Η προτεινόμενη ανάπτυξη στους εγκαταλελειμμένους οικισμούς Τρόζενα και Γεροβάσα στην καρδιά της ημιορεινής Λεμεσού επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαχρονική σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη αναζωογόνησης της υπαίθρου και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Το έργο, που περιλαμβάνει κατοικίες, χώρους φιλοξενίας, κατασκηνωτικούς χώρους, οινοποιείο, χώρους ευεξίας και υποστηρικτικές υποδομές, τοποθετείται εντός και πλησίον προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000, γεγονός που ενεργοποιεί αυστηρές διαδικασίες περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα η περιοχή βρίσκεται εντός των διοικητικών ορίων των δύο ιστορικών οικισμών της επαρχίας Λεμεσού, σε υψόμετρο περίπου 455 μέτρων πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Το τοπίο χαρακτηρίζεται από ξερολιθιές, παραδοσιακά πέτρινα κτίσματα, φυσική βλάστηση και γεωργικές καλλιέργειες που συνθέτουν έναν αυθεντικό αγροτικό χαρακτήρα.

Σύμφωνα με τη Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, η περιοχή εμπίπτει στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας «Χα–Ποτάμι» και γειτνιάζει με τις περιοχές «Κοιλάδα Διαρίζου», οι οποίες φιλοξενούν σημαντικά είδη ορνιθοπανίδας, αρπακτικά πτηνά, προστατευόμενους οικοτόπους και ενδημική χλωρίδα. Είδη όπως ο Σπιζαετός, το Διπλογέρακο και ο Γύπας θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητα στην ανθρώπινη όχληση, ειδικά κατά την περίοδο αναπαραγωγής, γεγονός που αυξάνει τις απαιτήσεις για περιοριστικά μέτρα.

Το επόμενο διάστημα, η Περιβαλλοντική Αρχή καλείται να αξιολογήσει κατά πόσο η ανάπτυξη μπορεί να προχωρήσει χωρίς να επηρεάσει την οικολογική ακεραιότητα των προστατευόμενων περιοχών. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται οι επιπτώσεις από τη φάση κατασκευής και λειτουργίας των έργων, η απώλεια ενδιαιτημάτων, η αύξηση της ανθρώπινης παρουσίας, η φωτορύπανση, ο θόρυβος και οι σωρευτικές επιπτώσεις με άλλες δραστηριότητες της περιοχής.

Η περίπτωση της Τρόζενας αναδεικνύει τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται οι προστατευόμενες περιοχές από αναπτυξιακά έργα, αλλά και το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί βιώσιμη αξιοποίηση χωρίς να διακυβεύεται η βιοποικιλότητα και ο χαρακτήρας ενός από τα πιο ευαίσθητα φυσικά τοπία της Κύπρου.

Το έργο

Το προτεινόμενο έργο αφορά την ανοικοδόμηση και αναζωογόνηση των εγκαταλελειμμένων οικισμών Τρόζενα και Γεροβάσα, με στόχο τη δημιουργία ενός βιώσιμου προορισμού που θα συνδυάζει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, τον οικοτουρισμό και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Όπως αναφέρεται στην σχετική μελέτη που βρίσκεται ενώπιον της αρμόδιας Αρχής, η φιλοσοφία του έργου βασίζεται στην ήπια ανάπτυξη και στη διατήρηση της πολιτιστικής και φυσικής ταυτότητας της περιοχής.

Οι βασικοί στόχοι περιλαμβάνουν:

• Την αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση ερειπωμένων παραδοσιακών κτισμάτων.
• Την ανάπτυξη οικοτουριστικών και αγροτουριστικών δραστηριοτήτων.
• Την προστασία και ανάδειξη της τοπικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
• Τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
• Την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
• Τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και των οικοτόπων της περιοχής Natura 2000.

