Έχει παίξει με γορίλες· έχει ανακαλύψει αρχαία απολιθώματα· έχει αναζητήσει αρχαία ψάρια· έχει παρουσιάσει στους τηλεθεατές ιπτάμενους πτερόσαυρους· λειτουργεί εδώ και δεκαετίες ως o άοκνος αγγελιοφόρος πως ο φυσικός κόσμος είναι ανεξάντλητης ομορφιάς, αλλά όχι και χρόνου.
Η βαθιά, ζεστή, χαρακτηριστική φωνή του Ντέιβιντ Ατένμπορο έχει ξεναγήσει το τηλεοπτικό κοινό στις πιο απίθανες γωνιές του πλανήτη, από τους παγωμένους πόλους της έως τα βάθη των ωκεανών.
Φωτ.: BBC/Humble Bee Films/Ashwika Kapur
Με μια καριέρα που ξεκίνησε στο BBC στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Ατένμπορο σφράγισε την τηλεοπτική ιστορία, κάνοντας προσβάσιμη την άγρια φύση στο ευρύτερο κοινό.
Αύριο, ο αειθαλής Ατένμπορο γίνεται και αιωνόβιος. Σβήνει το 100ο κεράκι μιας αδιανόητης ζωής, αφιερωμένης στην επιστήμη και τον πλανήτη Γη.
Ο διάσημος φυσιοδίφης και ορκισμένος προστάτης της φύσης και του κλίματος, δεν χρειάζεται συστάσεις. Υπάρχουν, όμως, ιστορίες, λιγότερο γνωστές, από την πρώτη απόρριψή του από το BBC έως τα εβραιόπουλα που υιοθέτησε η οικογένειά του στον Β’ΠΠ, που σφυρηλάτησαν τον μύθο του, στο πέρασμα των δεκαετιών.
H «πόρτα» από το BBC
Η πρώτη προσπάθεια του Ατένμπορο να ενταχθεί στο δυναμικό BBC, δεν είχε επιτυχία. Το 1950, σε ηλικία 24 ετών, υπέβαλε αίτηση για τη θέση του παραγωγού ραδιοφωνικής εκπομπής και απορρίφθηκε. Αργότερα, το 1952, προσλήφθηκε στον ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό ως ασκούμενος παραγωγός, γεγονός που σηματοδότησε την αρχή μιας μεγαλειώδους καριέρας στο BBC που θα καθόριζε τα θεάματα για τη φύση για τις επόμενες γενιές.
Ο «κλέφτης παπουτσιών» γορίλας
Μία από τις πιο διάσημες επαφές του Ατένμπορο με ζώα έλαβε χώρα στη Ρουάντα, το 1979, στα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ «Η Ζωή στη Γη». Ενώ καθόταν μέσα στη δασώδη βλάστηση, ανάμεσα σε γορίλες, δύο νεαροί άρχισαν να τραβάνε τα παπούτσια του. Ο Ατένμπορο περιέγραψε αργότερα εκείνη τη στιγμή ως «ευδαιμονία». Η σκηνή παραμένει μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της καριέρας του.
Ευθύνεται για τα κίτρινα μπαλάκια του τένις
Κατά τη θητεία του ως διευθυντής του BBC Two, ο Ατένμπορο ευθύνεται και για την εισαγωγή της έγχρωμης τηλεόρασης – προλαβαίνοντας τη Γερμανία στις πρώτες έγχρωμες μεταδόσεις στην Ευρώπη. Λίγο μετά την πρώτη έγχρωμη μετάδοση του Wimbledon το 1967, ο Ατένμπορο άσκησε πιέσεις ώστε το διάσημο τουρνουά να αντικαταστήσει τις παραδοσιακές λευκές μπάλες με έντονα κίτρινες για καλύτερη ορατότητα — μια αλλαγή που τελικά καθιερώθηκε.
