Συνέντευξη στον Αθανάσιο Κατσικίδη
«Η σύνθετη επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του αποτέλεσε την εσχάτη λύση», δηλώνει στην «Κ» ο πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Ντόναλντ Τραμπ, στρατηγός Χ.Ρ. ΜακΜάστερ.
Σύμφωνα με τον γεωστρατηγικό αναλυτή του Ινστιτούτου Χούβερ, ο Αμερικανός πρόεδρος οδηγήθηκε την περασμένη εβδομάδα σε αυτήν την απόφαση λόγω της συστηματικής ενίσχυσης των αντιαμερικανικών κινημάτων και ακροαριστερών δυνάμεων από το καθεστώς Μαδούρο. Παράλληλα, ο ΜακΜάστερ συγχαίρει τον Eλληνα πρωθυπουργό και υπογραμμίζει: «Σε όσους θεωρούν ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ ήταν παράνομες, θα παρέπεμπα στις δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη».
– Η αναθεωρημένη στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου αναφέρει: «Επειτα από χρόνια παραμέλησης, οι ΗΠΑ θα επαναβεβαιώσουν και θα επιβάλουν το Δόγμα Μονρόε για να αποκαταστήσουν την αμερικανική υπεροχή στο δυτικό ημισφαίριο». Βλέπουμε την αναβίωση του Δόγματος Μονρόε και, αν ναι, τι σημαίνει αυτό για την παγκόσμια ασφάλεια;
– Αυτό που διαπιστώνετε είναι η αναγνώριση ότι τα ζητήματα ασφαλείας στο δυτικό ημισφαίριο δεν είχαν την προσοχή που θα έπρεπε από σειρά κυβερνήσεων. Ο πρόεδρος Τραμπ το έχει αντιληφθεί αυτό, ιδίως στον τομέα της αντιπυραυλικής άμυνας, που αποτελεί υψηλή προτεραιότητά του. Οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, κυρίως η Ρωσία και η Κίνα, έχουν ενισχύσει την παρουσία τους στην περιοχή χωρίς να αντιμετωπίσουν ουσιαστική αντίσταση.
Υπάρχει επίσης η συνειδητοποίηση ότι η Βενεζουέλα δεν αποτελεί μόνο σημείο εισόδου κακόβουλης επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο, αλλά και ότι το καθεστώς Μαδούρο υπήρξε σημαντική πηγή στήριξης αντιαμερικανικών κινημάτων σε ολόκληρη την περιοχή. Πρόκειται κυρίως για ακροαριστερά κόμματα και αυταρχικά καθεστώτα, όπως η μακροχρόνια κομμουνιστική δικτατορία της Κούβας και η επιστροφή του Ντανιέλ Ορτέγκα στη Νικαράγουα.
Κατά συνέπεια, παρατηρείται μια σαφής προτεραιοποίηση των ζητημάτων ασφαλείας στο ημισφαίριο, η οποία μοιάζει με δραματική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν, όταν η περιοχή εθεωρείτο απαλλαγμένη από σοβαρές απειλές. Παράλληλα, ο Τραμπ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διακίνηση ναρκωτικών, αλλά και στη μεξικανική και βενεζουελάνικη επιδότηση του κουβανικού καθεστώτος μέσω ενεργειακών πόρων.
– Είναι στόχος της κυβέρνησης Τραμπ να αναλάβει τον ρόλο του «παγκόσμιου σερίφη»;
– Oχι, δεν το πιστεύω. Εκείνο που φαίνεται να ενδιαφέρει περισσότερο τον Τραμπ είναι αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «αμοιβαιότητα». Επιδιώκει αμοιβαίως επωφελείς συμφωνίες σε θέματα ασφαλείας, εμπορίου, οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων. Γι’ αυτό και δίνει τόσο μεγάλη έμφαση στην κατανομή των βαρών, ιδίως στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τόσο με τις ευρωπαϊκές χώρες όσο και με τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Στην ουσία, ο Τραμπ επιδιώκει την επιμερισμένη ευθύνη για τη διεθνή ασφάλεια. Πολλοί από τους ψηφοφόρους του θεωρούν ότι τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων χρηματοδοτούσαν έμμεσα τα ευρωπαϊκά κοινωνικά προγράμματα, καλύπτοντας ταυτόχρονα τις αμυντικές ανάγκες της Ευρώπης. Eτσι, η κατανομή των βαρών αποτελεί κεντρικό άξονα της πολιτικής ατζέντας του.
– Yπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, ήταν νόμιμη η σύλληψη του προέδρου ενός κυρίαρχου κράτους;
– Κατά την άποψή μου, ναι, διότι δεν επρόκειτο για μια νόμιμη κυβέρνηση. Το καθεστώς στη Βενεζουέλα είχε ήδη κριθεί παράνομο, μεταξύ άλλων και από την Κολομβία, με βάση τις τελευταίες εκλογές, όπου πάνω από το 70% του πληθυσμού φέρεται να ψήφισε εναντίον του Μαδούρο, ενώ τα αποτελέσματα αλλοιώθηκαν. Η αντιπολίτευση, μάλιστα, δημοσιοποίησε αναλυτικά τα εκλογικά δεδομένα από τα εκλογικά τμήματα.
Σε όσους θεωρούν ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ ήταν παράνομες, θα παρέπεμπα στις δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος υπήρξε σαφής: «Η νομιμότητα και η κυριαρχία στη Βενεζουέλα ανήκουν στον λαό της». Xρειαζόμαστε ηγέτες που χαράσσουν ξεκάθαρες και ρεαλιστικές πολιτικές και «βγάζω το καπέλο» στον πρωθυπουργό σας.
– Μιλάτε για μη νομιμοποίηση του καθεστώτος. Αν η περίπτωση του Μαδούρο ήταν η αρχή, θα μπορούσαμε να δούμε παρόμοιες επιχειρήσεις στην Κούβα ή στην Κολομβία, την οποία ο Τραμπ χρησιμοποιεί ως παράδειγμα;
– Δεν πιστεύω ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί στην Κολομβία. Το 2026 διεξάγονται εκλογές και το ζητούμενο είναι να σταλεί ένα σαφές μήνυμα ότι οι ΗΠΑ επιθυμούν ο λαός της Κολομβίας να ασκήσει την κυριαρχία του. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι δυσαρεστημένο με την ακροαριστερή «προοδευτική» κυβέρνηση του Πέτρο, τόσο λόγω της επανενίσχυσης των καρτέλ όσο και λόγω της αποτυχίας υλοποίησης των υποσχέσεών του για οικονομική βελτίωση.
Oσον αφορά την Κούβα, αναμένω σοβαρές συνέπειες και ο Τραμπ θα συνεχίσει να ασκεί πίεση στο καθεστώς. Το κουβανικό καθεστώς εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική και υλική στήριξη της Βενεζουέλας. Σήμερα, η κουβανική οικονομία βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, λόγω διαφθοράς και διοικητικής ανικανότητας της κυβέρνησης και του στρατού. Οι στρατιωτικοί, άλλωστε, σπάνια γνωρίζουν πώς να διαχειρίζονται οικονομίες και το τίμημα το πληρώνει ο κουβανικός λαός.
– Επεκτείνοντας το ερώτημα, θα μπορούσε να συμβεί κάτι παρόμοιο στο Ιράν, όπου ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι θα στηρίξει τους διαδηλωτές;
– Ολα εξαρτώνται από τον βαθμό επιρροής που μπορούν να ασκήσουν οι ΗΠΑ, ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, στην ιρανική κυβέρνηση. Το ιρανικό καθεστώς είναι εξαιρετικά αδύναμο. Πρόκειται για μια δικτατορία που, από τη δεκαετία του 1980, έχει καταστρέψει συστηματικά τη χώρα χωρίς να επενδύσει σε βασικές υποδομές. Το σοβαρό πρόβλημα ύδρευσης στην Τεχεράνη είναι ενδεικτικό και δεν μπορεί να αποδοθεί στις κυρώσεις, αλλά σε εσωτερική κακοδιαχείριση.
Οι διαδηλώσεις στο Ιράν είναι πιθανό να ενταθούν, αν και δεν είναι βέβαιο ότι θα φτάσουν σε σημείο καμπής που θα επιφέρει αναγκαστική αλλαγή καθεστώτος. Το σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική» έχει πλέον ελάχιστη απήχηση στον ιρανικό λαό. Ο ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Χαμενεΐ, είναι 86 ετών και η ηγεσία του καθεστώτος αποδυναμώθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της δωδεκαήμερης ισραηλινής εκστρατείας. Το Ισραήλ εξετάζει το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων σε πυραυλικά προγράμματα και αλυσίδες εφοδιασμού που συνδέονται με την ανασυγκρότηση του πυρηνικού προγράμματος.
Επομένως, το Ιράν βρίσκεται σε θέση βαθιάς αδυναμίας. Ωστόσο, η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι τα αυταρχικά καθεστώτα δεν χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα ισχυρά, αρκεί να είναι ισχυρότερα από οποιαδήποτε οργανωμένη αντιπολίτευση. Τελικά, το τι θα συμβεί στο Ιράν εξαρτάται από τον ίδιο τον ιρανικό λαό.
