Του ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΣΙΟΥ
Η Ελλάδα δεν έχει πλέον έλλειμμα στρατηγικής για το νερό. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η θεσμική ικανότητα να μετατρέπει αυτή τη στρατηγική, με συνέπεια, σε μετρήσιμα αποτελέσματα.
Με την έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Υδατα από το υπουργικό συμβούλιο και την ψήφιση του νέου θεσμικού πλαισίου από τη Βουλή, ολοκληρώθηκε ένα σημαντικό μέρος της θεσμικής μεταρρύθμισης του τομέα των υδάτων, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε ένα νέο περιβάλλον για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση επενδύσεων στον κλάδο. Πρόκειται για δύο σημαντικές πρωτοβουλίες, όχι μόνο γιατί επιχειρούν να συγκεντρώσουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο τις μεγάλες προκλήσεις της διαχείρισης των υδάτων, αλλά κυρίως γιατί αναγνωρίζουν ότι το νερό δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα επιμέρους περιβαλλοντικό ζήτημα. Αφορά την ανθεκτικότητα της χώρας, την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και, τελικά, την ίδια την εθνική ασφάλεια.
Η εξέλιξη αυτή αξίζει να αναγνωριστεί. Η χώρα χρειαζόταν ένα κοινό σημείο αναφοράς. Χρειαζόταν μια στρατηγική κατεύθυνση.
Ομως κάθε σοβαρή στρατηγική γεννάει ένα ακόμη σοβαρότερο ερώτημα: ποιος θα την υλοποιήσει, με ποιον τρόπο και με ποια κριτήρια θα αξιολογηθεί η επιτυχία της; Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί οι ανάγκες, έχουν αναπτυχθεί τεχνολογικές λύσεις και έχουν εξασφαλιστεί σημαντικοί χρηματοδοτικοί πόροι. Εκείνο που απαιτείται πλέον είναι διοικητική συνέπεια και ικανότητα εφαρμογής. Προϋποθέτει, κυρίως, αλλαγή νοοτροπίας: από τη διαχείριση της επάρκειας στη διασφάλιση της ανθεκτικότητας.
Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά μόνο το νερό. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε και υλοποιούμε τις κρίσιμες δημόσιες υποδομές. Το νερό, όμως, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, γιατί συνδυάζει μεγάλες επενδυτικές ανάγκες, πολλούς εμπλεκόμενους φορείς και ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις συντονισμού.
Τα επόμενα χρόνια η χώρα καλείται να υλοποιήσει ένα από τα μεγαλύτερα επενδυτικά προγράμματα στην ιστορία του τομέα των υδάτων. Περιλαμβάνει έργα ασφάλειας τροφοδοσίας, εκσυγχρονισμό δικτύων, νέες και αναβαθμισμένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, επαναχρησιμοποίηση, ψηφιακές υποδομές, μείωση διαρροών και προστασία των υδατικών πόρων. Με κοινό παρονομαστή την ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας της χώρας.
Το ζητούμενο δεν είναι πλέον να αποφασίσουμε ποια έργα χρειάζονται. Αυτά είναι ήδη, σε μεγάλο βαθμό, γνωστά. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι θεσμοί και οι μηχανισμοί που σήμερα διαμορφώνονται μπορούν να εξασφαλίσουν τη συνεχή, αποτελεσματική και μετρήσιμη υλοποίησή τους.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική επόμενη μεταρρύθμιση. Στην ουσία πρόκειται για την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας της χώρας να σχεδιάζει, να ιεραρχεί και να υλοποιεί κρίσιμες υποδομές.
Η χώρα χρειάζεται να περάσει από τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων στη λογική της συστηματικής διαχείρισης της υδατικής ασφάλειας και των υποδομών, σε όλη την αλυσίδα διακυβέρνησης του νερού. Το γεγονός ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο συνδέει τη διοικητική μετάβαση με σαφείς διαδικασίες αξιολόγησης, ρυθμιστικής εποπτείας και πολυετούς επενδυτικού προγραμματισμού αποτελεί θετικό βήμα. Η κρίσιμη δοκιμασία θα είναι η ποιότητα και η συνέπεια της εφαρμογής τους. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές αποδίδουν μόνο όταν συνοδεύονται από ενιαία δεδομένα, σαφείς αρμοδιότητες, διακριτούς ρόλους, επαρκείς πόρους, συστηματική αξιολόγηση και λογοδοσία. Τότε μόνο ο τομέας μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ενιαίο σύστημα, με κοινές προτεραιότητες και σταθερή ικανότητα παραγωγής δημόσιας αξίας.
Το ίδιο ισχύει και για τη χρηματοδότηση. Οι διαθέσιμοι πόροι, όσο σημαντικοί κι αν είναι, δεν επαρκούν για να καλύψουν όλες τις ανάγκες. Συνεπώς, η επιτυχία δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το ύψος των επενδύσεων, αλλά από την ποιότητα της επιλογής τους. Η ιεράρχηση των έργων βάσει συγκεκριμένων και αντικειμενικών δεικτών αποτελεί πλέον ζήτημα εθνικής ευθύνης, παράλληλα με τη δημιουργία ενός συνεκτικού χρηματοδοτικού πλαισίου για τον τομέα.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι επιτυχημένες χώρες διακρίνονται επειδή διαθέτουν θεσμούς που παράγουν σταθερά αποτελέσματα, εξασφαλίζουν συνέχεια, λογοδοσία και αξιολόγηση, και δεν εξαρτώνται από πρόσωπα ή συγκυρίες.
Το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε από τη Βουλή κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς επιχειρεί να αναδιατάξει τη διοικητική αρχιτεκτονική του τομέα και να διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μετάβασης. Η πραγματική επιτυχία του, όμως, δεν θα κριθεί από τη μεταφορά αρμοδιοτήτων ή την αλλαγή οργανωτικών σχημάτων, αλλά από το κατά πόσο θα δημιουργήσει ισχυρότερους θεσμούς, σαφή λογοδοσία και βελτιωμένες υπηρεσίες για τους πολίτες.
Η Εθνική Στρατηγική για τα Υδατα και το νέο θεσμικό πλαίσιο δημιουργούν μια σημαντική ευκαιρία για να ξεκινήσει αυτή η μετάβαση, εφόσον η θεσμική αναδιάρθρωση συνοδευτεί από σαφή σχέδια εφαρμογής, μετρήσιμους στόχους και σταθερή διοικητική συνέχεια. Οχι επειδή περιγράφουν όλα όσα πρέπει να γίνουν, αλλά επειδή δημιουργούν την ευκαιρία να οργανωθεί η χώρα διαφορετικά. Αλλωστε, οι στρατηγικές δείχνουν τον προορισμό. Οι θεσμοί καθορίζουν αν μια χώρα θα φτάσει ποτέ σε αυτόν.
Ο κ. Αναστάσιος Τόσιος είναι πρώην αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
