Επί δεκαετίες το σημαντικότερο στρατηγικό πέρασμα πετρελαίου στον κόσμο δεν ήταν άλλο από τα Στενά του Ορμούζ. Ο πόλεμος στο Ιράν ωστόσο, που μπήκε πλέον στον πέμπτο μήνα του, και το αιφνίδιο κλείσιμο του θαλάσσιου περάσματος επανασχεδιάζουν τον ενεργειακό χάρτη, καθώς οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές τους. Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράκ επενδύουν πλέον δισεκατομμύρια σε νέους αγωγούς πετρελαίου, σιδηροδρομικούς διαδρόμους και κόμβους αποθήκευσης ενέργειας για να παρακάμψουν την πλωτή οδό, σε μια εξέλιξη που σύμφωνα με τους αναλυτές θα είναι ένα από τα πιο μόνιμα αποτελέσματα της σύγκρουσης.

Οι νέες ενεργειακές συνδέσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αναδιαμόρφωσης του εφοδιαστικού χάρτη της περιοχής, μετατοπίζοντας το εμπόριο προς τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, τους σιδηροδρόμους και τα νέα λιμάνια, σημειώνει η Wall Street Journal. «Το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι καθώς η μακροχρόνια απειλή του Ιράν να κλείσει ουσιαστικά τα Στενά έχει πλέον υλοποιηθεί. Η κληρονομιά της κρίσης θα οδηγήσει στην κατασκευή υποδομών για την παράκαμψη του Ορμούζ», δήλωσε ο Χαμάντ Χουσεΐν, οικονομολόγος στην εταιρεία Capital Economics με έδρα το Λονδίνο. Ακόμη και αν η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη καταλήξουν σε συμφωνία για την επανέναρξη των θαλάσσιων μεταφορών, η στροφή προς ένα εναλλακτικό δίκτυο εξαγωγών θα συνεχιστεί. Η ικανότητα, λ.χ., της Σαουδικής Αραβίας να εξάγει πετρέλαιο μέσω ενός προηγουμένως υποχρησιμοποιημένου εφεδρικού αγωγού απέδειξε τη στρατηγική αξία ενός plan B σε περιόδους κρίσεων, ενώ τις τελευταίες εβδομάδες τα ΗΑΕ και το Ιράκ έχουν ξεκινήσει σχέδια για την επέκταση των δικών τους αγωγών.

Το διακύβευμα εκτείνεται πολύ πέρα από τον Κόλπο. Η παράκαμψη μιας πλωτής οδού που κάποτε μετέφερε το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου θα αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η ενέργεια φθάνει με ασφάλεια σε όλες τις γωνιές του πλανήτη. Ο πόλεμος στο Ιράν έδειξε ότι «πάρα πολύ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενέργειας εξακολουθεί να κινείται μέσα από πολύ λίγα σημεία συμφόρησης», τόνισε ο Σουλτάν αλ Τζάμπερ, υπουργός Βιομηχανίας και Προηγμένης Τεχνολογίας των ΗΑΕ, σε πρόσφατο φόρουμ του Ατλαντικού Συμβουλίου. Το γεγονός αυτό επιτάχυνε τα σχέδια του Αμπου Ντάμπι να παρακάμψει το Ορμούζ, προσέθεσε.

Το Ορμούζ παραμένει βέβαια η πιο οικονομική διαδρομή εξαγωγών και πιθανότατα θα ξαναχρησιμοποιηθεί μόλις ανοίξει ξανά, λένε οι αναλυτές. Η παράκαμψή του απαιτεί χρόνο, χρήματα και λεπτή διασυνοριακή διπλωματία. Οι προτεινόμενες νέες διαδρομές του Ιράκ θα απαιτούσαν όχι μόνο νέους αγωγούς, αλλά και συμφωνίες με την Ιορδανία, τη Συρία ή την Τουρκία σχετικά με την ασφάλεια, τη διαμετακόμιση και τα δικαιώματα εξαγωγής του «μαύρου χρυσού». Η ύπαρξη εναλλακτικών λύσεων ωστόσο μειώνει την απόλυτη κυριαρχία των Στενών, εξηγεί ο Ρόμπιν Μιλς, διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Qamar Energy με έδρα το Ντουμπάι.

Η Σαουδική Αραβία λειτουργεί πλέον τον αγωγό Ανατολής – Δύσης σε πλήρη δυναμικότητα – περίπου 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, από 2 εκατομμύρια πριν από τον πόλεμο. Η σύνδεση τέθηκε σε λειτουργία κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ τη δεκαετία του 1980, όταν σημειώθηκαν επιθέσεις στα Στενά, και το Ριάντ καλείται τώρα να αναβαθμίσει εγκαταστάσεις, όπως οι δεξαμενές αποθήκευσης και οι αντλίες φόρτωσης στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας, για να χειριστεί τη μεγαλύτερη ροή. Τα ΗΑΕ μπόρεσαν επίσης να ανακατευθύνουν μέρος των εξαγωγών πετρελαίου τους μέσω αγωγού προς τη Φουτζέιρα, μια στρατηγική πόλη-λιμάνι έξω από το Ορμούζ. Και τον Μάιο, το Αμπου Ντάμπι δήλωσε ότι επιταχύνει τα σχέδια για έναν δεύτερο αγωγό κατά μήκος της διαδρομής, ο οποίος θα διπλασιάσει την εξαγωγική ικανότητά του έως το 2027. Την ίδια στιγμή το Ομάν εκμεταλλεύεται τη γεωγραφία του προωθώντας τα λιμάνια του στον Κόλπο του Ομάν –πέρα από τα Στενά του Ορμούζ– ως κόμβους αποθήκευσης και εξαγωγής πετρελαίου. Οι χώρες του Κόλπου συζητούν επίσης την υλοποίηση ενός μακροχρόνιου σιδηροδρομικού έργου που θα συνδέει χώρες της περιοχής, αν και οι σιδηρόδρομοι μπορούν να χειριστούν μικρότερες ποσότητες πετρελαίου από τους αγωγούς ή τα πλοία.

Η παράκαμψη του Ορμούζ δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οι εσωτερικοί αγωγοί παραμένουν ευάλωτοι σε επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ ορισμένες κρίσιμες εξαγωγές –όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο– μπορούν να διακινηθούν μόνο με πλοία. Η κατασκευή νέων αγωγών επιπλέον είναι μια πολυετής επιχείρηση πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που απαιτεί όχι μόνο χάλυβα και μηχανική, αλλά και δικαιώματα γης, ασφάλεια, χρηματοδότηση και διπλωματικές συμφωνίες. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η πολιτική βούληση στην περιοχή για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην ενέργεια μεγαλώνει, συνοψίζει η Σίντσια Μπιάνκο, ερευνήτρια στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.