Έξι χρόνια μετά τον τελευταίο έλεγχο που πραγματοποίησε ο Γενικός Ελεγκτής στην Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων ο βαθμός συμμόρφωσης παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Όπως αναφέρεται σε νέα έκθεση του Γενικού Ελεγκτή ορισμένα βασικά προβλήματα στη διαχείριση του ορυκτού πλούτου της Δημοκρατίας εξακολουθούν να παραμένουν άλυτα, 15 από τις 29 αιτήσεις (52%) δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εξέτασης τους, 6,8 μήνες είναι ο μέσος χρόνος εξέτασης αιτήσεων άδειας επισκόπησης λόγω καθυστερημένων γνωματεύσεων από τα εμπλεκόμενα τμήματα, έως 160.000 κ.μ. ενδέχεται να μειώσει τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα η προτεινόμενη Λατομική Ζώνη στην Κοινότητα Ανδρολίκου, προκαλώντας σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους ενώ τα μη καταβληθέντα λατομικά δικαιώματα από καταγγελία του 2019 (η υπόθεση βρίσκεται στη Νομική Υπηρεσία για παραπομπή στο Δικαστήριο) ανέρχονται στις €270000. Το κύριο συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο έλεγχος που πραγματοποιήθηκε είναι πως, «παρά την παρέλευση έξι ετών από την δημοσίευση της προηγούμενης ειδικής έκθεσης, ορισμένα από τα προβλήματα και αδυναμίες/ελλείψεις που είχαν αναδειχθεί, σε σχέση με τη διαχείριση του ορυκτού πλούτου της Δημοκρατίας, παραμένουν άλυτα. Παράλληλα, διαπιστώνεται η ανάγκη λήψης των αναγκαίων μέτρων για τη διενέργεια εμπεριστατωμένης μελέτης, αναφορικά με την κάλυψη των αναγκών της επαρχίας Πάφου σε λατομικά υλικά, με τρόπο που να διασφαλίζει τη διατήρηση και προστασία των ειδών χαρακτηρισμού των περιοχών του δικτύου Natura 2000 της επαρχίας.

Νέες αιτήσεις

Ο Γενικός Ελεγκτής διαπίστωσε χρονοβόρα διαδικασία στην εξέταση αιτήσεων για έκδοση πολεοδομικών αδειών για ανάπτυξη λατομείου. Από τις 29 αιτήσεις παραχώρησης πολεοδομικής άδειας για ανάπτυξη λατομείου που υποβλήθηκαν κατά την περίοδο 2020-2023, μόνο για 14 είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία εξέτασης μέχρι την ημερομηνία του ελέγχου, με τις πέντε να παρουσίαζαν καθυστέρηση μεταξύ 1-2 ετών και οι υπόλοιπες δέκα καθυστέρηση πέραν των δύο ετών.

Παραβιάσεις

Ο έλεγχος έδειξε πως δεν έχει συμμορφωθεί με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και κανονισμούς. Όπως αναφέρεται στην έκθεση 0 Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες προνοεί για τη θέσπιση, από τα κράτη μέλη, κανόνων για επιβολή κυρώσεων που θα εφαρμόζονται σε περιπτώσεις όπου εντοπίζονται παραβάσεις του Κανονισμού. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει ακόμα επιληφθεί του θέματος, συνεπώς προκύπτει η ανάγκη άμεσης συμμόρφωση με πρόνοιες του εν λόγω Κανονισμού.

Ελλείψεις

Σοβαρά ζητήματα εντοπίσθηκαν και για περιβαλλοντικές επιπτώσεις όπως μη υποβολή της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), που εκπονήθηκε τον Ιούνιο του 2022 στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Αειφόρο Μεταλλευτική και Λατομική Ανάπτυξη της Κύπρου 2021-2050, στην Περιβαλλοντική Αρχή για δική της αξιολόγηση. Ως εκ τούτου η Στρατηγική εξακολουθεί να παραμένει σε επίπεδο υπηρεσιακής πρότασης, ενώ πιθανότατα η ΣΜΠΕ να έχει καταστεί ετεροχρονισμένη και να απαιτείται επικαιροποίηση των στοιχείων της πριν από την υποβολή της στην Περιβαλλοντική Αρχή. Στο περιβαλλοντικό κομμάτι γίνεται παραπομπή στον υπολογισμό των αναγκών σε ογκόλιθους για τα έργα της επαρχίας Πάφου. Όπως αναφέρεται λήφθηκαν υπόψη και έργα για τα οποία έχουν ήδη εκδοθεί αρνητικές γνωματεύσεις από την Περιβαλλοντική Αρχή και συνεπώς δεν θα υλοποιηθούν, καθώς επίσης οι ανάγκες έργου για το οποίο δεν έχει υποβληθεί ακόμα οποιαδήποτε μελέτη για αξιολόγηση. Η συμπερίληψη των υπό αναφορά έργων οδηγεί σε υπερεκτίμηση των πραγματικών αναγκών και ενδέχεται να επιφέρει αδικαιολόγητη πίεση για δημιουργία ή επέκταση Λατομικής Ζώνης (ΛΖ).

Ζώνη Ανδρολίκου

Η προτεινόμενη ΛΖ στην Κοινότητα Ανδρολίκου βρίσκεται εντός της Ζώνης Προστασίας Γεωτρήσεων και σε περιοχή όπου η κατάσταση του Συστήματος Υπογείου Ύδατος χαρακτηρίστηκε ως κακή, ενώ καταγράφτηκε και υποβάθμιση της ποσοτικής κατάστασης του. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης (ΤΓΕ), η συνεχιζόμενη λατόμευση της περιοχής που δυνητικά θα επιφέρει η πιθανή δημιουργία νέας ΛΖ στην περιοχή, ενδέχεται να μειώσει τον εμπλουτισμό του υδροφορέα έως και κατά 160.000 κ.μ. νερού, αναφέρεται στην έκθεση του Γενικού Ελεγκτή. Επίσης διαπιστώθηκε ότι εκδόθηκε Προνόμιο Λατομείου (ΠΛ) σε εταιρεία, εντός περιοχής ΖΕΠ του Δικτύου Natura 2000, χωρίς να ετοιμαστεί η προβλεπόμενη Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΜΕΟΑ). Αντί αυτού, η Περιβαλλοντική Αρχή περιορίστηκε στην έκδοση γνωμοδότησης με βάση το άρθρο 15 του περί Εκτίμησης των Επιπτώσεων στο Περιβάλλον από ορισμένα έργα Νόμου. Παρατηρήθηκε ότι η διάρκεια του ΠΛ καθορίστηκε, από την Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων (ΥΜΛ), για περίοδο οκτώ ετών, αντί για δύο, που προέβλεπε ουσιώδης όρος που έθεσε η Περιβαλλοντική Αρχή στη σχετική γνωμοδότησή της.