Η εκτέλεση είχε ήδη διαρκέσει πολύ περισσότερο απ’ όσο προβλεπόταν. Η Κρίστα Πάικ είχε δεχθεί μία δόση πεντοβαρβιτάλης, τα λεπτά περνούσαν, αλλά οι μάρτυρες την άκουγαν ακόμη να ροχαλίζει. Ακολούθησε δεύτερη δόση. Και πάλι, δεν πέθανε.

Η 50χρονη μεταφέρθηκε τελικά σε νοσοκομείο σε κρίσιμη κατάσταση, χωρίς τις αισθήσεις της και διασωληνωμένη, ενώ στο Τενεσί άρχιζε ήδη να ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση για το πώς πραγματοποιούνται οι εκτελέσεις στην πολιτεία, αλλά και για τον άνθρωπο που είχε την ευθύνη του σωφρονιστικού συστήματος.

Ο Φρανκ Στράντα, επικεφαλής της σωφρονιστικής υπηρεσίας του Τενεσί, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τη θέση του μετά την αποτυχημένη εκτέλεση της Πάικ, η οποία προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις και νέα ερωτήματα για τα πρωτόκολλα της θανατηφόρας ένεσης.

Ομως η περίπτωση της Πάικ δεν ήταν η πρώτη που έφερνε στο επίκεντρο το όνομα του Στράντα. Σύμφωνα με δικηγόρους που ασχολούνται με υποθέσεις θανατικής ποινής, ήταν η πέμπτη προβληματική εκτέλεση υπό την εποπτεία του σε δύο διαφορετικές πολιτείες από το 2022.

Ο κυβερνήτης του Τενεσί, Μπιλ Λι, ανακοίνωσε ότι ο Στράντα θα αποχωρήσει από τη θέση του, ανέστειλε όλες τις εκτελέσεις στην πολιτεία έως το τέλος του έτους και διέταξε ανεξάρτητη έρευνα για όσα συνέβησαν.

Ο ίδιος ο Στράντα δήλωσε ότι η αποχώρησή του θα είναι «προς το συμφέρον» της πολιτείας όσο βρίσκεται σε εξέλιξη η έρευνα για το γιατί απέτυχε η εκτέλεση της Πάικ.

Το μεγάλο φιάσκο

Η 50χρονη Κρίστα Πάικ έγινε την Τετάρτη (30/09) η πρώτη κρατούμενη σε πτέρυγα μελλοθανάτων στις ΗΠΑ που δέχθηκε θανατηφόρα φάρμακα και επέζησε. Μάρτυρες της διαδικασίας ανέφεραν ότι περίπου μία ώρα μετά την πρώτη έγχυση πεντοβαρβιτάλης, ενός ισχυρού κατασταλτικού, η Πάικ ακουγόταν να πνίγεται και να δυσκολεύεται να αναπνεύσει.

Χορηγήθηκε και δεύτερη δόση. Και πάλι, όμως, δεν πέθανε. Τελικά μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο σε κρίσιμη κατάσταση. Οι δικηγόροι της ανέφεραν την Παρασκευή (02/10) ότι παρέμενε αναίσθητη και διασωληνωμένη.

Οι συνήγοροί της χαρακτήρισαν τη διαδικασία «σκληρή και βασανιστική», ενώ ειδικός σε ζητήματα θανατικής ποινής την περιέγραψε ως τη χειρότερη αποτυχημένη εκτέλεση στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ.

Η υπόθεση προκάλεσε εκ νέου εκκλήσεις από δικηγόρους και οργανώσεις για αναστολή των εκτελέσεων σε εθνικό επίπεδο. Ομως, για εκείνους που γνώριζαν το επαγγελματικό παρελθόν του Φρανκ Στράντα, τα ερωτήματα είχαν αρχίσει να τίθενται πολύ πριν από την Πάικ.

Πέντε αποτυχημένες εκτελέσεις σε τέσσερα χρόνια

Οταν δημοσιογράφος ρώτησε τον κυβερνήτη του Τενεσί για την ηγεσία του Στράντα, μία ημέρα πριν ανακοινωθεί η αποχώρησή του, ο κυβερνήτης απάντησε ότι, «από όσο γνωρίζουμε», η σωφρονιστική υπηρεσία είχε ακολουθήσει ακριβώς το προβλεπόμενο πρωτόκολλο.

Η ερώτηση, όμως, δεν αφορούσε μόνο την περίπτωση της Κρίστα Πάικ, αλλά το ευρύτερο ιστορικό του επικεφαλής των φυλακών. Τον Μάιο του 2026, οι Αρχές του Τενεσί επιχείρησαν να εκτελέσουν τον Τόνι Καράδερς. Για περισσότερο από μία ώρα, το προσωπικό προσπαθούσε να εντοπίσει κατάλληλη φλέβα για την τοποθέτηση της ενδοφλέβιας γραμμής. Η διαδικασία τελικά διακόπηκε.