Σύμφωνα με τη Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, η ανάπτυξη θα πραγματοποιηθεί κυρίως εντός του οικιστικού πυρήνα, περιορίζοντας έτσι την πίεση προς το φυσικό περιβάλλον. Οι βασικές αναπτύξεις του έργου προβλέπουν σειρά επιμέρους αναπτύξεων που συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο αγροτουριστικό μοντέλο.

Ειδικότερα, στις αναπτύξεις περιλαμβάνεται η ανέγερση και αποκατάσταση συνολικά 64 κατοικιών ενός υπνοδωματίου, με δυνατότητα φιλοξενίας περίπου 132 ατόμων. Από αυτές 48 κατοικίες θα αποτελούν νέες κατασκευές και 16 κατοικίες θα προκύψουν από αποκατάσταση υφιστάμενων παραδοσιακών κτισμάτων. Οι κατοικίες θα κατασκευαστούν με τοπική πέτρα και παραδοσιακά κεραμίδια, ώστε να διατηρηθεί η αρχιτεκτονική ταυτότητα της περιοχής.

Κεντρικό στοιχείο του έργου αποτελεί η δημιουργία οινοποιείου συνολικής έκτασης περίπου 786 τετραγωνικών μέτρων. Το οινοποιείο θα περιλαμβάνει αίθουσα γευσιγνωσίας, χώρο εμφιάλωσης, κάβα βαρελιών, καταστήματα, εργαστήρια, γραφεία και αποθηκευτικούς χώρους.

Η παραγωγή προβλέπεται να φτάνει περίπου τις 40 χιλιάδες φιάλες κρασιού ετησίως, αξιοποιώντας αμπελώνες της περιοχής αλλά και νέες φυτεύσεις που θα δημιουργηθούν εντός των τεμαχίων ανάπτυξης.

Προβλέπεται επίσης η δημιουργία πολυχώρου που θα στεγάζει εστιατόριο δυναμικότητας περίπου 100 ατόμων, γραφεία διαχείρισης και χώρους υποδοχής επισκεπτών. Στο πλαίσιο της τουριστικής ανάπτυξης θα ανεγερθεί και συγκρότημα ευεξίας που θα περιλαμβάνει γυμναστήριο, spa, σάουνα, χαμάμ, χώρους μασάζ, πισίνα και χώρους χαλάρωσης ενώ στο ίδιο κτήριο θα λειτουργούν γραφεία και μικρή κατοικία.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον οικοτουρισμό μέσω της δημιουργίας τριών οργανωμένων κατασκηνωτικών χώρων. Οι χώροι αυτοί θα περιλαμβάνουν σκηνές φιλοξενίας, κοινόχρηστους χώρους, μικρά αναψυκτήρια, χώρους στάθμευσης, υποδομές υγιεινής, φωτοβολταϊκά συστήματα και μικρές μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Για τη λειτουργία του έργου προβλέπεται η κατασκευή βασικών υποδομών, όπως υποσταθμός ηλεκτροδότησης, δεξαμενές αποθήκευσης νερού, βιολογικός σταθμός επεξεργασίας λυμάτων, εσωτερικοί δρόμοι πρόσβασης και χώροι στάθμευσης.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Παρά τον ήπιο χαρακτήρα που προβάλλεται στη μελέτη, το έργο περιλαμβάνει σειρά επεμβάσεων που ενδέχεται να προκαλέσουν περιβαλλοντικές ανησυχίες, κυρίως λόγω της γειτνίασης με προστατευόμενες περιοχές Natura 2000.

Μεταξύ άλλων προβλέπονται αποψίλωση βλάστησης, απομάκρυνση προστατευόμενων δέντρων, διαμόρφωση νέου δρόμου πρόσβασης, χωματουργικές εργασίες και νέες στεγανοποιήσεις εδάφους.

Η μελέτη αναφέρει ότι θα ληφθούν μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων, ενώ προβλέπεται σταδιακή και τμηματική υλοποίηση του έργου σε βάθος τουλάχιστον δύο ετών.