«Το Komsomolets είναι μια ωρολογιακή βόμβα στον βυθό της Νορβηγικής Θάλασσας. Και αν δεν γίνει κάτι – και μάλιστα άμεσα – όλοι μας κινδυνεύουμε». Ετσι περιέγραφε ο Ρώσος ακτιβιστής της Greenpeace, Ντμίτρι Λιτβίνοφ, σε ρεπορτάζ του BBC το 1993, τον κίνδυνο που εγκυμονούσε το βυθισμένο σοβιετικό πυρηνικό υποβρύχιο.

Το Komsomolets είχε βυθιστεί κοντά στις ακτές της Νορβηγίας, τέσσερα χρόνια νωρίτερα, ύστερα από πυρκαγιά. Η παρουσία του προκαλούσε διεθνή ανησυχία, καθώς οι δύο τορπίλες με πυρηνικές κεφαλές που βρίσκονταν στο εσωτερικό του διαβρώνονταν, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος διαρροής περίπου 4 κιλών πλουτωνίου στη Νορβηγική Θάλασσα.

Η σχεδίαση του Komsomolets είχε βασιστεί σε παλιότερη, σοβιετική τεχνολογία και ξεχώριζε για το τεράστιο βάθος στο οποίο μπορούσε να επιχειρεί. Το ΝΑΤΟ εκτιμούσε ότι θα αποτελούσε το πρώτο μιας νέας κατηγορίας μεγάλων επιθετικών υποβρυχίων, ωστόσο κανένα άλλο σκάφος αυτού του τύπου δεν κατασκευάστηκε.

Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ Horizon του BBC το 1994, «το Komsomolets προοριζόταν να αποτελέσει το μυστικό, ανίκητο όπλο της Σοβιετικής Ενωσης, το μοναδικό υποβρύχιο στον κόσμο που μπορούσε να πλέει και να εκτοξεύει πυρηνικούς πυραύλους από βάθος 1.000 μέτρων, δηλαδή διπλάσιο από το μέγιστο επιχειρησιακό βάθος των δυτικών υποβρυχίων».

Οταν εκδηλώθηκε η πυρκαγιά, στις 7 Απριλίου 1989, το πλήρωμα κατάφερε να ανεβάσει το υποβρύχιο στην επιφάνεια. Ωστόσο, ύστερα από πέντε ώρες το σκάφος βυθίστηκε, παρασύροντας στον θάνατο 42 από τα 69 μέλη του πληρώματος.

Την ώρα που το υποβρύχιο χανόταν στα νερά, μια κάψουλα διαφυγής εκτόξευσε στην επιφάνεια πέντε εγκλωβισμένους ναύτες. Μόνο ένας κατάφερε να βγει από αυτήν πριν αυτή γεμίσει με νερό.

Οταν το Komsomolets κατέληξε στον βυθό, κοντά στις νορβηγικές ακτές, μια έκρηξη διέρρηξε το κύτος πίεσης από τιτάνιο, επιτρέποντας στο θαλασσινό νερό να έρθει σε επαφή με τις πυρηνικές τορπίλες. Ερευνητική αποστολή Ρώσων ωκεανογράφων διαπίστωσε ότι τμήματα του κύτους είχαν «σπάσει και θρυμματιστεί από την έκρηξη».

Μια διαρκής απειλή 

Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026, διαπιστώνεται ότι, παρότι οι τορπίλες παραμένουν σφραγισμένες, ο πυρηνικός αντιδραστήρας του υποβρυχίου συνεχίζει να φθείρεται, απελευθερώνοντας κατά διαστήματα ραδιενεργό υλικό στη θάλασσα.

Η ομάδα της Νορβηγικής Αρχής Ακτινοπροστασίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (DSA) ανέφερε ότι η διαρροή δεν είναι συνεχής, αλλά εκδηλώνεται σποραδικά από συγκεκριμένα σημεία του κύτους, ενώ ένα «νέφος» ραδιενεργών ουσιών διαφεύγει μέσω ενός αγωγού εξαερισμού.

Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες δεν θεωρούν ότι τα σημερινά επίπεδα ραδιενέργειας είναι επικίνδυνα. «Οι ραδιενεργές εκλύσεις από τον αντιδραστήρα έχουν μέχρι στιγμής ελάχιστη επίδραση στο θαλάσσιο περιβάλλον της περιοχής», δήλωσε ο Ινγκαρ Αμουντσεν, αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος Διεθνούς Πυρηνικής Ασφάλειας και Προστασίας της DSA.

Ωστόσο, η κατάσταση ενδέχεται να αλλάξει. Σύμφωνα με τον Χανς Κρίστενσεν, διευθυντή του Nuclear Information Project στην Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων (Federation of American Scientists), τόσο ο πυρηνικός αντιδραστήρας όσο και οι τορπίλες με πυρηνικές κεφαλές εξακολουθούν να αποτελούν πιθανές πηγές κινδύνου.

Οπως δήλωσε στο BBC, η συνεχιζόμενη διάβρωση του υποβρυχίου μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα ραδιενέργειας στο μέλλον.

«Αυτό εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η περιεκτικότητα του θαλασσινού νερού σε οξυγόνο, τόσο γύρω όσο και μέσα στο ναυάγιο, καθώς και από την κατάσταση του στεγανωτικού υλικού», εξήγησε.

Ο ίδιος επισήμανε ακόμα ότι οι μεταβολές στα θαλάσσια ρεύματα μπορεί να επηρεάσουν την ταχύτητα με την οποία θα απελευθερωθούν τα ραδιενεργά υλικά από το ναυάγιο και ενδεχομένως να εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα μέσω οργανισμών που ζουν στον βυθό.

«Το γεγονός ότι το υποβρύχιο σφραγίστηκε ήδη μία φορά αποτελεί επίσημη αναγνώριση αυτού του κινδύνου», πρόσθεσε ο Κρίστενσεν.

«Το πυρηνικό καύσιμο βρίσκεται σε άμεση επαφή με το θαλασσινό νερό», δήλωσε ο Aμουντσεν. «Απαιτείται περαιτέρω έρευνα ώστε να κατανοηθούν καλύτερα οι μηχανισμοί που προκαλούν τις διαρροές, οι διεργασίες διάβρωσης που βρίσκονται σε εξέλιξη και οι επιπτώσεις τους στις μελλοντικές εκλύσεις ραδιενέργειας», πρόσθεσε.

Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται πιθανό στο άμεσο μέλλον. «Το μεγάλο βάθος στο οποίο βρίσκεται το υποβρύχιο, σχεδόν 1.700 μέτρα, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την υλοποίηση οποιασδήποτε επιχείρησης αποκατάστασης και, προς το παρόν, δεν γνωρίζουμε να υπάρχουν σχετικά σχέδια», ανέφερε.

Από την πλευρά του, ο Κρίστενσεν υποστηρίζει ότι απαιτούνται περισσότερες ενέργειες. «Θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί μια νέα αποστολή ώστε να διαπιστωθεί η σημερινή κατάσταση του ναυαγίου. Με χρόνο ημιζωής περίπου 24.000 χρόνια, το πλουτώνιο των πυρηνικών κεφαλών θα εξακολουθήσει να αποτελεί δυνητικό κίνδυνο για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα».