Πέντε συστάσεις απηύθυνε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την Κύπρο στο πλαίσιο του Εαρινού Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για το 2026 που παρουσιάστηκε την Τετάρτη στις Βρυξέλλες. Η Κομισιόν καλεί μέσα από τις συστάσεις αυτές τη Λευκωσία να διασφαλίσει την τήρηση των συμφωνηθέντων όσον αφορά τις καθαρές δημοσιονομικές δαπάνες - παρά τα παρατηρούμενα δημοσιονομικά πλεονάσματα.

Επιπλέον, καλείται η Κύπρος να αξιοποιήσει πλήρως τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, να ενισχύσει την έρευνα, την καινοτομία και το επιχειρηματικό περιβάλλον, ενώ για πρώτη φορά δίνεται ιδιαίτερη έμφαση την ανάγκη για βελτίωση της αποδοτικότητας του δικαστικού συστήματος, αλλά και στην έλλειψη κοινωνικής στέγασης. Η Κύπρος ακόμη καλείται να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση και να βελτιώσει τη διαχείριση υδάτων και αποβλήτων κυρίως σε τοπικό επίπεδο, αλλά και να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις στην αγορά εργασίας με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα της απασχόλησης και την ισότητα των φύλων.

Συγκεκριμένα, παρόλο που αναγνωρίζεται η ύπαρξη πλεονάσματος της γενικής κυβέρνησης για την Κύπρο, η Κομισιόν καλεί τη χώρα να τηρήσει τη συμφωνηθείσα πορεία καθαρών δαπανών όπως αυτή έχει καταγραφεί στο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο, τηρώντας τα ανώτατα προβλεπόμενα όρια, 6.0% για το 2025, 5.0% για το 2026, 5.4% για το 2027 και 4.3% για το 2028. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την έκκλησή της για τήρηση του ανώτατου ορίου.

Φέτος για πρώτη φορά, η Επιτροπή συμπεριέλαβε σύσταση για την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος, με τρεις βασικές διαστάσεις: την περαιτέρω ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών, την πλήρη λειτουργία των δύο νέων δικαστηρίων (εμπορικού και ναυτικού) και τη μείωση του backlog υποθέσεων και του χρόνου εκδίκασής τους. Η εν λόγω σύσταση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος σε μια ανοιχτή οικονομία όπως η κυπριακή.

Στον τομέα της αγοράς εργασίας, νέα διάσταση αποτελεί η έμφαση στην ποιότητα των θέσεων εργασίας, με ρητή αναφορά στην ισότητα των φύλων και τη διασφάλιση αξιοπρεπών θέσεων εργασίας για τις γυναίκες.

Όσον αφορά τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η Κύπρος έχει εκταμιεύσει μέχρι στιγμής λίγο περισσότερο από το 50% του συνολικού φακέλου ύψους 1,02 δισεκατομμυρίου ευρώ. Παραμένουν 85 ορόσημα και στόχοι προς υποβολή, ενώ 27 βρίσκονται υπό αξιολόγηση. Η προθεσμία υλοποίησης των έργων είναι η 30ή Αυγούστου, με πιστοποίηση τον Δεκέμβριο. Η Επιτροπή εργάζεται βάσει σεναρίου πλήρους απορρόφησης, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται σημαντική εργασία στο πεδίο.

Στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, οι συστάσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες σε σχέση με πέρυσι, με εστίαση στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, στις ΑΠΕ και στις ενεργειακές διασυνδέσεις. Νέο στοιχείο αποτελεί η ρητή αναφορά στις τοπικές αρχές στο πλαίσιο της διαχείρισης υδάτων και αποβλήτων, εν όψει της μεταρρύθμισης που τους ανέθεσε αυξημένες αρμοδιότητες — με έμφαση στην ενίσχυση της διοικητικής τους ικανότητας.

Σχετικά με τη διακυβέρνηση των κρατικών επιχειρήσεων, η Επιτροπή αξιολογεί θετικά την υιοθέτηση σχεδίου δράσης τον Δεκέμβριο του 2024, τονίζοντας ότι η υλοποίησή του κατά τους επόμενους 12 μήνες θα είναι καθοριστική για την εκπλήρωση της σχετικής σύστασης.

