Η Τουρκία επιχειρεί ανεπιτυχώς να θεραπεύσει το τραύμα που άνοιξε στις σχέσεις της με την Αίγυπτο η επικύρωση του τουρκολιβυκού συμφώνου από το κοινοβούλιο που εδρεύει στη Βεγγάζη. Προς τούτο, ακόμα και οι Λίβυοι, τόσο η κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και η πλευρά Χαφτάρ, επιχείρησαν να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία δεν στρέφεται εις βάρος του Καΐρου, καλώντας το σε συζητήσεις. Υπενθυμίζεται ότι το 2022 η Αίγυπτος είχε προχωρήσει σε μονομερή καθορισμό των δυτικών ορίων της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης, προκαλώντας τότε την έντονη αντίδραση της Τρίπολης, καθώς αυτή επηρέαζε άμεσα τις θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί η Λιβύη. Είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον ότι η αιγυπτιακή απόφαση είχε εκδοθεί περίπου δύο μήνες μετά την υπογραφή των τουρκολιβυκών συμφωνιών για συνεργασία στην έρευνα και την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην περιοχή της παράνομης οριοθέτησης. Λίγο αργότερα, άλλωστε, η Λιβύη με επίσημη διακοίνωση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών είχε κατηγορήσει την Αίγυπτο για παραβίαση της αλιευτικής της ζώνης, όπως αυτή είχε θεσπιστεί το 2005.
Το Κάιρο ενδιαφέρεται περισσότερο απ’ ό,τι η Αγκυρα για τις εξελίξεις στη Λιβύη, γιατί αυτές αφορούν άμεσα την ασφάλειά του. Γι’ αυτό αναζητεί περιφερειακούς εταίρους αλλά και την υποστήριξη ισχυρών αλλά αποτελεσματικών εκτός περιοχής δρώντων, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά στο πρόσφατο παρελθόν ακόμα και η Ρωσία, προκειμένου να περιορίσει σημαντικά την τουρκική επιρροή, εφόσον κρίνει ότι αυτή λειτουργεί αποσταθεροποιητικά. Επομένως, η ψήφιση της συμφωνίας ΑΟΖ Τρίπολης – Αγκυρας από το κοινοβούλιο εδραίωσε την Τουρκία ως επικυρίαρχη στη Λιβύη, διαπίστωση η οποία θορύβησε έτι περαιτέρω τους Αιγύπτιους. Και είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο έχουν έκτοτε αντιδράσει με αυτή τη σφοδρότητα, έχοντας συνταχθεί πλήρως με την ελληνική θέση. Η Αγκυρα, άθελά της, θέλοντας πάντως να κάνει επίδειξη δύναμης στη Λιβύη και να κατοχυρώσει περαιτέρω την οριοθέτηση ΑΟΖ (εν γνώσει της ότι δεν στέκει νομικά, άρα δεν παράγει αποτέλεσμα για οποιοδήποτε άλλο μέρος πλην των δύο συμβαλλομένων), τοποθέτησε απέναντί της την Αίγυπτο αλλά και όσα κράτη δεν επιθυμούν να την δουν να ηγεμονεύει στην ευρύτερη περιοχή. Και είναι αλήθεια ότι μια συμφωνία, που αποκλειστικό γνώμονα έχει να επιβεβαιώσει το μαξιμαλιστικό και εξωπραγματικό –με βάση τα γεωγραφικά και νομικά δεδομένα– δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», δεν μπορεί να βρει υποστηρικτές, παρά μόνο να δημιουργήσει συσπειρώσεις με στόχο την ανάσχεση της εφαρμογής του υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Είναι αλήθεια πως οι ενέργειες του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μία έστω δειλή προσέγγιση ανάμεσα σε Κάιρο και Αγκυρα. Η γενικότερη αστάθεια που επικρατεί στα σύνορα της Αιγύπτου, με το Σουδάν να αποτελεί ζωτικό ζήτημα για την εθνική ασφάλειά της, και την Τουρκία να διαθέτει σημαντικά ερείσματα σε αυτό, τις προβληματικές σχέσεις ανάμεσα σε Αίγυπτο και Αιθιοπία, κυρίως γύρω από το ζήτημα του Νείλου, ενώ η Αγκυρα έχει αναπτύξει μία λειτουργική σχέση με την Αντίς Αμπέμπα, με παράλληλη και ισχυρή στρατιωτική παρουσία στη Σομαλία, δημιούργησε μία ασυμμετρία ισχύος υπέρ της Τουρκίας, η οποία δεν μπορούσε παρά να ληφθεί σοβαρά υπόψη από την αιγυπτιακή ηγεσία. Η δε οργανική σχέση του Ερντογάν με τις μουσουλμανικές αδελφότητες προφανώς εγείρει ανησυχία και προκαλεί δυσπιστία στην πλευρά του Αλ Σίσι, αλλά ταυτόχρονα διαμορφώνει και τις προϋποθέσεις για την αναζήτηση ενός λειτουργικού συμβιβασμού ανάμεσα σε Τουρκία και Αίγυπτο.
Η επαναφορά της παλαιάς (ήδη από το 2013) τουρκικής πρότασης οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, η οποία θα της προσφέρει τουλάχιστον 15.000 τ.χλμ. παραπάνω απ’ ό,τι η αντίστοιχη με την Ελλάδα, έγινε για τρεις λόγους, ωστόσο είναι απίθανο στην παρούσα φάση να ευδοκιμήσει. Πρώτον, για να μετριάσει τις αντιδράσεις του Καΐρου, αφού του προσφέρεται αντίστοιχο δέλεαρ με τη Λιβύη. Δεύτερον, έχοντας δελεάσει την Αίγυπτο να αποτρέψει την επέκταση της τμηματικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα. Και τρίτον, αν συντηρηθεί και ενταθεί η ανταγωνιστική σχέση τους και διευρυνθεί το χάσμα που επιχείρησε με τόση επιμέλεια να γεφυρώσει, η θέση της στον μουσουλμανικό/αραβικό κόσμο θα υπονομευθεί.
* Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και καθηγητής του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ελλάδος. Από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος κυκλοφορεί το βιβλίο του «Η νέα παγκόσμια τάξη. Το δίκαιο της ισχύος».