Πριν από το Τενεσί, ο Στράντα είχε υπηρετήσει ως αναπληρωτής διευθυντής φυλακών στην Αριζόνα. Το 2022, η πολιτεία πραγματοποίησε τρεις εκτελέσεις οι οποίες χαρακτηρίστηκαν αποτυχημένες ή προβληματικές από το Κέντρο Πληροφοριών για τη Θανατική Ποινή.

Οι τρεις εκτελέσεις της Αριζόνα

Τον Μάιο του 2022, κατά την εκτέλεση του Κλάρενς Ντίξον, μέλος των ΜΜΕ που παρακολουθούσε τη διαδικασία ανέφερε ότι η ομάδα εκτέλεσης δυσκολεύτηκε να τοποθετήσει ενδοφλέβια γραμμή για τη χορήγηση των φαρμάκων. Τελικά χρειάστηκε να γίνει τομή κοντά στη βουβωνική χώρα για να τοποθετηθεί η γραμμή. Σύμφωνα με τους δικηγόρους του Ντίξον, η διαδικασία διήρκεσε περίπου 40 λεπτά.

Εναν μήνα αργότερα, τον Ιούνιο του 2022, ο 66χρονος Φρανκ Ατγουντ, ο οποίος έπασχε από εκφυλιστική πάθηση της σπονδυλικής στήλης, φέρεται να χρειάστηκε να βοηθήσει ο ίδιος τους εκτελεστές να βρουν φλέβα, καθώς οι προσπάθειές τους αποτύγχαναν επανειλημμένα.

Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, κατά την εκτέλεση του Μάρεϊ Χούπερ, οι Αρχές αντιμετώπισαν και πάλι δυσκολίες στην εύρεση φλέβας και αναγκάστηκαν να τοποθετήσουν καθετήρα στη βουβωνική περιοχή.

Ο δικηγόρος Ντέιλ Μπέιτς, ο οποίος εκπροσωπούσε μελλοθάνατους στην Αριζόνα την περίοδο που υπηρετούσε εκεί ο Στράντα, υποστήριξε ότι οι επαναλαμβανόμενες δυσκολίες στην εύρεση φλεβών δημιουργούσαν ερωτήματα για την κατάρτιση των ανθρώπων που συμμετείχαν στις διαδικασίες. «Αν η δουλειά σου είναι να αποκτάς πρόσβαση σε φλέβες, θα πρέπει να μπορείς να το κάνεις», είπε.

Το 2023, ο επικεφαλής της σωφρονιστικής υπηρεσίας της Αριζόνα ανέφερε σε δικαστική δήλωση ότι επανεξέταση των διαδικασιών είχε εντοπίσει «αρκετά κρίσιμα ζητήματα», μεταξύ των οποίων ανεπαρκή γνώση και εξειδίκευση των ανθρώπων που συμμετείχαν στις εκτελέσεις, προβλήματα στις διαδικασίες της ομάδας ενδοφλέβιας χορήγησης και ανησυχίες για την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων.

Από την Αριζόνα στο Τενεσί

Παρά τις αναφορές για τις τρεις εκτελέσεις στην Αριζόνα, ο Μπιλ Λι επέλεξε τον Στράντα στις αρχές του 2023 για να αναλάβει τη σωφρονιστική υπηρεσία του Τενεσί. Η πολιτεία αντιμετώπιζε ήδη σοβαρά προβλήματα με τις διαδικασίες των θανατηφόρων ενέσεων.

Ανεξάρτητη έρευνα που είχε παραγγείλει το ίδιο το Τενεσί το 2022 είχε διαπιστώσει ότι σε αρκετές εκτελέσεις δεν είχαν τηρηθεί τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα, ότι δεν είχαν γίνει σωστά οι έλεγχοι στα φάρμακα και ότι υπήρχε μία προσέγγιση «με παρωπίδες και προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα».

Δικηγόροι που ασχολούνται με υποθέσεις θανατικής ποινής επεσήμαναν κοινά στοιχεία στις πέντε προβληματικές εκτελέσεις που διενεργήθηκαν υπό την επίβλεψη του Στράντα -συμπεριλαμβανομένου του παρατεταμένου μαρτυρίου των κρατουμένων και των αμφίβολων διαδικασιών χορήγησης της θανατηφόρας ένεσης- και υποστήριξαν ότι ο Λι δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε διορίσει τον Στράντα, δεδομένου του ιστορικού του στην Αριζόνα.

Η αλλαγή στην εκπαίδευση

Επί των ημερών του Στράντα, το Τενεσί κατήργησε μία βασική απαίτηση εκπαίδευσης για όσους συμμετείχαν στις θανατηφόρες ενέσεις, σύμφωνα με την Κιτ Τόμας, δικηγόρο που εκπροσωπεί μελλοθάνατους. Πριν από την άφιξή του, τα μέλη της ομάδας εκτελέσεων εξασκούνταν στην τοποθέτηση φλεβοκαθετήρων χρησιμοποιώντας φυσιολογικό ορό.