– Ζούμε επομένως στην εποχή του δόγματος «Ντονρόε» (σ.σ. σύνθεση του Μονρόε με το όνομα Ντόναλντ);
– Δεν το πιστεύω. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι δογματικός άνθρωπος. Είναι, πρωτίστως, επιχειρηματίας και έτσι αντιλαμβάνεται τον κόσμο και την πολιτική. Βλέπει τα κράτη και τις σχέσεις τους μέσα από ένα πρίσμα συναλλαγής και συμφωνιών.
Αν πάρουμε ως παράδειγμα τη Βενεζουέλα, μια χώρα που διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, ο Τραμπ δυσκολεύεται να αποδεχθεί πώς μπορεί να κυβερνάται από ένα τόσο διεφθαρμένο και εχθρικό καθεστώς, τη στιγμή που θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ευημερία. Το βασικό μοτίβο της εξωτερικής πολιτικής του είναι ξεκάθαρο: προσπαθεί πρώτα να καταλήξει σε μια συμφωνία.
Το είδαμε αυτό με το Ιράν, στο οποίο έδωσε διορία 60 ημερών για διαπραγμάτευση. Oταν αυτή παρήλθε χωρίς αποτέλεσμα, συντάχθηκε με τη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ. Το ίδιο προσπαθεί να κάνει με την Κίνα. Δεν είμαι βέβαιος ότι θα πετύχει, αλλά θα επιχειρήσει μια συμφωνία πριν στραφεί σε πιο ανταγωνιστική, κυρίως οικονομική, προσέγγιση. Αντιστοίχως, επιδίωξε συμφωνία με τη Ρωσία για την Ουκρανία, η οποία, κατά την άποψή μου, δεν προχώρησε λόγω της αδιαλλαξίας του Βλαντιμίρ Πούτιν.
Το μοτίβο είναι σαφές: πρώτα διπλωματία και διαπραγμάτευση και μετά οποιαδήποτε ενέργεια. Ο Τραμπ δεν είναι πολεμοχαρής.
Τι μάθημα πρέπει να πάρει ο Ερντογάν
– Στο πρόσφατο βιβλίο σας «At War with Ourselves» γράψατε ότι ο Ερντογάν παραπλάνησε τον Τραμπ σχετικά με τη Συρία. Σε έκθεση του Middle East Forum με τίτλο «Είναι το παρελθόν του Μαδούρο το μέλλον του Ερντογάν;» υποστηρίζεται ότι η αλαζονική στάση του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει κόψει τις γέφυρες. Είναι λοιπόν ο Ερντογάν ένας ηγέτης που πρέπει να ανησυχεί;
– Πιστεύω ότι ο Ερντογάν έχει λόγους να ανησυχεί, καθώς έχει λάβει μια σειρά από ιδιαίτερα κακές αποφάσεις. Αν εξετάσει κανείς τα τουρκικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ιδίως τις αγγλικές μεταφράσεις των δημοσιευμάτων τους, γίνεται σαφές τι λέγεται για τις ΗΠΑ. Οταν ήμουν σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, τα παρουσίαζα αυτά στον πρόεδρο Τραμπ και του έλεγα: «Γνωρίζω ότι έχετε καλές προσωπικές σχέσεις με τον Ερντογάν, αλλά κρατάει παράνομα Αμερικανούς πολίτες και αυτή είναι η εικόνα που προβάλλει για τη χώρα μας».
Επομένως, ο πρόεδρος Ερντογάν καλείται να αποφασίσει αν θα επιστρέψει στην παλαιότερη εξωτερική πολιτική των «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» ή αν θα συνεχίσει την πολιτική ισορροπίας και αντιστάθμισης των κινδύνων μεταξύ ΗΠΑ, Ευρώπης και Ρωσίας. Η Τουρκία είναι στρατηγικά εξαιρετικά σημαντική χώρα και δεν θεωρώ ότι αξίζει να διατηρεί μια αμφίσημη στάση απέναντι στη Ρωσία λόγω έλλειψης στρατηγικής σαφήνειας. Η στάση του προέδρου Τραμπ απέναντι στη Ρωσία είναι σχετικά θετική, γεγονός που ενδεχομένως δίνει στον πρόεδρο Ερντογάν περιορισμένο περιθώριο κινήσεων. Ωστόσο, η Αγκυρα θα πρέπει να μειώσει ή να διακόψει τη στήριξή της σε οργανώσεις που λειτουργούν ως δίαυλοι προς την τζιχαντιστική τρομοκρατία, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων τμημάτων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
