«Ποτέ ξανά η τεράστια δύναμη του κράτους δεν θα χρησιμοποιηθεί ως όπλο για τη δίωξη πολιτικών αντιπάλων», είχε υποσχεθεί ο Ντόναλντ Τραμπ στην ομιλία του κατά την ορκωμοσία του, ακριβώς ένα χρόνο πριν. Φυσικά δεν είναι η μόνη υπόσχεση που έχει πάρει πίσω σε αυτή τη δεύτερη θητεία του. Είναι όμως από τις σημαντικότερες, και το τελευταίο παράδειγμα είναι η ποινική έρευνα για τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Τζερόμ Πάουελ. Το πρόσχημα είναι η φερόμενη παραπλάνηση του Κογκρέσου από τη Fed σχετικά με ένα έργο ανακαίνισης ύψους 2,5 δισ. δολ., αλλά είναι προφανές πως η πραγματική αιτία της έρευνας είναι οι συγκρούσεις του Τραμπ με τον Πάουελ σχετικά με τα επιτόκια.

Το μεγάλο διακύβευμα, ωστόσο, είναι η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών. Η ικανότητά τους να κινούνται, τουλάχιστον στον καθορισμό των επιτοκίων, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις θεωρείται βασική αρχή της σύγχρονης οικονομίας. Η ανεξαρτησία αυτή είναι το κύριο θεσμικό εμπόδιο κατά του πληθωρισμού. Αν αυτό «καταρρεύσει», οι συνέπειες για την οικονομία θα είναι καταστροφικές.

Δεν προκάλεσε συνεπώς εντύπωση η συντονισμένη στήριξη των κεντρικών τραπεζιτών διεθνώς στη Fed, τη σημαντικότερη κεντρική τράπεζα στον κόσμο, και στον Πάουελ. Οι κεντρικές τράπεζες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έχουν επιδείξει τέτοια ενότητα μόνο σε περιόδους οξείας πίεσης, όπως η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η πανδημία πριν από έξι χρόνια. Και δεν έγινε μόνο λόγω… επαγγελματικής αλληλεγγύης· αν ο Τραμπ καταφέρει να «υποτάξει» τη Fed, καμία ανεξάρτητη νομισματική αρχή δεν θα είναι ασφαλής.

Τον περασμένο Απρίλιο, ο Τραμπ είχε «σκεφτεί» να απολύσει τον Πάουελ, αλλά το πήρε πίσω μετά την κατακόρυφη πτώση των αγορών. Από τότε, έχει δοκιμάσει άλλους τρόπους προκειμένου να επηρεάσει τη Fed. Τον Αύγουστο ανακοίνωσε ότι απολύει τη Λίζα Κουκ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου ενώ έχει κάνει νέους διορισμούς στο Δ.Σ. οι οποίοι θα εκτελέσουν τις εντολές του.

Το «μακρύ χέρι» του Τραμπ δεν περιορίζεται στη νομισματική πολιτική. Η κυβέρνησή του, η οποία μετράει μόλις 12 μήνες, αποτελεί την πιο παρεμβατική κυβέρνηση των ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες. Εχει προσπαθήσει να αναδιαμορφώσει τους θεσμούς, από τον στρατό έως τη δικαστική εξουσία, ενώ έχει… απλωθεί και στη Wall Street.

Εχει αποκτήσει άμεσα μερίδια μετοχών σε εταιρείες, έχει ζητήσει την απόλυση διευθυνόντων συμβούλων, ενώ έχει προσπαθήσει να υπαγορεύσει τις αποδοχές των CEO. Οι χρόνιες απειλές και προσβολές και τώρα οι έρευνες που στοχεύουν τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας υπάρχει ο κίνδυνος να υπονομεύσουν και τη βιωσιμότητα του τεράστιου χρέους των ΗΠΑ, οδηγώντας στο αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό θέλει ο Αμερικανός πρόεδρος.

H απειλή της ανεξαρτησίας της Fed θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των πληθωριστικών προσδοκιών. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί καθώς οι επενδυτές θα αρχίσουν να πιστεύουν ότι ο πρωταρχικός στόχος της Fed είναι να ικανοποιήσει την επιδίωξη του Τραμπ για χαμηλότερα επιτόκια και όχι να πετύχει τον στόχο του 2% για τον πληθωρισμό. Με τη σειρά του, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει τους επενδυτές να απαιτήσουν υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου για να προστατευθούν από την προοπτική υψηλότερου πληθωρισμού.

