Η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου λόγω του πολέμου στο Ιράν ενισχύει τα έσοδα της Ρωσίας και διευκολύνει τη χρηματοδότηση της στρατιωτικής εκστρατείας της στην Ουκρανία. Μετά τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε ιρανικές εγκαταστάσεις πετρελαίου, η τιμή του αργού ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από το καλοκαίρι του 2022, όταν οι αγορές είχαν αντιδράσει στην πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η άνοδος αυτή έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η ρωσική οικονομία δέχεται πιέσεις από τις κυρώσεις, τα υψηλά επιτόκια και τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών είχε καταρτίσει τον φετινό προϋπολογισμό με βασική τιμή αναφοράς τα 59 δολάρια το βαρέλι για το ρωσικό μείγμα Urals, ενώ τα ρωσικά έσοδα από τις εξαγωγές ενέργειας είχαν υποχωρήσει τον Ιανουάριο στο χαμηλότερο επίπεδο μετά το 2020.

Σύμφωνα με τον Σεργκέι Βακουλένκο του Carnegie Russia Eurasia Center, η ρωσική ηγεσία ήταν αντιμέτωπη με δύσκολες επιλογές, όπως περικοπές δαπανών, αύξηση φόρων και ακόμη και περιορισμό στρατιωτικών δαπανών. «Δεν υπήρχε κατάρρευση, αλλά το κράτος βρισκόταν μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις», σημειώνει.

Ωστόσο, η τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ περιόρισαν την προσφορά πετρελαίου και ώθησαν τις τιμές ανοδικά. «Ξαφνικά η Μόσχα έλαβε αυτό το δώρο», είπε ο πρώην υφυπουργός Ενέργειας της Ρωσίας και επικριτής του Κρεμλίνου, Βλαντιμίρ Μίλοφ.

Η αύξηση των τιμών μπορεί επίσης να αντισταθμίσει σε έναν βαθμό τις επιπτώσεις των δυτικών κυρώσεων. Χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα ενδέχεται τώρα να στραφούν ακόμη περισσότερο στο ρωσικό πετρέλαιο για να καλύψουν ελλείψεις από τη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξέδωσε πρόσφατα προσωρινή εξαίρεση 30 ημερών που επιτρέπει στην Ινδία να συνεχίσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, με στόχο να διατηρηθεί η παγκόσμια προσφορά.

Το Κρεμλίνο ήδη επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτές τις εξελίξεις. Ο Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η Ρωσία «παραμένει αξιόπιστος προμηθευτής πετρελαίου και φυσικού αερίου», υποστηρίζοντας ότι η ζήτηση για ρωσικά ενεργειακά προϊόντα αυξάνεται.

Ο «σκιώδης στόλος»

Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου απειλεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες της Ε.Ε. να περιορίσει τον «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιεί η Ρωσία για να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Η Ε.Ε. έχει επιβάλει κυρώσεις σε εκατοντάδες δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό αργό και εξετάζει νέους περιορισμούς σε υπηρεσίες όπως η ασφάλιση, τα πληρώματα και άλλες ναυτιλιακές δραστηριότητες. Στόχος είναι να καταστεί πιο δύσκολη και δαπανηρή η λειτουργία αυτού του δικτύου πλοίων που χρησιμοποιεί η Μόσχα για να συνεχίζει τις εξαγωγές πετρελαίου.

Ωστόσο, η άνοδος των τιμών αλλάζει τους υπολογισμούς, καθώς όσο αυξάνονται οι τιμές τόσο ενισχύεται το κίνητρο των αγοραστών να εξασφαλίσουν φθηνότερο ρωσικό πετρέλαιο, ακόμη και αν αυτό μεταφέρεται με πλοία που υπόκεινται σε κυρώσεις.

Η ζήτηση αναμένεται να προέλθει κυρίως από ασιατικές οικονομίες, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Σε περίπτωση διαταραχών στον εφοδιασμό από την περιοχή, οι χώρες αυτές είναι πιθανό να στραφούν περισσότερο προς τη Ρωσία.

