Εάν δεν μεσολαβήσει κάποια ευχάριστη έκπληξη της τελευταίας στιγμής, η ανθρωπότητα θα δρασκελίσει αύριο ένα επικίνδυνο κατώφλι: η συμφωνία New START για τον περιορισμό και τον έλεγχο των στρατηγικών πυρηνικών όπλων, που υπέγραψαν το 2010 στην Πράγα ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα και ο Ρώσος ομόλογός του Ντμίτρι Μεντβέντεφ, θα πάψει να ισχύει. Μαζί με αυτή θα κλείσει μισός αιώνας προσπαθειών για τον έλεγχο των ατομικών όπλων, τις οποίες πυροδότησε η παρ’ ολίγον μοιραία κρίση του 1962 με τους πυραύλους στην Κούβα. Η New START είναι, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η τελευταία αμερικανορωσική συμφωνία που συνεχίζει να επιβιώνει, καθώς όλες οι άλλες είτε δεν επικυρώθηκαν ποτέ είτε ακυρώθηκαν από την Ουάσιγκτον.

Με ανάρτησή του σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Μπαράκ Ομπάμα ζήτησε από το Κογκρέσο να παρέμβει ώστε να υπάρξει παράταση της συμφωνίας, τονίζοντας ότι σε διαφορετική περίπτωση «θα εκμηδενιστούν αναίτια δεκαετίες διπλωματικών προσπαθειών και μπορεί να πυροδοτηθεί μια νέα κούρσα εξοπλισμών, που θα κάνει λιγότερο ασφαλή τον κόσμο». Από την πλευρά του ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ σημείωσε ότι η εκπνοή της New START «πρέπει να σημάνει συναγερμό για όλους» και προσέθεσε: «Οταν υπάρχει μια συμφωνία, αυτό είναι ένδειξη εμπιστοσύνης, όταν όμως δεν υπάρχει πια, αυτό σημαίνει ότι η εμπιστοσύνη έχει χαθεί».

Συνέχεια προγενέστερων αμερικανορωσικών συμφωνιών περιορισμού των στρατηγικών όπλων, η New START έθετε ως ανώτατα όρια για κάθε μία από τις δύο χώρες τις 1.550 τοποθετημένες (δηλαδή έτοιμες για εκτόξευση) πυρηνικές κεφαλές και τους 800 δυνητικούς φορείς τους (διηπειρωτικούς πυραύλους, στρατηγικά αεροπλάνα και υποβρύχια). Βέβαια, οι αριθμοί αυτοί είναι αρκετοί ώστε να μπορεί κάθε μία από τις δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις να καταστρέψει την άλλη – και μαζί με αυτήν ολόκληρο τον πλανήτη. Εν πάση περιπτώσει, όμως, ήταν ένα πρώτο βήμα περιορισμού. Εξίσου, αν όχι ακόμη περισσότερο σημαντικό ήταν ότι η New START καθόριζε συγκεκριμένους μηχανισμούς επίβλεψης και ελέγχου των δύο πυρηνικών οπλοστασίων, οι οποίοι τηρούνταν με ευλάβεια για 13 χρόνια.

Σοβαρό πλήγμα δέχθηκε η συμφωνία το 2023, όταν ο Βλαντιμίρ Πούτιν σταμάτησε τις επιθεωρήσεις των οπλοστασίων του λόγω της στρατιωτικής βοήθειας των Δυτικών στην Ουκρανία. Ωστόσο τον περασμένο Σεπτέμβριο, καθώς πλησίαζε η εκπνοή της συμφωνίας, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε στην Ουάσιγκτον την παράτασή της κατά ένα χρόνο, ώστε να δοθεί χρόνος για διαπραγματεύσεις. Αρχικά ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε «μου φαίνεται ότι είναι καλή ιδέα», στη συνέχεια όμως δεν έδωσε καμία συνέχεια.

«Περνάμε σε μια καινούργια φάση, μια καινούργια πραγματικότητα και είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε», δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριαμπκόφ, από το Πεκίνο, όπου βρέθηκε για διαβουλεύσεις με Κινέζους αξιωματούχους σχετικά με τη «στρατηγική ισορροπία». Τον περασμένο μήνα ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι θα επιδιώξει, μετά την εκπνοή της New START, μια νέα συμφωνία, όπου θα περιλαμβάνεται και το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας. Σε αυτή την περίπτωση οι Ρώσοι ζητούν να συνυπολογιστούν τα οπλοστάσια της Βρετανίας και της Γαλλίας. Ρωσία και ΗΠΑ αντιστοιχούν αθροιστικά στο 86% των πυρηνικών όπλων ανά τον κόσμο, με 5.459 και 5.177 κεφαλές αντίστοιχα.

Στο νεκροταφείο των συμφωνιών που είχαν γεννήσει πολλές ελπίδες στην εποχή τους ανήκουν: η ΑΒΜ του 1972, που περιόριζε τους αντιβαλλιστικούς πυραύλους και από την οποία αποσύρθηκαν οι ΗΠΑ το 2002 με απόφαση του προέδρου Τζορτζ Μπους· η INF του 1987, που απαγόρευε τους πυρηνικούς πυραύλους μικρού και μεσαίου βεληνεκούς, αλλά τορπιλίστηκε από τον Τραμπ το 2018· και η συνθήκη CTBT του 1996, που απαγόρευε πλήρως τις πυρηνικές δοκιμές, αλλά δεν επικυρώθηκε ποτέ από το αμερικανικό Κογκρέσο.

Οι ανησυχίες για ανεξέλεγκτη κούρσα εξοπλισμών επιτείνονται από τις πρόσφατες δηλώσεις Τραμπ περί επιστροφής στις πυρηνικές δοκιμές και ενός μεγαλεπήβολου σχεδίου αντιπυραυλικής άμυνας, του Χρυσού Θόλου, που παραπέμπει στον «Πόλεμο των Αστρων» του Ρόναλντ Ρίγκαν. Υπό άμεσο κίνδυνο εμφανίζεται και η συνθήκη μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων (NPT) του 1970. Στον απόηχο του ουκρανικού πολέμου, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε την περασμένη εβδομάδα για το ενδεχόμενο δημιουργίας ευρωπαϊκής πυρηνικής ομπρέλας, ενώ ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον έριξε την ιδέα τοποθέτησης γαλλικών και βρετανικών πυρηνικών όπλων σε σειρά ευρωπαϊκών κρατών.