Υπερπληθυσμό, αδυναμίες στη διαχείριση του προσωπικού, ενδείξεις για αδικαιολόγητες απουσίες προσωπικού, αδυναμίες και κενά ασφάλειας υποδομών, ανάγκη πλήρους ανασυγκρότησης, είναι μερικές από τις διαπιστώσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, στην Έκθεση της για τα έτη 2024-2025, μετά από έλεγχο στο Τμήμα Φυλακών. Σύμφωνα με την Έκθεση της Ελεγκτικής, η συνολική εικόνα είναι σαφής, τα ζητήματα δεν είναι αποσπασματικά, αλλά συστημικά. Παράλληλα τονίζεται πως, απαιτείται πολιτική απόφαση για εκ βάθρου ανασυγκρότηση του Τμήματος Φυλακών, με ενίσχυση της λογοδοσίας, εκσυγχρονισμό διαδικασιών, ψηφιοποίηση ελέγχων και αποτελεσματική εποπτεία.  

Υπερπληθυσμός

Όπως αναφέρεται στην Έκθεση, το πρόβλημα του υπερπληθυσμού επιδεινώνεται, καθώς ο αριθμός των κρατουμένων αυξάνεται χωρίς ουσιαστική ενίσχυση της χωρητικότητας, ενώ όπως σημειώνεται, η υποτροπή σημαντικού ποσοστού αποφυλακισθέντων (15%-20%) τροφοδοτεί εκ νέου το σύστημα.

Σύμφωνα με την έκθεση, παρόλο που η χωρητικότητα των Φυλακών δεν αυξήθηκε ουσιαστικά, ο αριθμός των κρατουμένων παρουσιάζει σημαντική αύξηση μετά το 2020, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται το πρόβλημα υπερπληθυσμού. Όπως αναφέρεται στην Έκθεση, τα στοιχεία της περιόδου 2016–2025 δείχνουν ραγδαία αύξηση του αριθμού των κρατουμένων στις Κεντρικές Φυλακές, από 632 άτομα το 2020 σε 1.167 το 2025, δηλαδή αύξηση κατά περίπου 75%.

Σύμφωνα με αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) ημερ. 10.12.2025, ο πληθυσμόςτων Φυλακών κατά την περίοδο 1-4.4.2025 ανερχόταν σε 1.123 άτομα που κρατούνταν σε κελιά συνολικής χωρητικότητας 911 θέσεων (χωρητικότητα 123%), γεγονός που δηλώνει ξεκάθαρα την ύπαρξη σοβαρού προβλήματος υπερπληθυσμού. 

Ανεπαρκής αξιοποίηση εργαλείων

Την ίδια στιγμή, σημειώνεται πως, εργαλεία που θα μπορούσαν να αποσυμφορήσουν τις Φυλακές αξιοποιούνται ανεπαρκώς. Σύμφωνα με την έκθεση της Ελεγκτικής, ο κατ’ οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση παραμένει περιορισμένος, αφού οι διαθέσιμες συσκευές είναι λίγες και μέρος τους δεν είναι λειτουργικό ή δεσμεύεται για άλλες ανάγκες.

Κενά διαχείρισης κρίσιμων περιστατικών

Στο επιχειρησιακό σκέλος, συνεχίζει η Έκθεση, η απουσία ολοκληρωμένων πρωτοκόλλων για κρίσιμα περιστατικά και η μη πλήρης εφαρμογή υφιστάμενων διαδικασιών αυξάνουν τον κίνδυνο αστοχιών. Η εικόνα επιβαρύνεται από την προβληματική σύνθεση των αντιοχλαγωγικών ομάδων, με ελλείψεις σε προσωπικό, σχέδιο δράσης και ασκήσεις ετοιμότητας.

