Άρχισε την Τετάρτη η συζήτηση για την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Θεσμών, όπου έγινε ιδιαίτερη αναφορά στην επαναλαμβανόμενη σύσταση για να προχωρήσει η μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων Γενικού Εισαγγελέα και δημόσιου κατήγορου. Επισημάνθηκε η προσθήκη μίας νέας σύστασης σχετικά με τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην πρόοδο των δικαστικών διαδικασιών.

Η συζήτηση ανέδειξε, επίσης, θέματα που άπτονται και της λειτουργίας της Αρχής κατά της Διαφθοράς, με τον Επίτροπο Διαφάνειας, Χάρη Πογιατζή, να εκφράζει ικανοποίηση για τους ρυθμούς με τους οποίους προχωρούν οι διαδικασίες για στελέχωση της Αρχής με ακόμα έξι λειτουργούς, που θα αυξήσουν το προσωπικό της σε 22. Ο ίδιος ανέφερε ότι έχουν αρχίσει να επιταχύνονται και οι διαδικασίες εξέτασης καταγγελιών, καθώς και ότι έχει ολοκληρωθεί η εξέταση τους σε ποσοστό περίπου 71%. Από πλευράς Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο Άκης Γκίκας έθεσε ζήτημα για την ανησυχία που καταγράφεται στην έκθεση για τη δυσκολία πρόσβασης σε πληροφόρηση, ώστε να μπορεί να επιτελεί το έργο της η Ελεγκτική Υπηρεσία.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής και Βουλευτής του ΔΗΣΥ, Δημήτρης Δημητρίου, υπογράμμισε την κρισιμότητας της έκθεσης, καθώς, όπως είπε, υπενθυμίζει με κατηγορηματικό τρόπο τις εκκρεμότητες, τα κενά και τις αδυναμίες που υπάρχουν στην Κυπριακή Δημοκρατία, σε θέματα κράτους δικαίου, όπως η καταπολέμηση της διαφθοράς, οι θεσμικοί έλεγχοι, η ελευθεροτυπία. Αναφέροντας ότι υπάρχει θετική επισήμανση εντός της έκθεσης για το γεγονός ότι η Επιτροπή Θεσμών καταπιάνεται επισταμένα με τη μελέτη της, σημείωσε ότι, όπως και άλλες χρονιές, έτσι και φέτος θα ακολουθήσουν και άλλες συνεδριάσεις που θα καταπιαστούν πιο εξειδικευμένα με τις ενότητες και τις συστάσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση.

Από πλευράς Κυβέρνησης εκφράστηκε ικανοποίηση, αναγνωρίζοντας θετικό πρόσημο στο περιεχόμενο της έκθεσης, με την Υφυπουργό παρά τω Προέδρω, Ειρήνη Πική, να επισημαίνει ότι συνιστά υψηλή προτεραιότητα της Κυβέρνησης η υλοποίηση των συστάσεων της Κομισιόν. Σε ό,τι αφορά τη σύσταση για ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης στη Νομική Υπηρεσία, είπε ότι έχει κατατεθεί δέσμη νομοσχεδίων στην Επιτροπή Νομικών από τον Ιούνιο του 2025, ενώ σημείωσε ότι για ελλείψεις που εντοπίστηκαν στη νομοθεσία που ψηφίστηκε για το πόθεν έσχες ετοιμάζονται τροποποιήσεις που θα παρουσιαστούν στη Βουλή τους επόμενους μήνες.

Η Επικεφαλής της Γραμματείας Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, σημείωσε ως θετικό το γεγονός ότι τρεις από τις συστάσεις που διατυπώνονταν στην έκθεση του 2025, δεν επαναλαμβάνονται το 2026, ενώ ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Γιώργος Παντελή, ανέφερε ότι η έκθεση αναγνωρίζει πρόοδο σε δύο από τις τρεις συστάσεις που αφορούν το Υπουργείο, δηλαδή στην αποτελεσματικότητα της Αρχής κατά της Διαφθοράς και για διαδικασίες διορισμού και τη διάρκεια της θητείας του Γενικού Ελεγκτή.

