Η προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, αν και αποτελεί θεμελιώδη προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και την ταυτότητα προϊόντων όπως η ελληνική φέτα, αναδεικνύεται ως κρίσιμο «σημείο» των εμπορικών συμφωνιών, καθώς η πραγματικότητα είναι πιο πολύπλοκη σε ό,τι αφορά τις ξένες αγορές, όπως απέδειξε και η εμπορική συμφωνία Ε.Ε – Αυστραλίας, που υπεγράφη πριν λίγες ώρες.

Η φέτα, για παράδειγμα, αποτελεί στην Ε.Ε Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ). Στην Αυστραλία, όμως, ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως ως γενικός για λευκό τυρί τύπου φέτας, κυρίως λόγω της μεγάλης κληρονομιάς μεταναστών από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Σύμφωνα με κοινοτικούς αξιωματούχους, η συμφωνία κατέληξε σε μια «εξαιρετικά προσεκτική ισορροπία».

Οι αυστραλιανές επιχειρήσεις, που αποδεικνύουν ότι χρησιμοποιούσαν τον όρο πριν από πέντε χρόνια τουλάχιστον μπορούν να συνεχίσουν να τον χρησιμοποιούν, αλλά χωρίς ελληνικές σημαίες, λογότυπα ή άλλες αναφορές στην Ελλάδα.

Για τον λόγο αυτό, οι αρχές της Αυστραλίας θα δημιουργήσουν κατάλογο υφιστάμενων χρηστών, ο οποίος θα κοινοποιηθεί στην Ε.Ε για να διασφαλιστεί η εφαρμογή των δικαιωμάτων.

«Η συμφωνία προσπαθεί να προστατεύσει την αυθεντικότητα της φέτας, χωρίς να αγνοεί την μακρά ιστορική χρήση της στην αυστραλιανή αγορά», αναφέρουν κοινοτικοί αξιωματούχοι.

Παράλληλα, η ίδια λογική εφαρμόζεται και σε άλλα ευρωπαϊκά προϊόντα. Για παράδειγμα, το ιταλικό Prosecco προστατεύεται ως γεωγραφική ένδειξη στην Αυστραλία, ενώ οι Αυστραλοί παραγωγοί μπορούν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τον όρο για την ομώνυμη ποικιλία σταφυλιού, υπό αυστηρούς κανόνες επισήμανσης και με σαφή διαχωρισμό μεταξύ αυστραλιανής και ιταλικής προέλευσης.

Επιπλέον, οι εξαγωγές αυστραλιανού Prosecco θα σταματήσουν μετά από δέκα χρόνια, για να μην παραβιάζεται η ιταλική προστασία σε τρίτες χώρες.

Στα ιταλικά τυριά, η διάκριση είναι επίσης καθοριστική. «Η προστασία καλύπτει το Parmigiano Reggiano, αλλά όχι τον όρο “parmesan” (παρμεζάνα)», εξηγούν κοινοτικοί αξιωματούχοι. Στην Αυστραλία, το “parmesan” παραμένει γενικός όρος, αλλά οι χρήστες δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν ιταλικά σύμβολα ή γραφικά, που παραπέμπουν στην Ιταλία.

Αντίθετα, η χρήση του Pecorino Romano στην αυστραλιανή βιομηχανική αγορά θα σταματήσει σε πέντε χρόνια, ώστε ο καταναλωτής να βρίσκει μόνο αυθεντικό ιταλικό προϊόν.

Σε ό,τι αφορά την δανέζικου τύπου «φέτα», που είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, θα ακολουθηθεί παρόμοιο πρότυπο: στην Αυστραλία, υφιστάμενοι παραγωγοί μπορούν να συνεχίσουν τη χρήση του όρου υπό όρους επισήμανσης, αλλά δεν επιτρέπεται καμία εξαγωγή από τη Δανία, καθώς κάθε προϊόν θα θεωρείται παράνομο κατά την έννοια της νομοθεσίας της ΕΕ και πρέπει να σταματά στα σύνορα, εξηγούν αρμόδιες πηγές.

Κοινοτικοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι η κατάσταση είναι διαφορετική για παραγωγούς, που ήδη χρησιμοποιούν τον όρο στην αυστραλιανή αγορά, αλλά η αρχή είναι σαφής: η Ε.Ε προστατεύει την αυθεντική παραγωγή και την πολιτιστική ταυτότητα του προϊόντος.

Σε ό,τι αφορά την πιστοποίηση και τη χρήση ζάχαρης, οι ίδιοι αναφέρουν ότι έχουν γίνει καινοτομίες στους κανόνες, ώστε να διασφαλιστεί η αυστηρή τήρηση των όρων χρήσης χωρίς αμφισημίες.

Και η συμφωνία Ε.Ε–Αυστραλίας, όπως συνέβη με εκείνη της Mercosur, αποδεικνύει ότι η προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων δεν είναι μόνο νομικό ζήτημα. Είναι ένα πολύπλοκο παιχνίδι ισορροπιών μεταξύ πολιτιστικής κληρονομιάς, εμπορικών συμφερόντων και της πραγματικότητας της αγοράς, παραδέχονται αρμόδιες πηγές.

Οι ίδιες πηγές τονίζουν, πάντως, ότι η προσέγγιση αυτή είναι προσαρμοσμένη και πρακτική, εφαρμόζοντας διαφορετικά μοντέλα προστασίας ανάλογα με το προϊόν: «Υπάρχει το μοντέλο της διατήρησης υφιστάμενων χρηστών (feta), το μοντέλο διπλής χρήσης GI και ποικιλίας (Prosecco, parmesan) και το μοντέλο σταδιακής κατάργησης (Pecorino Romano). Αυτός ο συνδυασμός επιτρέπει την προστασία της ταυτότητας των προϊόντων μας, χωρίς να παρεμποδίζεται η οικονομική δραστηριότητα στην Αυστραλία».