Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε πλαίσιο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ των δύο χωρών, την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού κατά του Ιράν και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Η προκαταρκτική συμφωνία οδήγησε σε σημαντική πτώση των τιμών του πετρελαίου. Το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος παραπέμπεται σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί», έγραψε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στην πλατφόρμα Truth Social. Η ανάρτησή του ακολούθησε ανακοίνωση του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, σύμφωνα με την οποία η συμφωνία επιτεύχθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας (ώρα Κύπρου). Το Πακιστάν είχε αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή στις συνομιλίες.

Το μνημόνιο κατανόησης αναμένεται να υπογραφεί επισήμως την Παρασκευή στην Ελβετία.

Βασικοί όροι

Οι ακριβείς όροι της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Σύμφωνα με τον Σαρίφ, προβλέπεται «άμεσος και μόνιμος τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο Λίβανος αποτέλεσε ένα από τα βασικά αγκάθια των διαπραγματεύσεων, καθώς το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συνέχισαν τις αμοιβαίες επιθέσεις τους παρά τις εκκλήσεις του Τραμπ και άλλων διεθνών παραγόντων για αποκλιμάκωση.

Σε ανακοίνωσή του, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανέφερε ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, θα τερματιστούν οριστικά από το βράδυ της Δευτέρας.

Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια μιας περιόδου εκεχειρίας 60 ημερών θα υπάρξουν διαπραγματεύσεις για ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλαμβάνει και ζητήματα άρσης κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.

Στο ίδιο πλαίσιο αναμένεται να συζητηθεί και το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα στις συνομιλίες.

Μέχρι στιγμής δεν υπήρξε επίσημη αντίδραση από το Ισραήλ, το οποίο έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν συμμετείχε στις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν.

«Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!»

Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ, βασική αρτηρία για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως, θα ανοίξουν εκ νέου την Παρασκευή. Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι διέταξε τον τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

«Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!», έγραψε χαρακτηριστικά.

Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα στην είδηση. Το Brent υποχώρησε κατά 4% στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κατέγραψε πτώση άνω του 4,6%. Παράλληλα, τα ασιατικά χρηματιστήρια σημείωσαν ισχυρά κέρδη.

Ο πρώην εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί κυβέρνησης Μπάιντεν, Μάθιου Μίλερ, εκτίμησε ότι ο Τραμπ προχώρησε σε σημαντικές παραχωρήσεις προς το Ιράν προκειμένου να αποκαταστήσει την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έναρξη του πολέμου.

«Δεν υπάρχει καμία διασφάλιση ότι το πυρηνικό πρόγραμμα θα αντιμετωπιστεί τελικά. Ωστόσο, το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να αποσπά ανταλλάγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε.

Χιλιάδες νεκροί από την έναρξη της σύγκρουσης

Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν τις πρώτες επιθέσεις κατά του Ιράν, χιλιάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο.

Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις κατά του Ισραήλ και κρατών του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, ενώ παράλληλα έχει ουσιαστικά αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας άνοδο στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας. Σε απάντηση, οι ΗΠΑ επέβαλαν αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια.

Ο πόλεμος έχει εξελιχθεί σε πολιτικό βάρος για τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς, καθώς οι αυξημένες τιμές των καυσίμων έχουν προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στην αμερικανική κοινή γνώμη ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πιέσεις και από στελέχη του ίδιου του κόμματός του, τα οποία απαιτούν την πλήρη εξάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ χαιρέτισε τη συμφωνία, επισημαίνοντας ωστόσο ότι θα παρακολουθεί στενά τις επόμενες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.

«Σύμφωνα με τη νομοθεσία μας, οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με το Ιράν θα υποβληθεί στο Κογκρέσο για έγκριση και ψηφοφορία», δήλωσε.

Εντάσεις με το Ισραήλ

Η συμφωνία επιτεύχθηκε παρά την ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο την Κυριακή, η οποία προκάλεσε επικρίσεις τόσο από το Ιράν όσο και από τον Τραμπ.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, έχει εκφράσει διαφωνίες με τις αμερικανικές πιέσεις για περιορισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο, ώστε να διευκολυνθεί η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν.

Σύμφωνα με το ισραηλινό δίκτυο N12, ο Τραμπ ενημέρωσε τον Νετανιάχου τηλεφωνικά την Κυριακή για την πρόοδο των συνομιλιών.

Σε συνέντευξή του στους New York Times, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «πολύ δύσκολο άνθρωπο», υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να τον ευγνωμονεί επειδή απέτρεψε το ενδεχόμενο ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.

Διεθνείς αντιδράσεις

Η ανακοίνωση της συμφωνίας χαιρετίστηκε από αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Σε κοινή δήλωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία εξέφρασαν την προθυμία τους να άρουν κυρώσεις κατά του Ιράν, εφόσον η Τεχεράνη προχωρήσει σε «σαφή βήματα» για τον περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος.

«Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ πρέπει πλέον να αποκατασταθεί πλήρως», δήλωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, προσθέτοντας ότι «το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

«Αγκάθια»

Πριν από την επίσημη ανακοίνωση, ανώτατος Ιρανός αξιωματούχος είχε δηλώσει στο Reuters ότι το προσχέδιο συμφωνίας προέβλεπε την αποδέσμευση 25 δισ. δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό. Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οποιαδήποτε αποδέσμευση κεφαλαίων θα πραγματοποιηθεί μόνο εφόσον το Ιράν τηρήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε επίσης ότι η τελική συμφωνία θα οδηγήσει στην πλήρη διακοπή του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με την καταστροφή και απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη φέρεται να επιδιώκει τη διατήρηση του ουρανίου εντός της χώρας, με περαιτέρω αραίωση του εμπλουτισμού του.