Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο καταδικασμένος για γενοκτονία Σερβοβόσνιος στρατηγός που ενορχήστρωσε τη σφαγή τουλάχιστον 8.000 μουσουλμάνων το 1995 στην προστατευόμενη από τον ΟΗΕ «ασφαλή ζώνη» της Σρεμπρένιτσα -στη χειρότερη θηριωδία επί ευρωπαϊκού εδάφους μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο-, άφησε σήμερα την τελευταία του πνοή.

Η σφαγή της Σρεμπρένιτσα αποτέλεσε τη φρικιαστική κορύφωση ενός πολέμου που κράτησε πάνω από τρία χρόνια. Κατά τη διάρκειά του, ο Μλάντιτς σφυροκοπούσε καθημερινά την πολιορκημένη πρωτεύουσα της Βοσνίας, το Σεράγεβο, με πυροβολικό, τεθωρακισμένα, όλμους και βαριά πολυβόλα, επιθέσεις που στοίχισαν τη ζωή σε 10.000 ανθρώπους.

Μια γυναίκα κοιτάζει το μνημείο με τα ονόματα των 1.601 παιδιών που σκοτώθηκαν κατά την πολιορκία του Σεράγεβο (1992-1995), μετά τον θάνατο του Ράτκο Μλάντιτς, πρώην Σέρβου στρατηγού που καταδικάστηκε για γενοκτονία. Σεράγεβο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, 27 Αυγούστου 2026. REUTERS/Amel Emric

Τον Ιούλιο του 1995, τις σορούς των θυμάτων της Σρεμπρένιτσα τις έριξαν με μπουλντόζες σε μαζικούς τάφους σε διάστημα τεσσάρων ημερών. Αργότερα, ορισμένα πτώματα ξεθάφτηκαν και μεταφέρθηκαν σε απομονωμένες ορεινές περιοχές, σε μια προσπάθεια συγκάλυψης των εγκλημάτων.

Σύμφωνα με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), στόχος ήταν η «εθνοκάθαρση»: ο βίαιος εκτοπισμός των Βόσνιων μουσουλμάνων, των Κροατών και άλλων μη Σέρβων, με σκοπό τη δημιουργία μιας «Μεγάλης Σερβίας». Το δικαστήριο έκρινε ότι ο Μλάντιτς μαζί με τον τότε πρόεδρο της Σερβίας Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και τον πολιτικό ηγέτη των Σερβοβοσνίων Ράντοβαν Κάρατζιτς συμμετείχαν στην υλοποίηση αυτού του σχεδίου.

«Δεν αναγνωρίζω αυτό το δικαστήριο», είχε δηλώσει το 2014 ενώπιον του ICTY ο επονομαζόμενος «χασάπης των Βαλκανίων». Οταν καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη το 2017, ξέσπασε φωνάζοντας: «Ολα αυτά είναι ψέματα, είστε όλοι ψεύτες!».

REUTERS/Martin Meissner/Pool

Τον θάνατό του γνωστοποίησε ο δικηγόρος του, Ντράγκαν Ιβετιτς, χωρίς να αναφέρει τα ακριβή αίτια, προσθέτοντας ότι ο Μλάντιτς πέρασε τους τελευταίους μήνες της ζωής του στην πτέρυγα νοσηλείας του κέντρου κράτησης του ΟΗΕ, σε προάστιο της Χάγης. Σύμφωνα με τον γιο του, αν και τα επίσημα έγγραφα ανέφεραν ως ημερομηνία γέννησής του τη 12η Μαρτίου 1942, στην πραγματικότητα είχε γεννηθεί στις 8 Μαρτίου 1943.

«Οι Γερμανοί είχαν τον Χίτλερ, οι Σέρβοι τον Μλάντιτς»

Ο Κάρατζιτς (ο οποίος καταδικάστηκε επίσης για γενοκτονία το 2016) και ο Μλάντιτς βρίσκονταν επί σειρά ετών στην κορυφή της λίστας καταζητουμένων του ICTY. Ωστόσο, μέχρι την ανατροπή του Μιλόσεβιτς το 2000, ο Μλάντιτς ζούσε σχεδόν ανενόχλητος στο Βελιγράδι. Ο ίδιος ο Μιλόσεβιτς πέθανε στο κελί του στις 11 Μαρτίου 2006, λίγους μήνες προτού εκδοθεί η ετυμηγορία στη δική του δίκη για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου σε Κροατία, Βοσνία και Κόσοβο.

Ο στρατός που συγκρότησε ο Μλάντιτς στη Βοσνία χαρακτηρίστηκε από ωμότητα και αδίστακτη αγριότητα, αντλώντας στοιχεία από τη σερβική πολεμική παράδοση των παρτιζάνων ενάντια στη ναζιστική κατοχή. Οι καταγραφές των εγκλημάτων περιλαμβάνουν αιχμαλώτους που πέθαναν από ασφυξία και αφυδάτωση, αφού εξαναγκάστηκαν να καταναλώσουν αλάτι υπό συνθήκες καύσωνα, λιμοκτονίες και μαζικούς βιασμούς σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, εκτελέσεις ανθρώπων που ρίχνονταν από γέφυρες, αλλά και εν ψυχρώ δολοφονίες τη νύχτα, αφού πρώτα τα θύματα εκδιώκονταν από τους χώρους κράτησης με χημικά αέρια.

