσμεύσεις αυτές στον μελετητή και τον ανάδοχο και να διασφαλίσει την τήρησή τους κατά την κατασκευή. Τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας καταδεικνύουν ότι σε κρίσιμα στάδια αυτή η αλυσίδα ευθύνης δεν λειτούργησε με αποτέλεσμα η ευθύνη της περιβαλλοντικής προστασίας να παραμένει σε σημαντικό βαθμό στο επίπεδο των όρων και των εγγράφων, χωρίς να διασφαλιστεί με την ίδια αποτελεσματικότητα η εφαρμογή τους στο πεδίο.