Θετική ήταν η αποτίμηση της έκθεσης και από τον Αρχηγό της Αστυνομίας, Θεμιστό Αρναούτη, ο οποίος σημείωσε ότι σε αυτή δίνεται έμφαση στην ικανότητα της αστυνομίας να διερευνά υποθέσεις διαφθοράς. Σημείωσε, ακόμα, ότι στην έκθεση γίνεται αναφορά στη δημιουργία διεύθυνσης για αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, αναφέροντας ότι θα υπάρξουν ανακοινώσεις εντός Σεπτεμβρίου, αναφορικά με τις κτιριακές εγκαταστάσεις της διεύθυνσης.

Από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, η Λειτουργός Κατερίνα Χαραλάμπους, ανέφερε ότι επαναλαμβάνονται στην έκθεση δύο συστάσεις που αφορούν στη θέσπιση νομοθεσίας για την κατανομή των κρατικών πόρων μέσω διαφήμισης και για ενίσχυση δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Η κ. Χαραλάμπους σημείωσε ότι υπάρχουν δημόσια αναρτημένα τα κριτήρια για την κατανομή πόρων για διαφήμιση, ενώ σε ό,τι αφορά τη δεύτερη σύσταση εξέφρασε τη θέση ότι τα ζητήματα ρυθμίζονται με το εναρμονιστικό νομοσχέδιο που αφορά στην Ευρωπαϊκή πράξη για την ελευθερία των ΜΜΕ, ενώ ανέφερε ότι προχωρά η διαβούλευση και για το νομοσχέδιο που άπτεται της διαδικασίας διορισμών στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΡΙΚ.

Στην τοποθέτησή του ο Παναγιώτης Πουργουρίδης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, ανέφερε ότι παρουσιάζονται κάποια θετικά στοιχεία στην έκθεση του 2026 για την Κύπρο, σημείωσε, όμως, ότι κάποια ζητήματα συνεχίζουν να υφίστανται ως επισημάνσεις από το 2020, όταν άρχισαν να καταρτίζονται τέτοιες εκθέσεις, αν και παρουσιάζονται κάπως βελτιωμένα, όπως είπε. Επισήμανε, εξάλλου, ότι η έκθεση δεν είναι μηχανισμός κατάταξης κρατών ή επίρριψης ευθυνών, αλλά προσπάθεια αντιμετώπισης προκλήσεων και ενθάρρυνσης των κρατών-μελών για τροποποιήσεις.

Σε ό,τι αφορά τη Νομική Υπηρεσία, είπε ότι διαπιστώνεται περιορισμένη πρόοδος και ότι υπογραμμίζεται η ανάγκη για ολοκλήρωση μεταρρύθμισης και για θεσμοθέτηση αποτελεσματικού ελέγχου αποφάσεων περί μη άσκησης δίωξης ή διακοπής της διαδικασίας, που ουσιαστικά άπτεται του διαχωρισμού εξουσιών Γενικού Εισαγγελέα και δημόσιου κατηγόρου. «Πρόκειται για μία πρωτοποριακή και σύνθετη μεταρρύθμιση, αλλά και για μία μοναδική ευκαιρία να ενισχυθούν σε διαχρονικό επίπεδο η ανεξαρτησία και η λογοδοσία του θεσμού και να ευθυγραμμιστεί περαιτέρω με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί κράτους δικαίου», σημείωσε ο κ. Πουργουρίδης, μεταφέροντας τη θέση της Κομισιόν.

Ο κ. Πουργουρίδης αναφέρθηκε και στην επισήμανση της έκθεσης για ανάγκη λήψης περαιτέρω μέτρων για ενίσχυση του έργου της Αρχής κατά της Διαφθοράς και για διασφάλιση της επιχειρησιακής της αποτελεσματικότητας. Αναφορικά με το πρόβλημα που εντοπίζεται λόγω της μακράς διάρκειας των δικαστικών διαδικασιών, σημείωσε ότι για την αντιμετώπιση των προβλημάτων η Κομισιόν συστήνει την προώθηση σχεδίου για την ανεξάρτητη υπηρεσίας δικαστηρίων.

Αναποτελεσματικό το δικαστικό σύστημα στην πρωτοβάθμια δικαιοδοσία, λέει ο Δικηγορικός Σύλλογος

Στη συζήτηση που διεξήχθη στην πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Θεσμών για τα θέματα των καθυστερήσεων στις δικαστικές διαδικασίες, αυτά αποδόθηκαν εν πολλοίς στην έλλειψη προσωπικού, κυρίως σε υποστηρικτικές θέσεις, με τον Δικηγορικό Σύλλογο να κάνει λόγο για αναποτελεσματική λειτουργία της πρωτοβάθμιας δικαιοσύνης. 