Σύμφωνα με τον αναλυτή του Centre for Research on Energy and Clean Air, Βαϊμπάβ Ραγκουνάνταν, η Ινδία εισάγει κατά μέσο όρο περίπου 10 εκατομμύρια τόνους αργού πετρελαίου κάθε μήνα μέσω των Στενών του Ορμούζ. «Ακόμη και αν αντικατασταθεί με ρωσικό πετρέλαιο μόνο το μισό αυτής της ποσότητας, αυτό θα συνεπάγεται τεράστια κέρδη για το Κρεμλίνο», σημειώνει.

Εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου έμειναν την περασμένη εβδομάδα εγκλωβισμένα όταν η κλιμάκωση του πολέμου επηρέασε τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Παράλληλα, φορτία ρωσικού αργού αξίας περίπου 1,3 δισ. ευρώ βρίσκονται σήμερα στη θάλασσα αναζητώντας αγοραστές.

Η Ε.Ε. επιχειρεί να προωθήσει νέο πακέτο κυρώσεων που θα αυστηροποιεί τα μέτρα κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου», μεταξύ άλλων μέσω περιορισμών στις ναυτιλιακές υπηρεσίες. Ωστόσο η πρόταση έχει προς το παρόν μπλοκαριστεί, καθώς η Ουγγαρία άσκησε βέτο.

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι η άνοδος των τιμών πετρελαίου μπορεί να ενισχύσει τη χρηματοδότηση του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία. «Οταν ανεβαίνει η τιμή του πετρελαίου, στην πραγματικότητα ωφελείται η Ρωσία για να χρηματοδοτεί τον πόλεμό της», δήλωσε.

Ο Μάλτε Χούμπερτ, ιδρυτής και ανώτερος ερευνητής στο Arctic Institute, εκτίμησε ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τα έσοδα της Μόσχας μέσω της ανόδου των ενεργειακών τιμών. «Οι διαταραχές στην προσφορά ευνοούν πάντα τον προμηθευτή που μπορεί να παραδώσει αξιόπιστα και σε χαμηλότερη τιμή», αναφέρει.

Η Ινδία έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς αγοραστές ρωσικού πετρελαίου από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, αν και οι εισαγωγές της είχαν μειωθεί το τελευταίο διάστημα λόγω πιέσεων από την Ουάσιγκτον.

Τον περασμένο μήνα ο Τραμπ ανακοίνωσε εμπορική συμφωνία με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι, η οποία προέβλεπε ότι το Νέο Δελχί θα περιόριζε τις αγορές ρωσικού πετρελαίου με αντάλλαγμα χαμηλότερους δασμούς από τις ΗΠΑ.

Πριν από αυτό, τα ινδικά λιμάνια είχαν εξελιχθεί σε βασικό προορισμό δεξαμενόπλοιων που μετέφεραν ρωσικό αργό αποκλεισμένο από τις δυτικές αγορές. Ενα τέτοιο περιστατικό καταγράφηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν το πλοίο Boracay, το οποίο μετέφερε περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια σε ρωσικό πετρέλαιο και βρισκόταν υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις, ελέγχθηκε από το γαλλικό ναυτικό. Μετά την απελευθέρωσή του κατευθύνθηκε στο λιμάνι Βαντινάρ της δυτικής Ινδίας, όπου λειτουργεί υπεράκτιος τερματικός σταθμός που τροφοδοτεί τοπικά διυλιστήρια.

Νωρίς για συμπεράσματα

Ειδικοί επισημαίνουν ότι είναι ακόμη νωρίς για να μιλήσει κανείς για στρατηγικά οφέλη της Μόσχας. Σύμφωνα με τον Μίλοφ, για να υπάρξει ουσιαστική επίδραση στη ρωσική οικονομία, οι τιμές του πετρελαίου θα πρέπει να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για περίπου έναν χρόνο.

Μια σύντομη άνοδος των τιμών, εκτιμούν οι αναλυτές, μπορεί να προσφέρει προσωρινή οικονομική ανάσα στη Ρωσία, αλλά δεν αρκεί για να λύσει τα βαθύτερα προβλήματα της οικονομίας της.

Πηγή: Politico