Παρά τα θετικά στοιχεία που παρέχει η δυνατότητα έκτισης μέρους της ποινής με κατ’ οίκον περιορισμό, ο αριθμός των κρατουμένων που εντάσσονται στο εν λόγω μέτρο παραμένει περιορισμένος, αφού το Τμήμα Φυλακών διαθέτει μόλις 40 ηλεκτρονικές συσκευές παρακολούθησης για την εφαρμογή του. Από αυτές χρησιμοποιούνται μόνο οι 20, αφού οι υπόλοιπες είτε είναι ελαττωματικές, είτε καλύπτουν ανάγκες παρακολούθησης κρατουμένων που βρίσκονται σε άδεια ή σε συνοδεία εκτός Φυλακών. Θεωρούμε ότι η αξιολόγηση της επέκτασης του μέτρου θα συνέτεινε θετικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος του υπερπληθυσμού των Φυλακών.

Διαπιστώθηκε ότι, πέραν του πρωτοκόλλου που αφορά στις διαδικασίες Μεταφοράς Κρατουμένων Εκτός Φυλακής δεν έχουν ετοιμαστεί πρωτόκολλα ενεργειών για διοικητικά θέματα.

Αδυναμίες και κενά για υπερωρίες και αναρρωτικές άδειες

Η Ελεγκτική στην Έκθεση της, διαπιστώνει αδυναμίες στην καταγραφή παρουσίας και σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ συστημάτων, που δυσχεραίνουν την επαλήθευση του χρόνου εργασίας. Όπως αναφέρεται, ελλείψεις τεκμηρίωσης υπερωριών και επιδομάτων αυξάνουν τον κίνδυνο λανθασμένων πληρωμών, ενώ καταγράφονται περιπτώσεις υπερβάσεων ωραρίου και ανεπαρκούς ελέγχου, με άμεσες επιπτώσεις στην πειθαρχία, τη δικαιοσύνη μεταξύ προσωπικού και τη δημοσιονομική διαφάνεια.

Στο πεδίο των αναρρωτικών αδειών, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, τα δεδομένα δείχνουν επαναλαμβανόμενες υπερβάσεις του ανώτατου ετήσιου ορίου άδειας ασθενείας των 42 ημερών από σημαντικό αριθμό προσωπικού, με ενδείξεις ασυνέπειας μεταξύ ιατρικών πιστοποιητικών και καταχωρίσεων στο σύστημα του ΓεΣΥ, καθώς και καθυστερήσεις σε παραπομπές και απαντήσεις Ιατροσυμβουλίων, κατάσταση που υπονομεύει τη στελέχωση και επιβαρύνει την επιχειρησιακή επάρκεια. Αξιοσημείωτο είναι πως, από τα ευρήματα του ελέγχου προκύπτουν σοβαρές υπόνοιες σύμπραξης μεταξύ ιατρών και δεσμοφυλάκων, με σκοπό τη δημιουργία και κατάθεση ψευδών παραστάσεων και, κατ’ επέκταση, την εξαπάτηση του κράτους.

Δεν υπάρχουν κατάλληλες δικλείδες για επιβεβαίωση της παρουσίας των δεσμοφυλάκων που εργάζονται σε βάρδιες, αλλά μόνη τεκμηρίωση αποτελεί η γραπτή βεβαίωση του υπεύθυνου φρούραρχου. Σύμφωνα με την Ελεγκτική, ως αποτέλεσμα δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί η τήρηση του ωραρίου και ο χρόνος εργασίας, που αποτελεί τη βάση για την παραχώρηση των σχετικών επιδομάτων. 

Από δειγματοληπτικό έλεγχο του συστήματος καταγραφής προσέλευσης/αποχώρησης προς και από την εργασία για μία βδομάδα, διαπιστώθηκε ότι το 21% των δεσμοφυλάκων που εκτελούν ημερήσια καθήκοντα, παρέλειψε να χρησιμοποιήσει το σύστημα ηλεκτρονικής καταχώρισης του χρόνου προσέλευσης/αποχώρησης προς και από την εργασία του, ενώ το 31% δεν κατέγραψε την ώρα αποχώρησής του στο χειρόγραφο Αρχείο Παρουσιών που τηρείται παράλληλα. Συνολικά, μόνο το 54% του προσωπικού κατέγραψε πλήρως την παρουσία του στα δύο συστήματα, καθιστώντας αδύνατη την επαλήθευση του χρόνου εργασίας των δεσμοφυλάκων.