Η Νομική Υπηρεσία ανέφερε ενώπιον της Επιτροπής ότι δεν θεωρείται αρνητικό το γεγονός ότι η έκθεση καταγράφει πως δεν υπάρχει σοβαρή εξέλιξη στη μεταρρύθμισή της, επειδή πρόκειται για σύνθετη διαδικασία και θεωρείται δεδομένο ότι θα υπάρχει μία πορεία για την ολοκλήρωση τέτοιων σοβαρών νομοσχεδίων. Ανέφερε, εξάλλου, ότι θεωρείται θετική η αποτίμηση της έκθεσης.

Ο Αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου, Νικόλας Τσαρδελλής, εξέφρασε την απογοήτευση του Συλλόγου για τους αργούς ρυθμούς με τους οποίους προχωρούν οι μεταρρυθμίσεις στο δικαστικό σύστημα και υπογράμμισε όχι χρειάζεται εκ βάθρων αναδιάρθρωση, εκσυγχρονισμός, αξιοποίηση της τεχνολογίας, αλλά και κάλυψη των αδυναμιών που παρατηρούνται στις κτιριακές εγκαταστάσεις και σε προσωπικό. Επισήμανε, δε, ότι το πρόβλημα του χρόνου εκδίκασης υποθέσεων, αντανακλάται στο γεγονός ότι παρατηρείται μείωση της τάξης του 80%-85% σε νέες υποθέσεις που καταχωρούνται, ενώ ανέδειξε και το θέμα και ο χρόνος εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων.

Η Αρχιπρωτοκολλητής Μαρία Χριστοδούλου, ως επικεφαλής της Δικαστικής Υπηρεσίας, σημείωσε ότι για τις καθυστερήσεις που εντοπίζονται στις διαδικασίες του διοικητικού δικαστηρίου, λαμβάνονται μέτρα με την μεταφορά της εποπτείας στο Ανώτατο Δικαστήριο. Επιβεβαίωσε, πάντως, ότι υπάρχουν και θέματα με την έλλειψη υποστηρικτικού προσωπικού, που είναι απαραίτητο, όπως είπε, για τη συνεδρίαση των δικαστηρίων. Σημείωσε, μεταξύ άλλων, ότι υπάρχουν θέσεις για βοηθούς γραφείων, αλλά υπάρχει δυσκολία στο να βρεθούν υποψήφιοι.

Στο πλαίσιο της συζήτησης αυτής αναφέρθηκε ότι από πλευράς Υφυπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας υποστηρίζεται η λειτουργία των δικαστηρίων με την προώθηση της υλοποίησης του έργου i-justice, του οποίου αναμένεται η ολοκλήρωση της δεύτερης από τις τέσσερις φάσης υλοποίησης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Αναφέρθηκε, εξάλλου, και σε ενέργειες που προωθούνται για την αντιμετώπιση προβλημάτων στελέχωσης, όπως η δυνατότητα για απομακρυσμένες δίκες και ψηφιακές ηχογραφήσεις, ώστε να μειωθούν οι ανάγκες σε προσωπικό.

Κάθε μέρα και μία καταγγελία στην Αρχή κατά της Διαφθοράς

Κάθε εργάσιμη ημέρα υποβάλλεται και μία καταγγελία προς την Αρχή κατά της Διαφθοράς, ανέφερε ενώπιον της Επιτροπής ο Επίτροπος Διαφάνειας, Χάρης Πογιατζής, εκφράζοντας παράλληλα ικανοποίηση για το γεγονός ότι προχωρούν οι διαδικασίες στελέχωσης της Αρχής, γεγονός που καταγράφεται ως θετική εξέλιξη και στην έκθεση της Κομισιόν, η οποία όμως επισημαίνει και την ανάγκη για ενίσχυση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας της Αρχής.

Ο κ. Πογιατζής ανέφερεε ότι μέχρι τον Ιούλιο του 2026 είχαν υποβληθεί 911 καταγγελίες και είχε ολοκληρωθεί η εξέταση 645, ποσοστού δηλαδή περίπου 71%. Εξήγησε, ακόμα, ότι αυτός ο αριθμός αυξάνεται από εδώ και μπρος, γιατί έχουν ολοκληρωθεί μεγάλες έρευνες και μπορούν οι λειτουργοί να εστιάσουν σε άλλες καταγγελίες.

