Γράφει η Χρύσα Λιάγγου

Σενάρια τρόμου για τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου επαναφέρει στο προσκήνιο η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή που πυροδότησαν οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις και τα ιρανικά αντίποινα για τρίτη συνεχή ημέρα χθες.

Το εφιαλτικό για την αγορά σενάριο αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ είναι από χθες πραγματικότητα. Ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης ανακοίνωσε αργά χθες το βράδυ ότι τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν και ότι το Ιράν θα ανοίξει πυρ σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να πραγματοποιήσει διέλευση, σύμφωνα με τα ιρανικά μέσα. Αν και η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ είχε ουσιαστικά σταματήσει από το Σάββατο με την έναρξη των εχθροπραξιών, με τα δεξαμενόπλοια να αγκυροβολούν στην είσοδο του Κόλπου για λόγους ασφαλείας αλλά και για να αποφύγουν τα υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, το επίσημο κλείσιμο από πλευράς του Ιράν δημιουργεί μια νέα κατάσταση. Η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, με τις επιπτώσεις από τις αναταράξεις που θα προκαλέσει να επεκτείνονται ευρύτερα στη διεθνή οικονομία.

Ευάλωτη η Ευρώπη

Για την εύθραυστη και εξαρτώμενη ενεργειακά οικονομία της Ευρώπης οι εξελίξεις είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές και ανατρέπουν τη βεβαιότητα που εξέφρασε νωρίτερα η Ε.Ε. ότι δεν «υπάρχει έλλειψη ενεργειακού εφοδιασμού αυτή τη στιγμή και δεν χρειάζονται έκτακτα μέτρα». Oι εξελίξεις δείχνουν κλιμάκωση της κρίσης και ενίσχυση της αστάθειας και της αβεβαιότητας.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η κρίση κλιμακωθεί ακόμα περισσότερο ή δεν αποδειχθεί θέμα λίγων ημερών, είναι ορατό το ενδεχόμενο οι διεθνείς τιμές του μπρεντ –που είχαν ήδη αυξηθεί κατά 20% το τελευταίο δίμηνο στο κλείσιμο της Παρασκευής (73 δολ./βαρέλι)– να προσεγγίσουν τα 100 δολ./βαρέλι ή ακόμα υψηλότερα επίπεδα προς τα 120 και τα 140 δολ./βαρέλι σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης. Στον αντίποδα, μια ταχεία εκτόνωση της έντασης θα οδηγούσε τις τιμές στα 80 δολ./βαρέλι.

Από το στρατηγικής σημασίας πέρασμα των Στενών του Ορμούζ που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις παγκόσμιες αγορές, διέρχεται περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του LNG. Aποτελεί τη βασική οδό εξαγωγής για μεγάλους παραγωγούς όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ, το Ιράκ και το Κουβέιτ. Το πόσο διάστημα θα παραμείνουν κλειστά τα Στενά είναι το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί αγορά και κυβερνήσεις, με τα χτυπήματα του Ιράν σε ενεργειακές υποδομές χωρών του Κόλπου να προσθέτουν αβεβαιότητες και ανησυχίες σε σχέση με την προμήθεια της παγκόσμιας αγοράς και τις τιμές.

Η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου εκτινάχθηκε άνω του 50% μετά την ανακοίνωση της QatarEnergy για αναστολή παραγωγής LNG ύστερα από επίθεση με ιρανικά drones. Τα ολλανδικά συμβόλαια TTF κατέγραψαν άνοδο έως 52%, αγγίζοντας τα 47,7 ευρώ/μεγαβατώρα –το υψηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο του 2025– πριν κλείσουν τελικά στα 43,20 ευρώ, αυξημένα κατά περίπου 35% σε σχέση με πριν από τις επιθέσεις.

Παρότι η Ευρώπη δεν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Κατάρ, η αναστολή εξαγωγών προς την Ασία θα δημιουργήσει έλλειμμα στην παγκόσμια αγορά LNG, επηρεάζοντας και τις ευρωπαϊκές τιμές. Το πρόβλημα επιτείνεται από τα σχετικά χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου στην Ε.Ε., που βρίσκονται κάτω από το 31%, έναντι 40% την ίδια περίοδο πέρυσι. Η Saudi Aramco σταμάτησε τις εργασίες του διυλιστηρίου Ras Tanura, παραγωγής 550.000 βαρελιών την ημέρα, μετά την αναχαίτιση δύο drones, η Chevron έκλεισε το κοίτασμα φυσικού αερίου Λεβιάθαν το Σάββατο, ενώ η Energean σταμάτησε την παραγωγή στο πλωτό της πλοίο που εξυπηρετεί μικρότερα πεδία στο Ισραήλ.

