Αθωωτική ήταν η απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού για γυναίκα που κατηγορείτο για κατοχή αρχαιοτήτων χωρίς την προβλεπόμενη καταχώρισή τους, έπειτα από υπόθεση που άρχισε να διερευνάται το 2020, κατόπιν καταγγελίας του ίδιου της του γιου. Παρά την αθώωσή της, το Δικαστήριο διέταξε την παράδοση των αντικειμένων που αναγνωρίστηκαν ως αρχαιότητες στο Τμήμα Αρχαιοτήτων, ξεκαθαρίζοντας ότι η απαλλαγή από την ποινική ευθύνη δεν συνεπάγεται αυτομάτως και δικαίωμα νόμιμης ιδιωτικής κατοχής τους.

Η απόφαση εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου από τη δικαστή Χρίστια Μίτλεττον, η οποία έκρινε ότι δεν αποδείχθηκε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ουσιώδες στοιχείο της κατηγορίας και συγκεκριμένα ότι οι επίδικες αρχαιότητες δεν είχαν περιληφθεί σε οποιονδήποτε από τους προβλεπόμενους από τη νομοθεσία καταλόγους.

Η καταγγελία του γιου και οι έρευνες

Η υπόθεση άρχισε να διερευνάται στις 9 Ιανουαρίου 2020, όταν ο γιος της κατηγορούμενης μετέφερε στο ΤΑΕ Λεμεσού δύο χαρτοκιβώτια με αντικείμενα, υποστηρίζοντας ότι η μητέρα του κατείχε παράνομα αρχαιότητες.

Ακολούθησε εξέταση των αντικειμένων από αρχαιολόγο του Τμήματος Αρχαιοτήτων, κατά την οποία διαπιστώθηκε ότι 13 από αυτά περιλαμβάνονταν στην επίσημα καταγεγραμμένη συλλογή της οικογένειας και παραδόθηκαν στον σύζυγο της κατηγορούμενης.

Για άλλα 20 αντικείμενα τέθηκε ζήτημα μη καταχωρισμένης κατοχής. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν αγγεία και οινοχόες της Εποχής του Χαλκού, μυροδοχεία Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου, αρχαία νομίσματα και θραύσματα αγαλματιδίων.

Κατά την έρευνα στην οικογενειακή κατοικία εντοπίστηκαν επίσης αρχαία αντικείμενα, μεταξύ των οποίων θραύσματα αγγείων και επιτύμβια στήλη Ελληνιστικής ή Ρωμαϊκής περιόδου.

Η επιστολή του 1996 και η καταγραφή επτά χρόνια αργότερα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που εξετάστηκαν κατά τη δικαστική διαδικασία σχετικά με τις ενέργειες της οικογένειας για τη νομιμοποίηση της κατοχής των αρχαιοτήτων.

Όπως προκύπτει από την απόφαση, στις 31 Ιουλίου 1996 ο σύζυγος της κατηγορούμενης, ενεργώντας υπό την ιδιότητά του ως δικηγόρου, απέστειλε επιστολή στο Τμήμα Αρχαιοτήτων, ζητώντας την έκδοση άδειας κατοχής αρχαιοτήτων.

Η επιστολή συνοδευόταν από 12 φωτογραφίες που απεικόνιζαν 19 αντικείμενα, ενώ γινόταν αναφορά σε τρία επιπλέον αντικείμενα που δεν εμφανίζονταν στις φωτογραφίες.

Παρότι η επιστολή παραλήφθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων στις 6 Αυγούστου 1996, η επιτόπια καταγραφή πραγματοποιήθηκε στις 21 Απριλίου 2003, σχεδόν επτά χρόνια αργότερα.

Η κατηγορούμενη υποστήριξε ότι πίστευε πως με τη διαδικασία αυτή είχε τακτοποιηθεί η κατοχή ολόκληρης της συλλογής της. Το Δικαστήριο αποδέχθηκε ως γνήσια την πεποίθησή της, χωρίς ωστόσο να θεωρήσει ότι αυτό αποδείκνυε τη νόμιμη κατοχή όλων των αντικειμένων.

Τα κενά στη μαρτυρία και η αθώωση

Καθοριστικό για την έκβαση της υπόθεσης ήταν το γεγονός ότι η μαρτυρία που παρουσιάστηκε δεν επαρκούσε για να αποδειχθεί ότι τα συγκεκριμένα αντικείμενα δεν είχαν περιληφθεί σε οποιονδήποτε κατάλογο αρχαιοτήτων, όπως απαιτούσε η σχετική ποινική διάταξη.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η αρχαιολόγος που κατέθεσε δεν είχε πλήρη πρόσβαση ή ενημέρωση για όλα τα απαραίτητα ιστορικά στοιχεία, ώστε να τεκμηριωθεί το συγκεκριμένο στοιχείο της κατηγορίας.

Η δικαστής διευκρίνισε, πάντως, ότι η αθώωση δεν οφειλόταν στον τρόπο παρουσίασης της υπόθεσης από την κατηγορούσα Αρχή, αλλά στους περιορισμούς της διαθέσιμης μαρτυρίας και στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της νομοθεσίας.

Έκρινε, συνεπώς, ότι η κατηγορία δεν αποδείχθηκε στο απαιτούμενο επίπεδο και απάλλαξε τη γυναίκα από την ποινική ευθύνη.

Στο Τμήμα Αρχαιοτήτων τα αντικείμενα

Παρά την αθώωση, το Δικαστήριο διέταξε όπως όλα τα αντικείμενα που αναγνωρίστηκαν ως αρχαιότητες παραδοθούν από την Αστυνομία στο Τμήμα Αρχαιοτήτων για ασφαλή φύλαξη και διαχείριση.

Διευκρίνισε ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν συνιστά δήμευση και ότι ενδεχόμενη επιστροφή τους στην κατηγορούμενη θα είναι δυνατή μόνο εφόσον διαπιστωθεί από τις αρμόδιες Αρχές ότι πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις ιδιωτικής κατοχής.

Ξεχωριστή εξέταση διατάχθηκε για τα νομίσματα, για τα οποία η κατηγορούμενη είχε υποστηρίξει ότι ορισμένα αγοράστηκαν μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας eBay.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι απαιτείται εξειδικευμένη επιστημονική αξιολόγηση, προκειμένου να διαπιστωθεί η γνησιότητα, η προέλευση και κατά πόσον εμπίπτουν στη νομοθετική έννοια της αρχαιότητας.

Όσα νομίσματα διαπιστωθεί ότι δεν αποτελούν αρχαιότητες θα μπορούν να επιστραφούν στην κατηγορούμενη, εφόσον δεν συντρέχει άλλος νόμιμος λόγος κατακράτησής τους.