Σε ό,τι αφορά στην πρόοδο που καταγράφεται στη στελέχωση της Αρχής, είπε ότι εγκρίθηκε το οργανόγραμμα και ακολουθούν τα σχέδια υπηρεσίας για έξι ακόμα θέσεις, ώστε να αυξηθούν σε 22 τα μέλη του προσωπικού της.

Επίσης, όσον αφορά τις ανακριτικές εξουσίες, ο κ. Πογιατζής είπε ότι έχουν υποβληθεί δύο προτάσεις νόμου στην Επιτροπή Νομικών, ενώ αναφέρθηκε και στην πρωτοβουλία που έχει αναλάβει ο Γενικός Εισαγγελέας να συστήσει ομάδα για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η λειτουργία της οποία αναμένεται να αποσαφηνιστεί το επόμενο διάστημα.

Εκ μέρους της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο Άκης Γκίκας, μέλος της Διευθυντικής Ομάδας, αναφέρθηκε στην ανησυχία που καταγράφεται στην έκθεση της Κομισιόν για τις δυσκολίες πρόσβασης σε πληροφόρηση, ώστε να μπορεί να επιτελεί το έργο της η Υπηρεσία. Ο κ. Γκίκας σημείωσε ότι θα πρέπει οι νομοθεσίες που προωθούνται να καθορίζουν ρητά τις εξουσίες της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ώστε να μην αντιμετωπίζει δυσκολίες ο έλεγχος. Ενδεικτικά, σημείωσε ότι υπήρξαν διαφωνίες με την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου σε ό,τι αφορά πρόσβαση της Υπηρεσίας σε πληροφόρηση στο πλαίσιο ελέγχου για την καταπολέμηση ξεπλύματος μαύρου χρήματος, η οποία καταγράφεται και στην έκθεση της Κομισιόν.

Έγιναν βήματα προόδου, αλλά δεν αρκούν, λέει η Ένωση Συντακτών

Στις συστάσεις που διατυπώνει η έκθεση της Κομισιόν για το κράτος δικαίου, σε ό,τι αφορά θέματα ελευθεροτυπίας, έγιναν βήματα προόδου, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Κύπρου (ΕΣΚ), Γιώργος Φράγκος, κατά την τοποθέτησή του στην Επιτροπή. Σημείωσε, όμως, ότι δεν αρκούν όσα έγιναν και ότι δεν ήταν καταλυτικές οι παρεμβάσεις. Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στο γεγονός ότι δεν έχει κυρωθεί ακόμα η Ευρωπαϊκή πράξη για την ελευθερία των ΜΜΕ, ενώ επανέλαβε και τις επιφυλάξεις που έχει εκφράσει και προηγουμένως η ΕΣΚ για αντιστροφή της αυτορρύθμισης των ΜΜΕ, με την παραχώρηση πρόσθετων εξουσιών εποπτείας στην Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και στο Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών.

Ο κ. Φράγκος ανέφερε ότι η ΕΣΚ συμμερίζεται τις συστάσεις της Κομισιόν, σημειώνοντας ότι η έκθεσή της στηρίζεται αρκετά σε εκθέσεις της ΕΣΚ. Από την πλευρά της η Πρόεδρος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Έλλη Κοτζιαμάνη, σημείωσε ότι δεν αρκεί να εφαρμόσει η Βουλή τον κανονισμό για την ελευθερία των ΜΜΕ, αλλά ότι θα πρέπει να βρεθούν και μηχανισμοί στήριξης δημοσιογράφων για να επιτελούν το έργο τους.

Ο Διευθυντής του Ινστιτούτου ΜΜΕ στην Κύπρο, Νικόλας Καρύδης, εκφράζοντας τη συμφωνία του με τις τοποθετήσεις Φράγκου και Κοτζιαμάνη, σημείωσε ότι οι συστάσεις της έκθεσης δεν στηρίζονται σε ιδιαίτερα στοιχεία από ΜΚΟ και ότι γι’ αυτό είναι εν πολλοίς ψεύτικη η αίσθηση που μεταφέρει ότι υπάρχει πρόοδος στα ζητήματα που έχουν επισημανθεί. Εξάλλου, και ο Αντιπρόεδρος της ΜΚΟ Οξυγόνο, Νικόλας Κυριακίδης, εξέφρασε την προσδοκία να παρουσιάζονται στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Θεσμών και χρονοδιαγράμματα για την ανταπόκριση στα ζητήματα που θέτει η Κομισιόν και να μη μένει σε επίπεδο διαπιστώσεων η συζητηση.

