Γράφει η Μάρω Βασιλειάδου
Στις 18 Ιουλίου συμπληρώνονται 90 χρόνια από την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και ένα χρόνο μετά, το 2027, κλείνουν εννέα δεκαετίες από τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης Γκερνίκα από γερμανικά και ιταλικά αεροσκάφη τα οποία πολεμούσαν στο πλευρό του Φράνκο κατά τον εμφύλιο. Η «Γκερνίκα», που ζωγράφισε ο Πάμπλο Πικάσο το 1937 στη Διεθνή Εκθεση του Παρισιού για το περίπτερο της Ισπανικής Δημοκρατίας, δημιουργήθηκε ως καλλιτεχνική αντίδραση σε αυτόν τον βομβαρδισμό και βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας νέας πολιτικής κόντρας στην Ισπανία.
Ο επικεφαλής της περιφερειακής κυβέρνησης της Χώρας των Βάσκων, Ιμανόλ Πραντάλες, κάλεσε την περασμένη εβδομάδα τον πρωθυπουργό της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ να εγκρίνει την προσωρινή μεταφορά του έργου από το Μουσείο Reina Sofía στη Μαδρίτη, στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ του Μπιλμπάο. Αν και προηγούμενα αιτήματα για να μεταφερθεί η «Γκερνίκα» στην περιοχή που ενέπνευσε τη δημιουργία της είχαν απορριφθεί, ο Σάντσεθ αυτή τη φορά δεν αρνήθηκε ευθέως την πρόταση· αντιθέτως, ζήτησε να εξεταστεί μέσω του υπουργείου Πολιτισμού μεταθέτοντας έτσι το ζήτημα στην κρίση των ειδικών, όπως γράφουν οι Times του Λονδίνου. Το θέμα του δανεισμού απασχολεί την κοινή γνώμη των Μαδριλένων, με τον αντιπολιτευόμενο Τύπο να επιτίθεται στην κυβέρνηση Σάντσεθ, η οποία έχει προτάξει την ανάγκη έμπρακτης αποκατάστασης της δημοκρατικής μνήμης στην Ισπανία.
«Στην ουσία μιλάμε για ένα προσωρινό δάνειο, αφορά όμως ένα έργο τέχνης που εκτός της μεγάλης καλλιτεχνικής του αξίας και της ιστορικής σημασίας του, για τους Ισπανούς συμβολίζει την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα», σχολιάζει στην «Κ» ο Κωστής Κορνέτης, επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. «Ετσι, το βασκικό αίτημα για το δάνειο, που τέθηκε από τον επικεφαλής της περιφερειακής κυβέρνησης, υπογραμμίζει τη ανάγκη ιστορικής αναγνώρισης, μια συμβολική αποκατάσταση της μνήμης της χώρας».
Να θυμίσουμε ότι το μνημειώδες αυτό έργο έχει συλληφθεί ως μια γιγάντια αφίσα, μαρτυρία της φρίκης που προκαλούσε ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος και προειδοποίηση για τα δεινά που επρόκειτο να ακολουθήσουν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα συγκρατημένα χρώματα, η ένταση κάθε επιμέρους μοτίβου και ο τρόπος με τον οποίο αυτά οργανώνονται στη σύνθεση είναι όλα καθοριστικά για την ακραία τραγικότητα της σκηνής, η οποία έμελλε να γίνει σύμβολο των τραγωδιών της σύγχρονης κοινωνίας. Με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο καλλιτέχνης αποφάσισε το έργο να παραμείνει, για λόγους ασφαλείας, υπό τη φύλαξη του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA), έως ότου λήξει η σύγκρουση. Το 1958 ο Πικάσο παρέτεινε τον δανεισμό του έργου στο αμερικανικό μουσείο επ’ αόριστον, έως ότου αποκατασταθεί η δημοκρατία στην Ισπανία. Το έργο επέστρεψε τελικά στη χώρα το 1981 και έκτοτε αποτελεί το «διαμάντι» στη συλλογή του Reina Sofía.
Το μουσείο από την πλευρά του επαναλαμβάνει ότι ο πίνακας είναι υπερβολικά εύθραυστος για να ταξιδέψει, επικαλούμενο κινδύνους δομικής φθοράς από κραδασμούς ή μετακινήσεις. Παρ’ όλα αυτά, το ζήτημα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από την κοινοβουλευτική πραγματικότητα. Η κυβέρνηση μειοψηφίας του Σάντσεθ εξαρτάται από τη κοινοβουλευτική στήριξη δύο βασκικών κομμάτων, ένα εκ των οποίων έχει ιστορικούς δεσμούς με την πάλαι ποτέ αυτονομιστική οργάνωση ΕΤΑ.