Παρατηρήθηκαν επίσης, σοβαρές διαφορές μεταξύ των Ημερήσιων Καταλόγων Καθηκόντων, του χειρόγραφου Αρχείου Παρουσιών, του ηλεκτρονικού συστήματος παρακολούθησης χρόνου και των εντύπων του Τμήματος Φυλακών, τα οποία αποτελούν τη βάση για τον υπολογισμό των υπερωριών και των σχετικών επιδομάτων που καταβάλλονται. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι διαπιστωμένες αποκλίσεις υποδηλώνουν ανεπαρκή εσωτερικό έλεγχο και αυξημένο κίνδυνο καταβολής λανθασμένων πληρωμών, ενώ ενδέχεται να επηρεάζουν και τους δεσμοφύλακες που εργάζονται με το σύστημα βάρδιας, όπου δεν εφαρμόζεται σύστημα παρακολούθησης του χρόνου εργασίας.

Διαπιστώθηκε ότι ορισμένοι δεσμοφύλακες εργάζονται κατ’ επανάληψη σε νυχτερινές βάρδιες, που συνεπάγεται την αυξημένη καταβολή επιδομάτων, με τον μέσο όρο ωρών εργασίας τους να υπερβαίνει το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο που καθορίζεται στον περί της Οργάνωσης του Χρόνου Εργασίας Νόμου του 2002 (Ν.63(I)/2002).

Μετά από έλεγχο των λειτουργών της Ελεγκτικής, εντοπίστηκαν περιπτώσεις δεσμοφυλάκων που εργάστηκαν πέραν του κανονικού ωραρίου χωρίς την εκ των προτέρων έγκριση της Διοίκησης και χωρίς την τεκμηρίωση της ανάγκης υπερωριακής απασχόλησης, γεγονός που περιορίζει τη διαφάνεια και τον έλεγχο των υπερωριών, με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο αυθαίρετων ή μη τεκμηριωμένων υπερωριακών πληρωμών. Επίσης, εντοπίστηκαν σοβαρές αδυναμίες ως προς την τήρηση του βιβλίου «Έκτακτη κλήση», το οποίο χρησιμοποιείται για τεκμηρίωση της υπερωριακής απασχόλησης των δεσμοφυλάκων.

Οι καταστάσεις παρακολούθησης του ελεύθερου χρόνου που παραχωρείται σε δεσμοφύλακες έναντι υπερωριακής απασχόλησης, δεν ενημερώνονται συστηματικά και περιέχουν αριθμητικά και χρονολογικά σφάλματα. Επίσης, εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου σε δεσμοφύλακες πιστώθηκαν ώρες ελεύθερου χρόνου, χωρίς προγενέστερη έγκριση. Ακόμη, στις περιπτώσεις όπου η υπερωριακή αποζημίωση υπερβαίνει τη μηνιαία μισθοδοσία, το επιπλέον ποσό μετατρέπεται σε ελεύθερο χρόνο, κατά παρέκκλιση των εγκυκλίων του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού (ΤΔΔΠ), οι οποίες δεν προβλέπουν την υπέρβαση των μηνιαίων απολαβών, έστω και σε συνδυασμό της χρηματικής αποζημίωσης με την παραχώρηση ελεύθερου χρόνου.

Διαπιστώθηκε επίσης πως, αρκετοί δεσμοφύλακες τοποθετούνται σε διοικητικά ή υποστηρικτικά καθήκοντα (π.χ. λογιστήριο, αρχείο, παντοπωλείο), γεγονός που μειώνει τη διαθεσιμότητα προσωπικού για την εκτέλεση επιχειρησιακών καθηκόντων και αυξάνει τις ανάγκες για υπερωριακή απασχόληση. Επίσης, δεν έχει εξασφαλιστεί η έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών αναφορικά με τρεις δεσμοφύλακες που απασχολούνται αποκλειστικά στο Συνεργατικό παντοπωλείο των Φυλακών.