Στις νέες κατευθυντήριες γραμμές που θεσπίστηκαν επί Στράντα, η συγκεκριμένη απαίτηση καταργήθηκε. Οι οδηγίες ανέφεραν ότι κατά την εκπαίδευση «δεν τοποθετείται ενδοφλέβια γραμμή στο άτομο που υποδύεται τον κρατούμενο». «Μείωσε τις απαιτήσεις εκπαίδευσης και έχουμε δει καταστροφικά αποτελέσματα», δήλωσε η Τόμας.

Μετά την αποχώρηση του Στράντα από την Αριζόνα, η πολιτεία προχώρησε σε αλλαγές στη διαδικασία των θανατηφόρων ενέσεων, αυξάνοντας μεταξύ άλλων τον αριθμό των μελών της ομάδας που ήταν υπεύθυνη για τις ενέσεις και απαιτώντας αυστηρότερη εκπαίδευση. Σύμφωνα με την Τόμας, ανάλογες αλλαγές δεν έγιναν στο Τενεσί.

«Τι θεωρείτε επιτυχημένη εκτέλεση;»

Μία κατάθεση του Στράντα τον Νοέμβριο του 2025 βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της συζήτησης. Δικηγόρος τον είχε ρωτήσει τι θεωρεί «επιτυχημένη εκτέλεση». «Ο καταδικασμένος θανατώνεται», απάντησε. Οταν ακολούθησε η ερώτηση «κάτι άλλο;», η απάντησή του ήταν: «Οχι».

Η Τόμας υποστήριξε ότι η απάντηση αυτή παραπέμπει στην ίδια προσέγγιση «με παρωπίδες» που είχε επισημανθεί στην ανεξάρτητη έκθεση του Τενεσί το 2022. Στην ίδια κατάθεση, ο Στράντα αναγνώρισε ότι ορισμένες από τις συστάσεις εκείνης της έκθεσης δεν είχαν εφαρμοστεί, μεταξύ των οποίων η πρόσληψη μόνιμου εργαζομένου ή συμβούλου με φαρμακευτική κατάρτιση για τη διαδικασία των θανατηφόρων ενέσεων.

«Τι νόημα έχει μια ανεξάρτητη έρευνα, αν οι ερευνητές κάνουν συστάσεις που αγνοούνται;» αναρωτήθηκε η Τόμας.

Το μυστήριο με τα φάρμακα που χορηγήθηκαν στην Πάικ
Με την Κρίστα Πάικ να επιβιώνει από δύο δόσεις πεντοβαρβιτάλης, ακόμη ένα ζήτημα βρίσκεται πλέον στο κέντρο της έρευνας: τα ίδια τα φάρμακα.

Οι σωφρονιστικές αρχές δεν έχουν εξηγήσει τι μπορεί να πήγε στραβά. Εξωτερικοί ειδικοί έχουν θέσει, σύμφωνα με τον Guardian, το ενδεχόμενο η πεντοβαρβιτάλη να είχε αλλοιωθεί ή να μην πέρασε σωστά στην κυκλοφορία του αίματος, αλλά να διέρρευσε στους γύρω ιστούς.

Το Τενεσί κρατά μυστικές τις ταυτότητες των ανθρώπων που συμμετέχουν στις εκτελέσεις, καθώς και βασικές πληροφορίες για τα φάρμακα που χρησιμοποιεί.

Μεταξύ των ερωτημάτων στα οποία, σύμφωνα με την Τόμας, ο Στράντα είχε αρνηθεί στο παρελθόν να απαντήσει ήταν αν χρησιμοποιούσε τον ίδιο προμηθευτή φαρμάκων που είχε στην Αριζόνα, αν ο προμηθευτής του Τενεσί συμμορφωνόταν με τους κανόνες της αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων και αν υπήρχαν συγκεκριμένοι έλεγχοι ώστε να διασφαλίζεται ότι οι χημικές ουσίες δεν είχαν αλλοιωθεί.

«Μας κρατούν στο σκοτάδι»

Ο Στίβεν Φέρελ, ομοσπονδιακός συνήγορος και ένας από τους δικηγόρους της Πάικ, εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στην απόφαση του κυβερνήτη να διατάξει ακόμη μία ανεξάρτητη έρευνα. Υπενθύμισε ότι η προηγούμενη ανεξάρτητη έρευνα για το σύστημα θανατικής ποινής της πολιτείας δεν έβαλε τέλος στη μυστικότητα γύρω από τις διαδικασίες.

«Μας κρατούν στο σκοτάδι», είπε. Και πρόσθεσε: «Οι προβλέψεις μας υποβαθμίζονται, κι όμως συνεχίζουν να επαληθεύονται. Το Τενεσί δεν θα πρέπει να βασανίζει τους πολίτες του στο όνομα της δικαιοσύνης».

Η αποχώρηση του Φρανκ Στράντα δεν δίνει ακόμη απάντηση στο βασικό ερώτημα που άφησε πίσω της η αποτυχημένη εκτέλεση της Κρίστα Πάικ: τι ακριβώς συνέβη μέσα στον θάλαμο εκτελέσεων και γιατί δύο δόσεις του φαρμάκου δεν προκάλεσαν τον θάνατό της.

Με πληροφορίες από Guardian