Ο αδερφός του και το Τζουράσικ Παρκ
Ο Ντέιβιντ Ατένμπορο δεν είναι ο μόνος διάσημος Ατένμπορο. Ο μεγαλύτερος αδελφός του ήταν ο Ρίτσαρντ, ο βραβευμένος με Οσκαρ ηθοποιός και σκηνοθέτης που έγινε διάσημος κυρίως για τον ρόλο του Τζον Χάμοντ, του εκκεντρικού δισεκατομμυριούχου πίσω από το θεματικό πάρκο δεινοσαύρων στην υπερπαραγωγή του Στίβεν Σπίλμπεργκ «Jurassic Park» του 1993. Ο Ρίτσαρντ Ατένμπορο, ο οποίος ήταν επίσης γνωστός για τη σκηνοθεσία της βραβευμένης ταινίας του 1982 «Γκάντι», ήταν ο μεγαλύτερος από τους τρεις αδελφούς. Ο Ντέιβιντ ήταν το μεσαίο παιδί, ενώ ο μικρότερος αδελφός τους, ο Τζον, έγινε στέλεχος της αυτοκινητοβιομηχανίας.
9 años sin Richard Attenborough, está frase aún me sigue poniendo la piel de gallina.
— Alberto Borrella (@albeertobrr) August 24, 2023
"Jurassic Park" (1993) pic.twitter.com/NkHxSozb41
Πρεμιέρα με… κοιλάκανθο
Η πρώτη εκπομπή του Ατένμπορο στο BBC ως ασκούμενου παραγωγού, ήταν ήταν το «Coelacanth», που προβλήθηκε το 1952. Το ντοκιμαντέρ επικεντρωνόταν στην ανακάλυψη του κοιλάκανθου, ενός ψαριού βαθέων υδάτων που εξαφανίστηκε πριν από 60 εκατ. χρόνια πριν και θεωρείται πως συνδέεται στενά με τους προγόνους των χερσαίων σπονδυλωτών. Οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι τα πνευμονοφόρα ψάρια είναι οι πιο κοντινοί συγγενείς των τετράποδων τετράποδων σπονδυλωτών που περιλαμβάνουν τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά.
Ο κοιλάκανθος, ένα «ζωντανό» απολίθωμα, ήταν το θέμα του πρώτου ντοκιμαντέρ του Ατένμπορο.
Πάνω από 50 είδη φέρουν το όνομά του
Το όνομα του Ατένμπορο δεν έχει ορίσει μόνο την τηλεόραση, αλλά και την επιστήμη. Ο ακριβής αριθμός είναι δύσκολο να υπολογιστεί, αλλά πάνω από 50 οργανισμοί έχουν ονομαστεί προς τιμήν του – από ζωντανά βατράχια, φυτά, ψάρια και έντομα έως εξαφανισμένα προϊστορικά πλάσματα. Μεταξύ αυτών, το Nepenthes attenboroughii (ένα σαρκοφάγο φυτό), το Pristimantis attenboroughi (βάτραχος), το Attenborosaurus (ένα γένος πλεσιόσαυρων, εξαφανισμένων προϊστορικών θαλάσσιων ερπετών), το Microleo attenboroughi (ένα εξαφανισμένο προϊστορικό μαρσιποφόρο λιοντάρι) και πολλά άλλα.
Πολυταξιδεμένος, αλλά χωρίς δίπλωμα οδήγησης
Παρότι έχει περάσει όλη του τη ζωή γυρίζοντας ντοκιμαντέρ στις εσχατιές του κόσμου, σε απομακρυσμένα τροπικά δάση, ερήμους, νησιά και πολικές περιοχές, ο Ατένμπορο δεν διαθέτει κάτι -για τους πολλούς- κοινό: Δίπλωμα οδήγησης. Ο ίδιος απέτυχε στις εξετάσεις και ακόμα και σήμερα δεν οδηγεί ούτε του αρέσει η οδήγηση, όπως έχει δηλώσει – λεπτομέρεια που προκαλεί έκπληξη για κάποιον του οποίου η καριέρα συνδέεται τόσο στενά με τα ταξίδια.
Αποστρέφεται τα… ποντίκια
Δεν έχει φοβηθεί δηλητηριώδη φίδια, θηριώδεις ελέφαντες, απρόβλεπτους γορίλες και λογής άγριους κατοίκους της φύσης, αλλά τα ποντίκια είναι άλλη υπόθεση για τον αιωνόβιο φυσιοδίφη. Ο ίδιος έχει μιλήσει ανοιχτά για την αντιπάθειά του προς αυτά, αποδίδοντας την αποστροφή του σε μια νύχτα στις Νήσους Σολομώντος, όταν, κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας, δεκάδες ποντίκια έτρεχαν πάνω στο κρεβάτι του και στο πάτωμα της καλύβας του. Παρόλα αυτά, έχει τονίσει ότι τα ποντίκια, όπως όλα τα ζώα, αξίζουν σεβασμό.
Οταν οι Ατένμπορο φιλοξενούσαν δύο ορφανές εβραιοπούλες
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι γονείς του Ατένμπορο φιλοξένησαν την Ιρέν και την Χέλγκα Μπέγιαχ, δύο εβραίες αδελφές που είχαν διαφύγει από τη ναζιστική Γερμανία λίγο πριν την έναρξη του πολέμου το 1939. Τα κορίτσια έζησαν με την οικογένεια Ατένμπορο στο Λέστερ για επτά χρόνια, προτού μετακομίσουν στη Νέα Υόρκη για να ενωθούν με έναν συγγενή τους. Δεκαετίες αργότερα, ο Ατένμπορο διοργάνωσε μια συνάντηση για τους απογόνους των αδελφών.
Δεκάδες επιστολές καθημερινά
Ο Ατένμπορο λαμβάνει τεράστιο αριθμό επιστολών από θαυμαστές, αλλά προσπαθεί να απαντά όποτε μπορεί. Σε συνέντευξή του στο BBC Radio 1 το 2021, ανέφερε ότι λαμβάνει έως και 70 επιστολές την ημέρα και ζήτησε από τους αποστολείς να επισυνάπτουν έναν φάκελο με τη διεύθυνσή τους και γραμματόσημο, αν επιθυμούν απάντηση.
Η στιγμή που καθόρισε το μέλλον του
Ηταν τα τέλη της δεκαετίας του 1930 και ο ανήλικος Ντέιβιντ έκανε ποδηλατάδα στην αγγλική ύπαιθρο. Φτάνοντας σε έναν βράχο, άρχισε να ψάχνει ανάμεσα στα πέτρινα θραύσματα κάτω από τα πόδια του. Πήρε μια πέτρα και την έσπασε.
«Εκεί, τέλειο σε κάθε λεπτομέρεια, λαμπερό σαν να είχε μόλις γυαλιστεί, βρισκόταν ένα σπειροειδές κοχύλι… ένα αντικείμενο συγκλονιστικής ομορφιάς», περιέγραφε ο ίδιος το 2009. «Και τα μάτια μου ήταν τα πρώτα που το είδαν από τότε που ο κάτοικός του πέθανε πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια.»
Χρόνια μετά την πρώτη του επαφή με το πολύ μακρινό γεωλογικό παρελθόν, ο Ατένμπορο κρατά ένα άλλο απολίθωμα μαλακίου της αρχαιότητας – Φωτ.: BBC
Ηταν ένα απολίθωμα αμμωνίτη –ενός πλάσματος με σπειροειδές κέλυφος, περίπου στο μέγεθος της παλάμης του.
«Νομίζω ότι θα ήταν σωστό να πω ότι ήταν μια από τις καθοριστικές στιγμές της ζωής μου. Αναπολώ εκείνη τη στιγμή, κατά καιρούς, σε όλη μου τη ζωή και η συγκίνηση δεν έχει ακόμα ξεθωριάσει», παραδέχεται.