Σοβαρά προβλήματα με τις άδειες ασθενείας

Την ίδια ώρα προβλήματα παρουσιάζονται στην Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, σχετικά με τον μεγάλο αριθμό αναρρωτικών. Όπως σημειώνεται στην έκθεση, σημαντικό ποσοστό του προσωπικού του Τμήματος Φυλακών, λαμβάνει μεγάλο αριθμό αναρρωτικών αδειών, πέραν των 42 γεγονός που, σύμφωνα με την Ελεγκτική, επηρεάζει σημαντικά τη στελέχωση και εύρυθμη λειτουργία των Φυλακών. Αρκετοί δεσμοφύλακες λαμβάνουν συστηματικά άδειες ασθενείας πέραν του ορίου των 42 ημερών: 44 άτομα είχαν υπερβεί το όριο αυτό κατά τις δύο τελευταίες χρονιές (2023 και 2024) ενώ 34 άτομα για τις τρεις τελευταίες χρονιές(2022, 2023 και 2024). Τα ποσοστά αυτά κρίνονται σημαντικά, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη τις ελλείψεις που παρατηρούνται στη στελέχωση των Φυλακών.

Στο δείγμα των 17 δεσμοφυλάκων που στοχευμένα επέλεξε η Ελεγκτική για έλεγχο των φακέλων αδειών τους, εντοπίστηκαν 8 δεσμοφύλακες που για την αιτιολόγηση της άδειας ασθενείας τους (μεταξύ 43 και 229 ημερών ετησίως), προσκόμισαν μεγάλο αριθμό ιατρικών πιστοποιητικών, όπως φαίνεται στους πιο κάτω πίνακες, από δύο συγκεκριμένους ιατρούς.

Από στοιχεία που τηρούνται στο Τμήμα Φυλακών, η Έκθεση καταγράφει ότι για το έτος 2024, ποσοστό της τάξεως του 17% του προσωπικού (23% το 2023 και 27% τo 2022) έλαβε άδεια ασθενείας πέραν των 42 ημερών, ενώ ποσοστό περίπου 5% (7% τo 2023 και 6% το 2022) έλαβε άδεια ασθενείας μεταξύ 35-42 ημερών.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μέλους του Τμήματος Φυλακών, το οποίο όπως σημειώνει η Έκθεση, για να δικαιολογήσει απουσία σε άδεια ασθενείας πέραν των 200 ημέρων ετησίως, τόσο το 2023 όσο και το 2024, προσκόμισε συνολικά 111 πιστοποιητικά, εκ των οποίων το 95% περίπου προήλθε από δύο ιατρούς. Στο σύστημα του ΓεΣΥ εντοπίστηκαν μόνο έξι σχετικές καταχωρίσεις για επισκέψεις.

Αριθμός μελών εξακολουθεί να καθυστερεί να προσκομίσει τα αναγκαία ιατρικά πιστοποιητικά/δικαιολογητικά για την αιτιολόγηση των αδειών ασθενείας του, κατά παράβαση των επαναλαμβανόμενων ενδοτμηματικών οδηγιών της Διεύθυνσης, γεγονός που, σε περίπτωση εξέτασης της υπόθεσης από Ιατροσυμβούλιο, καθιστά ανέφικτη την επιβεβαίωση της ασθένειας και του λόγου χορήγησης της άδειας.

Στις 30 Απριλίου 2025, όπως αναφέρει η Ελεγκτική, εκκρεμούσαν απαντήσεις σε 13 επιστολές παραπομπής του Τμήματος Φυλακών προς το αρμόδιο Ιατροσυμβούλιο, που αφορούσαν σε 12 μέλη του προσωπικού του Τμήματος. Οι 10 περιπτώσεις παραπέμφθηκαν περί τα τέλη του 2024, η μία τον Μάρτιο 2024 και οι άλλες δύο τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο 2024.