Στην αγορά πετρελαίου, η αντίδραση ήταν ηπιότερη χάρη στην υψηλή ρευστότητα και τα στρατηγικά αποθέματα. Ο OPEC έχει ήδη ανακοινώσει μέτρια αύξηση παραγωγής για τον Απρίλιο, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν σημαντικά αποθέματα που μπορούν να διοχετεύσουν στην αγορά. Βασικοί εξαγωγείς του Κόλπου, ιδίως η Σαουδική Αραβία, αύξησαν σημαντικά τις φορτώσεις αργού τις εβδομάδες πριν από την κλιμάκωση. Το βασίλειο διαθέτει εγκαταστάσεις αποθήκευσης εκτός Περσικού Κόλπου και μπορεί να εκτρέψει μέρος των εξαγωγών του μέσω του αγωγού Ανατολής – Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας εν μέρει τα Στενά του Ορμούζ.

Με το άνοιγμα των αγορών, το μπρεντ εκτινάχθηκε κατά 14% πάνω από τα 83 δολ./βαρέλι, πριν σταθεροποιηθεί κοντά στα 78 δολάρια.

Πρώτες επιπτώσεις

Η εγχώρια αγορά παρακολουθεί με ψυχραιμία τις εξελίξεις, με κυβερνητικούς αξιωματούχους και εκπροσώπους του κλάδου να διαβεβαιώνουν ότι η χώρα είναι θωρακισμένη σε ό,τι αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, χωρίς ωστόσο κανείς να μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια τις επιπτώσεις στις τιμές. Οι πρώτες άμεσες επιπτώσεις αναμένονται στις τιμές καυσίμων κίνησης. Οι πρώτες ανατιμήσεις θα κάνουν την εμφάνισή τους στην τιμή της αντλίας αύριο και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς με βάση τα δεδομένα μέχρι και τη Δευτέρα το απόγευμα θα είναι της τάξης των 3-4 λεπτών το λίτρο σε βενζίνη και 4-5 λεπτά το λίτρο στο ντίζελ κίνησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από το Σαββατοκύριακο η Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή, στην προσπάθειά της να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας και αδικαιολόγητων αυξήσεων, έχει ξεκινήσει εντατικούς ελέγχους στα πρατήρια όλης της χώρας, ενώ παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη των τιμών της βενζίνης και του πετρελαίου και τη διαθεσιμότητά τους στην αγορά.

«Μαξιλάρι» στις πιέσεις η χαμηλή εποχική ζήτηση και τα υδροηλεκτρικά

Στο φυσικό αέριο, τυχόν παρατεταμένες αυξήσεις θα επηρεάσουν τα τιμολόγια ρεύματος του επόμενου μήνα, καθώς αποτελεί βασικό καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής. Ωστόσο, η χαμηλή εποχική ζήτηση και τα υψηλά υδροηλεκτρικά αποθέματα λειτουργούν ως «μαξιλάρι» απέναντι στις πιέσεις. Ως αντίβαρο στις πιέσεις, σύμφωνα με τον υφυπουργό Ενέργειας Νίκο Τσάφο, λειτουργεί και η θετική συγκυρία της αγοράς ηλεκτρισμού.

Οπως τονίζει στην «Κ», «η αγορά εισέρχεται σε μια περίοδο χαμηλής ζήτησης μετά από ένα δίμηνο πολύ χαμηλών χονδρεμπορικών τιμών που αποτυπώθηκαν και στα τιμολόγια του Μαρτίου». Ο ίδιος εμφανίζεται ψύχραιμος σε σχέση με τις εξελίξεις. «Δεν μας ανησυχεί προς το παρόν αυτή η αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου. Παρακολουθούμε πολύ στενά τις εξελίξεις και εάν χρειαστεί, διαθέτουμε πλέον την εμπειρία από προηγούμενες κρίσεις για να πάρουμε μέτρα», δηλώνει, σημειώνοντας ότι «τα πάντα στον τομέα της ενέργειας θα εξαρτηθούν από τις εξελίξεις στο πεδίο».

