Για χρόνια, η ασφάλιση στεγαστικού δανείου αντιμετωπιζόταν σχεδόν ως μια αυτόματη προέκταση του ίδιου του δανείου. Για πολλούς καταναλωτές στην ΕΕ και ακόμα περισσότερο στην Κύπρο, η διαδικασία ήταν απλή: παίρνεις το δάνειο, αποδέχεσαι και την ασφάλιση που το συνοδεύει και προχωράς. Η «ευκολία» έγινε μέρος της κουλτούρας της αγοράς. Σήμερα όμως, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση αλλάζει. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ευκολία ή την ταχύτητα μιας διαδικασίας. Αφορά τον ανταγωνισμό, τη διαφάνεια και τελικά το δικαίωμα του καταναλωτή να επιλέγει πραγματικά.

Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση τα τελευταία χρόνια κινείται ολοένα και περισσότερο προς την ενίσχυση του δικαιώματος των καταναλωτών στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Η λογική είναι απλή και προβλέπει πως όταν ο καταναλωτής μπορεί να συγκρίνει, να μετακινείται πιο εύκολα και να επιλέγει με διαφάνεια, η αγορά λειτουργεί πιο αποτελεσματικά και το συνολικό κόστος για τα νοικοκυριά μειώνεται.

Αυτός είναι και ο λόγος που πρακτικές όπως το bundling και το tying χρηματοοικονομικών προϊόντων βρίσκονται όλο και περισσότερο στο μικροσκόπιο των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών και εποπτικών Αρχών. Το θέμα δεν είναι αν μια τράπεζα μπορεί να προσφέρει ασφαλιστικά προϊόντα μαζί με ένα στεγαστικό δάνειο. Το πραγματικό ερώτημα είναι κατά πόσο ο καταναλωτής διατηρεί ουσιαστική ελευθερία επιλογής και κατά πόσο η διαδικασία επιτρέπει πραγματικό ανταγωνισμό.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναγνωρίζει ήδη το δικαίωμα του δανειολήπτη να επιλέξει ασφαλιστική κάλυψη από διαφορετικό πάροχο, εφόσον οι καλύψεις θεωρούνται ισοδύναμες. Η έννοια “equivalence of guarantees” αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στην ευρωπαϊκή αγορά στεγαστικών ασφαλίσεων, ακριβώς επειδή επιχειρεί να εξισορροπήσει δύο βασικές ανάγκες. Την προστασία της τράπεζας ως δανειστή και το δικαίωμα του καταναλωτή στην επιλογή.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, η κουλτούρα του switching, δηλαδή της αλλαγής ασφαλιστικής εταιρείας, εξελίσσεται ήδη δυναμικά. Η Γαλλία, για παράδειγμα, προχώρησε τα τελευταία χρόνια σε σημαντικές ρυθμίσεις οι οποίες διευκολύνουν την αλλαγή ασφαλιστικής κάλυψης στεγαστικού χωρίς ποινές και χωρίς πολύπλοκες διαδικασίες. Η τάση αυτή δεν είναι τυχαία. Αντανακλά μια ευρύτερη ευρωπαϊκή φιλοσοφία που βλέπει τη διαφάνεια και το δικαίωμα επιλογής του καταναλωτή ως βασικά εργαλεία ενίσχυσης του ανταγωνισμού.

Στην Κύπρο, η συζήτηση αυτή παραμένει ακόμη σχετικά περιορισμένη. Παρότι η αγορά έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, πολλοί δανειολήπτες εξακολουθούν να θεωρούν ότι η ασφάλιση στεγαστικού είναι ουσιαστικά «δεμένη» με την τράπεζα από την οποία λαμβάνουν το δάνειο. Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιλογή ασφαλιστικής αντιμετωπίζεται περισσότερο ως μέρος της διαδικασίας έγκρισης του δανείου και λιγότερο ως μια ξεχωριστή οικονομική απόφαση που μπορεί να συγκριθεί, να αξιολογηθεί και ενδεχομένως να αλλάξει.

Σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής και το κόστος χρηματοδότησης πιέζουν ήδη τα κυπριακά νοικοκυριά αυτή η νοοτροπία πρέπει να αλλάξει. Όταν ένας καταναλωτής δεν συγκρίνει επιλογές ή θεωρεί ότι η αλλαγή ασφαλιστικής είναι υπερβολικά δύσκολη, η αγορά παραμένει χαμηλής κινητικότητας και ο ανταγωνισμός περιορίζεται στην πράξη. Πόσο μάλλον με τις εξελίξεις των τελευταίων χρόνων, όπου οι τράπεζες της χώρας προχωρούν διαρκώς με εξαγορές ασφαλιστικών εταιρειών μεγαλώνοντας την πίτα του λεγόμενου bancassurance, (των υπηρεσιών που περιλαμβάνουν και τραπεζικά και ασφαλιστικά προϊόντα) και περιορίζοντας το μερίδιο των ανεξάρτητων ασφαλιστικών και κατ’ επέκταση τον υγιή και απαραίτητο ανταγωνισμό.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος της Επιτροπής Προστασίας του Ανταγωνισμού καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικός. Η διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού στην ασφαλιστική αγορά διασφαλίζει τις επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους οι πολίτες, τη διαφάνεια της αγοράς και τελικά το κόστος που καλούνται να πληρώσουν για ουσιαστική ασφαλιστική κάλυψη. Όσο πιο ανταγωνιστική και ανοιχτή είναι μια αγορά, τόσο περισσότερες ευκαιρίες δημιουργούνται για τον καταναλωτή. Και εδώ ακριβώς είναι που γίνεται ακόμα πιο σημαντικός ο ρόλος της τεχνολογίας.

Η ψηφιακή σύγκριση προϊόντων, τα standardized information sheets, η αυτοματοποίηση διαδικασιών και τα νέα ψηφιακά εργαλεία μειώνουν σταδιακά τη δυσκολία της σύγκρισης και του switching. Όσο πιο διαφανής και απλή γίνεται η διαδικασία, τόσο περισσότερο ενισχύεται η δύναμη του καταναλωτή.

Την ίδια στιγμή, με τις εκλογές να έχουν ολοκληρωθεί και τη νέα Βουλή να αναλαμβάνει σύντομα έργο, δημιουργείται και μια σημαντική ευκαιρία πολιτικής συζήτησης. Οι πολίτες αναμένουν από τους νέους εκπροσώπους τους να κάνουν πράξη τις δεσμεύσεις τους, προχωρώντας είτε σε νέες νομοθεσίες είτε σε τροποποιήσεις του υφιστάμενου πλαισίου προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης του ανταγωνισμού, της διαφάνειας και της πραγματικής δυνατότητας επιλογής στον ασφαλιστικό τομέα.
Η επόμενη ημέρα στην ασφάλιση στεγαστικών δεν θα πρέπει να καθοριστεί από τη «σύγκρουση» μεταξύ τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών. Θα πρέπει να καθοριστεί από το κατά πόσο ο καταναλωτής θα έχει μεγαλύτερη και ευκολότερη πρόσβαση στη συγκρισιμότητα ασφαλιστικών προϊόντων και περισσότερη πραγματική επιλογή να αλλάξει πάροχο ασφάλειας ασχέτως του παρόχου του δανείου.

Στο τέλος της μέρας, η ασφάλιση του σπιτιού του κάθε πολίτη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα… παράρτημα του δανείου ή μέρος της υποθήκης. Πρέπει να αποτελεί μια συνειδητή επιλογή του ίδιου του καταναλωτή, στη βάση των αναγκών του, ποιοτικών και οικονομικών.

*Ιδρυτής και ∆ιευθύνων Σύμβουλος της Gan Direct