Για δύο μέλη του προσωπικού, τα οποία απουσιάζουν με μακροχρόνιες άδειες ασθενείας, το Τμήμα έχει προχωρήσει με την αποστολή επιστολών προς τη Διευθύντρια Ιατρικών Υπηρεσιών και Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας ημερομηνίας 31.12.2024 με τις οποίες ζητείται γνωμάτευση για το κατά πόσο είναι ικανά να εκτελούν τα καθήκοντά τους στη βάση του Σχεδίου Υπηρεσίας με το οποίο προσλήφθηκαν/προάχθηκαν. Οι επιστολές αυτές δεν έχουν ακόμη απαντηθεί από τις Ιατρικές Υπηρεσίες. EΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΕ-ΕΥ 09/2026 6

Συγκεκριμένος Δεσμοφύλακας δεν προσήλθε σε δύο Ιατροσυμβούλια στα οποία είχε προσκληθεί για επανεξέταση, αλλά δεν φαίνεται να υπέστη οποιεσδήποτε συνέπειες για την παράληψή του αυτή.

Σύμφωνα με την Έκθεση της Ελεγκτικής, έχει παρατηρηθεί ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, μέλη του Τμήματος λαμβάνουν μεγάλο αριθμό ολιγοήμερων αναρρωτικών αδειών, για τις οποίες η παραπομπή σε Ιατροσυμβούλιο και κατά συνέπεια η εξέταση τους γίνεται συνολικά και σε μεταγενέστερο χρόνο από τον χρόνο ασθενείας, με αποτέλεσμα τα ιατρικά θέματα για τα οποία τους δόθηκε αναρρωτική άδεια να έχουν ξεπεραστεί. Ως αποτέλεσμα το Ιατροσυμβούλιο δεν έχει τη δυνατότητα να τα εξετάσει και να επιβεβαιώσει την ασθένεια. Ενδεικτικά αναφέρεται περίπτωση μέλους που, για τα έτη 2023 και 2024, παραπέμφθηκε οχτώ φορές σε Ιατροσυμβούλιο, για αναρρωτικές άδειες που υπερέβαιναν τις 42 ημέρες, για 88 ξεχωριστές αιτήσεις αδειών ασθενείας που αφορούν, συνολικά, σε 323 ημέρες:

Σε μια άλλη περίπτωση αναφέρεται πως, συγκεκριμένος δεσμοφύλακας είχε λάβει 106 ημέρες άδεια ασθενείας από το 2023 και παραπέμφθηκε με επιστολή ημερομηνίας 25.10.24 σε Ιατροσυμβούλιο για εξέταση του κατά πόσο είναι ικανός να εκτελέσει τα καθήκοντά του. Το Ιατροσυμβούλιο, με επιστολή του ημερομηνίας 11.4.2025, ενημέρωσε το ΤΦ ότι ο συγκεκριμένος δεσμοφύλακας δεν προσήλθε σε δύο Ιατροσυμβούλια στα οποία είχε προσκληθεί (13.1.25 και 31.3.2025), συνεπώς η περίπτωση του δεν εξετάστηκε, αλλά δεν φαίνεται να υπέστη οποιεσδήποτε συνέπειες για την παράληψή του αυτή.

Αντιοχλαγωγικές ομάδες

Η σύσταση των αντιοχλαγωγικών ομάδων δεν έχει αναθεωρηθεί για σειρά ετών, με αποτέλεσμα στους σχετικούς καταλόγους να περιλαμβάνονται άτομα που έχουν αποχωρήσει ή μετατεθεί. Διαπιστώθηκε ότι, για τυχόν κινητοποίηση κατά το απόγευμα της ημέρας του ελέγχου μας ήταν άμεσα διαθέσιμοι μόλις τέσσερεις δεσμοφύλακες, ενώ για κινητοποίηση μετά τα μεσάνυχτα μόλις ένας, γεγονός που υποδεικνύει σοβαρή επιχειρησιακή αδυναμία.