Στο κρίσιμο ζήτημα της ασφάλειας εφοδιασμού, πηγές των εταιρειών διύλισης δηλώνουν στην «Κ» ότι διαθέτουν αποθέματα ασφαλείας άνω των τριών μηνών που προβλέπει ο νόμος, καθώς και ότι έχουν διασφαλίσει εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας για να υποκαταστήσουν προμήθειες από χώρες του Κόλπου. Σημειώνουν επίσης ότι αυτή τη στιγμή δεν αναμένουν κάποιο φορτίο πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Αξιοσημείωτο της αβεβαιότητας στην οποία έχει εισέλθει η αγορά είναι η αδυναμία πρόβλεψης για τις τιμές και από τα δύο διυλιστήρια, τα οποία θα πρέπει να σημειωθεί ότι τιμολογούν με βάση τις τιμές platts των προϊόντων στην περιοχή της Μεσογείου που εμφανίζουν μεγαλύτερη άνοδο από αυτήν του αργού.

Καθησυχαστικοί είναι αρμόδιοι παράγοντες και ως προς τον ασφαλή εφοδιασμό της χώρας σε φυσικό αέριο.

Η χώρα προμηθεύεται έως 4 δισ. κ.μ. ετησίως μέσω των αγωγών Trans Adriatic Pipeline (TAP) και TurkStream. Οι εισαγωγές από το Κατάρ σε επίπεδο έτους είναι πολύ περιορισμένες, ενώ για τον Μάρτιο δεν υπάρχει κανένα προγραμματισμένο φορτίο. Τρία φορτία LNG που έχουν προγραμματιστεί για τη Ρεβυθούσα και δύο για το FSRU Αλεξανδρούπολης είναι αμερικανικής προελεύσεως, όπως και το 80% των συνολικών ετήσιων εισαγωγών LNG της χώρας.

Από πλευράς των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών, ο πρόεδρος του Συνδέσμου (ΣΕΕΠΕ) κ. Γιάννης Αληγιζάκης βλέπει μια αύξηση της τάξης του 4% στις βενζίνες και του 8% στο ντίζελ κίνησης στην αντλία από αύριο, Τετάρτη. Οπως εξηγεί, η επίπτωση της πολεμικής σύρραξης στις χώρες του Κόλπου ήταν μεγαλύτερη στο ντίζελ κίνησης διότι το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του Ιράν κατευθύνεται στην Κίνα, η οποία θα αναζητήσει άλλες πηγές τροφοδοσίας προκαλώντας έλλειμμα στη διεθνή αγορά. «Σίγουρα θα έχουμε ανοδικές τάσεις, οι οποίες όμως στην Ελλάδα θα επηρεάσουν το 35% της τελικής τιμής, αφού το 65% είναι φόροι που δεν επηρεάζονται ούτε σε μεγάλη άνοδο ούτε σε μεγάλη πτώση», τονίζει στην «Κ» ο κ. Αληγιζάκης. «Ολα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και την κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση της έντασης και το τι θα γίνει με τα Στενά του Ορμούζ», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι «πρόκειται για τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών». Εξηγεί ότι «δεν έχει καμία σχέση με τον πόλεμο των 12 ημερών πέρυσι, με τη Βενεζουέλα ή τον Λίβανο. Το Ιράν είναι μεγαλύτερη αγορά, παραγωγός πετρελαίου και ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ. Είναι μια επικίνδυνη κατάσταση, η σοβαρότερη που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε τα τελευταία χρόνια και σίγουρα αν έχει διάρκεια, θα επηρεάσει πολύ την αγορά».

Η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης παραμένουν το κρίσιμο ερώτημα για τις επόμενες ημέρες, με τα μάτια όλων να είναι στραμμένα στα Στενά του Ορμούζ. Το στρατηγικό πέρασμα δεν έχει κλείσει ποτέ μέχρι σήμερα, με τις επιπτώσεις ενός πιθανού παρατεταμένου αποκλεισμού να επηρεάζουν πέραν των τιμών, ευρύτερα το κλίμα στη διεθνή οικονομία.