Μη ικανοποιητικές έκριναν οι Βουλευτές τις τοποθετήσεις από πλευράς θεσμών

Αρκετά μέλη της Επιτροπής δεν έμειναν ικανοποιημένα από τις τοποθετήσεις που έγιναν από πλευράς εμπλεκόμενων θεσμών για το περιεχόμενο της έκθεσης της Κομισιόν.

Συγκεκριμένα, από πλευράς ΔΗΣΥ, η Βουλευτής Νικολέττα Κωνσταντίνου, υπογράμμισε τη σοβαρότητα των επιπτώσεων στο δικαστικό σύστημα από τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στις διαδικασίες και υπογράμμισε την ανάγκη να δοθούν λύσεις άμεσα.

Από πλευράς ΑΚΕΛ, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, ανέφερε ότι οι καθυστερήσεις αποτελούν πρόβλημα πρόσβασης στη δικαιοσύνη και αιτία για το σοβαρό έλλειμμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Σε δηλώσεις του μετά τη συνεδρίαση, σημείωσε ότι μόλις το 39% των πολιτών αξιολογεί θετικά την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, ενώ το 95% των πολιτών θεωρεί τη διαφθορά ευρέως διαδεδομένη στην Κύπρο και μόλις το 19% πιστεύει ότι υπάρχουν αρκετές επιτυχείς ποινικές διώξεις ώστε να λειτουργούν αποτρεπτικά.

«Ως ΑΚΕΛ αναγνωρίζουμε ναι ότι έχουν γίνει βήματα, δεν πρόκειται όμως να βαφτίσουμε την περιορισμένη πρόοδο ως επιτυχία ούτε να συμβιβαστούμε με τη λογική ότι αρκεί κάθε χρόνο να καταγράφουμε τα ίδια προβλήματα», δήλωσε, ζητώντας επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων στη Δικαιοσύνη και εκφράζοντας στήριξη στον διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων και τον αποτελεσματικό έλεγχο των αποφάσεων μη δίωξης ή διακοπής δίωξη.

Ο Βουλευτής του ΔΗΚΟ, Ζαχαρίας Κουλίας, ανέφερε κατά τη συνεδρίαση ότι η σημερινή διακυβέρνηση έχει κάνει βήματα, και ότι είχε κληρονομήσει προβλήματα από κυβερνήσεις 15 ετών που έκαναν τραγικά λάθη για το κράτος δικαίου.

Ο Βουλευτής του Κινήματος Άλμα, Οδυσσέας Μιχαηλίδης, σημείωσε ότι το θέμα άρνησης για παροχή πληροφόρησης στην Ε.Υ. είναι αποτέλεσμα στρέβλωσης και όχι νομοθετικού κενού.

Σε δηλώσεις της η Βουλευτής του Κινήματος Άλμα, Ειρήνη Χαραλαμπίδου, ανέφερε ότι ­«το κράτος δικαίου στην Κύπρο δεν μπορεί να ενισχυθεί ουσιαστικά χωρίς την μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας» και ότι «ουδείς μπορεί σε μια σύγχρονη κοινωνία να έχει ανέλεγκτες εξουσίες όπως αυτές του Γενικού Εισαγγελέα», σημειώνοντας ότι η Μάλτα, η οποία είχε παρόμοιο νομικό σύστημα, πέτυχε τον εκσυγχρονισμό.

Αναφορικά με τη δικαστική εξουσία, δήλωσε ότι θα πρέπει να υπάρχουν δείκτες αξιολόγησής για την παραγωγικότητα, την απόδοση των δικαστών αλλά και την αξιολόγηση των αποφάσεων τους.

Σε ό,τι αφορά στο lobbying, είπε ότι υπήρξαν αιτήματα για να εξαιρεθούν σύνδεσμοι οι οποίοι εκπροσωπούν μεγάλο αριθμό μελών και εξέφρασε συμφωνία με τη θέση ΜΚΟ, ότι θα πρέπει να επανέλθει η αρχική προσέγγιση για να αποφευχθούν «ανεπιθύμητες συμπεριφορές». Τέλος, σε ό,τι αφορά την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς, είπε ότι απαιτείται πολιτική βούληση για να εξευρεθεί ο τρόπος να δοθούν ανακριτικές εξουσίες στην Αρχή.