Δεν υπάρχει πλάνο δράσης για τις αντιοχλαγωγικές ομάδες, στο οποίο να καθορίζονται οι διαδικασίες κινητοποίησης, τα σημεία συγκέντρωσης, οι χρόνοι ανταπόκρισης, οι ρόλοι και οι ευθύνες των μελών. Επιπλέον, από τη συγκρότησή τους μέχρι σήμερα, δεν έχουν διενεργηθεί ασκήσεις ετοιμότητας ή αξιολόγησης της επιχειρησιακής ανταπόκρισης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει σαφής εικόνα του επιπέδου ετοιμότητας και της δυνατότητας άμεσης κινητοποίησης των ομάδων. Παράλληλα, η αποθήκη αντιοχλαγωγικού εξοπλισμού είναι υπερφορτωμένη, καθιστώντας δύσκολο τον άμεσο εντοπισμό του ατομικού εξοπλισμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, γεγονός που μειώνει την ταχύτητα αντίδρασης.

Παράλληλα η Ελεγκτική εντόπισε αδυναμίες και κενά ασφάλειας υποδομών. Σχετικά με τα θέματα πυρασφάλειας σημειώνεται πως, παραμένουν σοβαρές ελλείψεις σε θέματα πυρασφάλειας, με κινδύνους ιδιαίτερα σε σενάρια ανάγκης άμεσης εκκένωσης. Την ίδια ώρα, στην Έκθεση σημειώνεται πως, το ενεργειακό κόστος παραμένει πολύ υψηλό, ελλείψει καλού ενεργειακού σχεδιασμού.

Σύμφωνα με επιστολή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, μετά από τακτές επιθεωρήσεις των εγκαταστάσεων του ΤΦ, εξακολουθούν να παρατηρούνται αδυναμίες σε θέματα πυρασφάλειας σε χώρους και εγκαταστάσεις π.χ. δυσανάλογος αριθμός εξόδων διαφυγής σε σχέση με τον αριθμό των κρατουμένων, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους, ιδιαίτερα σε περίπτωση που προκύψει ανάγκη για άμεση εκκένωση των Φυλακών.

Μετά από τον έλεγχο της στο Τμήμα Φυλακών, η Ελεγκτική Υπηρεσία κάνει λόγο για  ανάγκη πλήρους ανασυγκρότησης. Τα ζητήματα δεν είναι αποσπασματικά, αλλά συστημικά, όπως σημειώνεται, ενώ τονίζεται πως, απαιτείται πολιτική απόφαση για εκ βάθρου ανασυγκρότηση του Τμήματος Φυλακών, με ενίσχυση της λογοδοσίας, εκσυγχρονισμό διαδικασιών, ψηφιοποίηση ελέγχων και αποτελεσματική εποπτεία.

Συνοπτικά τα στοιχεία της Ελεγκτικής

• 15%–20% των αποφυλακισθέντων υποτροπιάζει και επανεισέρχεται στη Φυλακή, επιτείνοντας τον υπερπληθυσμό των Φυλακών
• 20 από τις 40 ηλεκτρονικές συσκευές επιτήρησης παραμένουν ανενεργές, περιορίζοντας τη δυνατότητα αποσυμφόρησης των Φυλακών
• Κανένα εγκεκριμένο πλάνο δράσης για τις αντιοχλαγωγικές ομάδες, στο οποίο να καθορίζονται οι διαδικασίες κινητοποίησης, τα σημεία συγκέντρωσης, οι χρόνοι ανταπόκρισης, οι ρόλοι και οι ευθύνες
• Κανένα ολοκληρωμένο πρωτόκολλο ενεργειών για αντιμετώπιση κρίσιμων περιστατικών (π.χ. αποδράσεις, βιαιοπραγίες, ανταρσίες)
• 46% του προσωπικού δεν κατέγραψαν ορθά την παρουσία τους και στα δύο συστήματα ελέγχου
• 21% του προσωπικού δεν χρησιμοποίησε το ηλεκτρονικό σύστημα παρουσίας για καταγραφή προσέλευσης/αποχώρησης
• 44 μέλη του προσωπικού υπερέβησαν το ετήσιο όριο των 42 ημερών άδειας ασθενείας (2023–2024)
• €1,2 εκ. ενεργειακό κόστος για το 2024, με αδυναμίες λήψης μέτρων εξοικονόμησης μέσω ενεργειακού εκσυγχρονισμού