Ενα βασικό σημείο που φαίνεται να… διαφεύγει από τον Τραμπ είναι ότι το βραχυπρόθεσμο επιτόκιο της Fed δεν είναι το πιο σημαντικό επιτόκιο για την οικονομία. Το πιο σημαντικό είναι το επιτόκιο των 10ετών ομολόγων του δημοσίου. Αυτό το επιτόκιο είναι κρίσιμο για τον καθορισμό των επιτοκίων στεγαστικών δανείων και άλλων βασικών δανείων και τιμών στην οικονομία. Η αναγκαστική μείωση του επιτοκίου της Fed με ανεύθυνο τρόπο μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα της αύξησης αντί της μείωσης των μακροπρόθεσμων επιτοκίων.

Το έλλειμμα του προϋπολογισμού των ΗΠΑ κυμαίνεται αυτή τη στιγμή περίπου στο 6% του ΑΕΠ, και ο δείκτης χρέους αναμένεται να εκτιναχθεί σε ιστορικά υψηλά έως το 2034. Επιπλέον, ο Τραμπ προτείνει την αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά 500 δισ. δολ. τα επόμενα δύο χρόνια, διογκώνοντας περαιτέρω το χρέος. Συνεπώς, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος οι επενδυτές να εκτοξεύσουν τις αποδόσεις των ομολόγων και να τραπούν σε φυγή από τους κρατικούς τίτλους και από το αμερικανικό δολάριο. Οταν όμως ο Τραμπ ρωτήθηκε σχετικά με αυτές επιπτώσεις στην οικονομία, απάντησε: «Δεν με νοιάζει!»…

Η πιο ανησυχητική πτυχή της διαμάχης γύρω από την ανεξαρτησία της Fed είναι η έως τώρα αδιάφορη αντίδραση των αγορών. Αυτό συμβαίνει γιατί ίσως δεν πιστεύουν ότι αυτή η ιστορική ανατροπή θα συμβεί. Και μάλλον θα συνεχίσουν να μην ενδιαφέρονται μέχρι να ξεσπάσει μια κρίση και αφού συνειδητοποιήσουν ότι η Fed θα διοικείται ουσιαστικά από τον Τραμπ…

«Δεν με νοιάζει»

«Ενας πρόεδρος θα έπρεπε να έχει λόγο για την πολιτική της Fed», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ. «Εβγαλα πολλά χρήματα από τις επιχειρήσεις, οπότε τις καταλαβαίνω καλύτερα από τον “Κύριο πολύ αργά” Τζερόμ Πάουελ». Οσον αφορά το ότι η διάβρωση της ανεξαρτησίας της Fed μπορεί να πυροδοτήσει πληθωρισμό, είπε: «Δεν με νοιάζει».

6%

του ΑΕΠ διαμορφώνεται το έλλειμμα του προϋπολογισμού των ΗΠΑ, ενώ το χρέος ξεπερνάει πλέον το 126% του ΑΕΠ.

Είναι προσχήματα

Η απειλή ποινικών διώξεων δεν αφορά την ανακαίνιση των κτιρίων της Fed, αυτά είναι προσχήματα, όπως δήλωσε ο Τζερόμ Πάουελ. «Είναι συνέπεια του ότι η Fed καθορίζει τα επιτόκια με βάση την καλύτερη εκτίμησή μας για το τι θα εξυπηρετήσει το κοινό, αντί να ακολουθεί τις προτιμήσεις του προέδρου», τόνισε.

3,50% – 3,75% 

το ποσοστό που διαμορφώνονται τα επιτόκια της Fed έπειτα από τρεις μειώσεις το 2025, η οποία αναμένεται να τα διατηρήσει σταθερά αυτόν τον μήνα. 

Δεν είναι καλή ιδέα

«Οτιδήποτε μειώνει την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας δεν είναι καλή ιδέα και θα έχει τις αντίθετες συνέπειες. Θα αυξήσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και πιθανώς θα αυξήσει τα επιτόκια με την πάροδο του χρόνου», σχολίασε ο Τζέιμι Ντάιμον, επικεφαλής της JPMorgan. «Εχω τεράστιο σεβασμό για τον Πάουελ».