REUTERS/File Photo

«Για εμένα, ο Μλάντιτς είναι το σύμβολο όλων των φρικαλεοτήτων του πολέμου. Τα κορίτσια μας βιάστηκαν και τα αγόρια μας σφαγιάστηκαν μόνο και μόνο επειδή ήταν μουσουλμάνοι», δήλωσε η Μουνίρα Σούμπασιτς, η οποία έχασε τον γιο και τον σύζυγό της στη Σρεμπρένιτσα. «Οι Γερμανοί είχαν τον Χίτλερ, οι Σέρβοι τον Μλάντιτς. Δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ τους».

Κατά την προέλαση στον αποκλεισμένο θύλακα, ο Μλάντιτς συνοδευόταν από κάμεραμαν που τον κατέγραφε να εξυμνεί τα στρατεύματά του και να επιπλήττει τους Ολλανδούς κυανόκρανους του ΟΗΕ, οι οποίοι αφελώς πείστηκαν από τις διαβεβαιώσεις του ότι οι άμαχοι δεν διέτρεχαν κίνδυνο. «Προσφέρουμε αυτή την πόλη ως δώρο στον σερβικό λαό», είχε δηλώσει τότε, παρουσιάζοντας την κατάληψη ως πράξη εκδίκησης κατά των «Τούρκων». Την επομένη, οι κάμερες κατέγραψαν τους στρατιώτες του να μοιράζουν γλυκά σε παιδιά υποσχόμενοι ασφάλεια, την ώρα που χιλιάδες άνδρες και αγόρια οδηγούνταν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Οταν το ΝΑΤΟ επιχείρησε το 1995 να αναχαιτίσει τις δυνάμεις του με αεροπορικές επιδρομές, ο Μλάντιτς απάντησε συλλαμβάνοντας κυανόκρανους και χρησιμοποιώντας τους ως ανθρώπινες ασπίδες, αλυσοδένοντάς τους σε πιθανούς στόχους. Τον Νοέμβριο του 1996, υπό την έντονη πίεση της Δύσης, εξαναγκάστηκε τελικά σε παραίτηση κατόπιν εντολής της προέδρου των Σερβοβοσνίων Μπιλιάνα Πλάβσιτς, η οποία διαδέχθηκε τον Κάρατζιτς και αργότερα καταδικάστηκε επίσης για εγκλήματα πολέμου.

Από γιος παρτιζάνου πολέμαρχος

Γιος παρτιζάνου που σκοτώθηκε το 1945, ο Μλάντιτς υπηρετούσε ως αξιωματικός στον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό (JNA) όταν ξεκίνησε η διάλυση της χώρας το 1991. Με το ξέσπασμα του πολέμου το 1992, ανέλαβε τη διοίκηση των σερβοβοσνιακών δυνάμεων, καταλαμβάνοντας ταχύτατα το 70% των εδαφών της Βοσνίας. Δεκάδες πόλεις πολιορκήθηκαν και χωριά πυρπολήθηκαν, ενώ οι 22.000 κυανόκρανοι του ΟΗΕ παρέμεναν ουσιαστικά αμέτοχοι, δεσμευμένοι από εντολές αυστηρής ουδετερότητας. Η ισορροπία δυνάμεων ανατράπηκε σταδιακά χάρη στη δυτική διπλωματική πίεση, τον μυστικό εξοπλισμό και την εκπαίδευση Κροατών και Βοσνίων από τις ΗΠΑ, και ολοκληρώθηκε με τα αποφασιστικά πλήγματα της νατοϊκής αεροπορίας.

REUTERS/File Photo

Η πτώση και το τέλος

Παρά τις συνεχείς εκκλήσεις της Δύσης, οι σερβικές κυβερνήσεις μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς δίσταζαν να κινηθούν εναντίον ενός ανθρώπου που λατρευόταν ως ήρωας από τους σκληροπυρηνικούς εθνικιστές. Οι σποραδικές εμφανίσεις που έκανε τροφοδοτούσαν τον μύθο του, ενώ το 2004 το ΝΑΤΟ ανέφερε ότι είχε εντοπιστεί να πίνει με παλιούς συντρόφους στο καταφύγιό του στο Χαν Πιέσακ.

Οταν συνελήφθη τελικά το 2011, δεν προέβαλε καμία αντίσταση. Το δεξί του χέρι ήταν παράλυτο, πιθανότατα από εγκεφαλικό επεισόδιο, και ο ίδιος δεν θύμιζε σε τίποτα τον προηγούμενο εαυτό του. Το 2013 υπέστη καρδιακή προσβολή και η υγεία του επιδεινώθηκε ραγδαία.

«Είμαι ένας πολύ άρρωστος άνθρωπος», επαναλάμβανε στους δικαστές. Το 2019 ζήτησε άδεια για να επισκεφθεί τους τάφους συγγενών του στη Σερβία επικαλούμενος τη ραγδαία επιδείνωση της υγείας του και κινητικά προβλήματα. Το αίτημα απορρίφθηκε, όπως συνέβη και με την έφεσή του το 2021, αλλά και με τις επανειλημμένες αιτήσεις του για αποφυλάκιση για λόγους υγείας.

Τον Αύγουστο του 2026, γιατρός του ΟΗΕ γνωμάτευσε ότι το τέλος του Μλάντιτς «μπορεί να επέλθει ανά πάσα στιγμή». Παρ’ όλα αυτά, η τελευταία του αίτηση για αποφυλάκιση απορρίφθηκε εκ νέου.