Η Κύπρος καλείται να ενισχύσει τις αμυντικές δαπάνες και την ετοιμότητα, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποδοτικότητα των δαπανών και προσαρμόζοντας σταδιακά τον προϋπολογισμό ώστε να στηρίξει διαρθρωτικά υψηλότερες αμυντικές δαπάνες. Επιπλέον, να διασφαλίσει ότι τα μέτρα που λαμβάνονται για τον μετριασμό των επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας είναι προσωρινά, στοχεύουν στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών ή στην κάλυψη των αναγκών των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, αλλά και διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και διασφαλίζουν ότι το δημοσιονομικό τους κόστος είναι συμβατό με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ.

Όσον αφορά το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανταγωνιστικότητας, η Κύπρος καλείται να διασφαλίσει τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που υλοποιούνται στο πλαίσιο αυτό, με ευρωπαίο αξιωματούχο να επισημαίνει ότι η χώρα εκταμιεύσει μέχρι στιγμής λίγο περισσότερο από το 50% του συνολικού φακέλου ύψους 1,02 δισεκατομμυρίου ευρώ.

Παραμένουν 85 ορόσημα και στόχοι προς υποβολή, ενώ 27 βρίσκονται ήδη υπό αξιολόγηση. Τονίζεται ότι όπως και για τα άλλα κράτη μέλη, η Επιτροπή εργάζεται βάσει του σεναρίου της πλήρους απορρόφησης του πακέτου, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται σημαντική εργασία στο πεδίο.

Ζητείται ακόμη να διατηρηθεί η δυναμική υλοποίησης στο πλαίσιο των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, αξιοποιώντας, όπου ενδείκνυται, την ανακατανομή προς στρατηγικές προτεραιότητες και τις ευελιξίες που προβλέπονται στην ενδιάμεση επανεξέταση του πλαισίου της πολιτικής συνοχής.

Η Κομισιόν καλεί για την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας μέσω της προώθησης των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων έρευνας και ανάπτυξης, της ενίσχυσης των συνεργιών μεταξύ έρευνας και επιχειρήσεων και της υιοθέτησης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την έρευνα και την καινοτομία με δείκτες και πολυετή χρηματοδότηση.

Επιπλέον, θεωρεί πως πρέπει να διευκολυνθεί περαιτέρω η διαφοροποίηση της οικονομίας μέσω της βελτίωσης της πρόσβασης σε εναλλακτικά προϊόντα αποταμίευσης και μέσα της κεφαλαιαγοράς, της ενίσχυσης του συστήματος συμπληρωματικής σύνταξης και της βελτίωσης της χρηματοοικονομικής παιδείας.

Ιδιαίτερα τονίζεται η ανάγκη απλούστευσης της νομοθεσίας με στόχο να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, και η διακυβέρνηση των κρατικών επιχειρήσεων μέσω του διορισμού μελών των διοικητικών συμβουλίων βάσει προσόντων.

Για πρώτη φορά ζητείται από πλευράς Κομισιόν από την Κύπρο να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος, καθώς παρατηρούνται μεγάλοι χρόνοι επίλυσης των νέων υποθέσεων, χαμηλά επίπεδα ψηφιοποίησης, αλλά και καθυστερήσεις στην εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων. Προτείνεται η ενίσχυση των προσπαθειών ψηφιοποίησης των δικαστικών διαδικασιών που προχωρούν σε ένα βαθμό μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ υπογραμμίζεται από ευρωπαίο αξιωματούχο η ανάγκη της λειτουργίας Ναυτοδικείου και Εμπορικού Δικαστηρίου.

Υπογραμμίζεται η ανάγκη μείωσης της συνολικής εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και περαιτέρω διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού, ιδίως μέσω της ανάπτυξης ενεργειακών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες - με ευρωπαίο αξιωματούχο να κάνει ιδιαίτερη αναφορά και στην Ηλεκτρική Διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου (GSI), της αύξησης της χρηματοδότησης για την ενεργειακή απόδοση, της αναβάθμισης του ηλεκτρικού δικτύου και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και της επέκτασης της βιώσιμης κινητικότητας και των δημόσιων μεταφορών.

Η βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων, των λυμάτων και των αποβλήτων που ζητείται, θα πρέπει σύμφωνα με την Κομισιόν να περνάει μέσα από το πρίσμα της ενίσχυσης των επενδύσεων σε υποδομές, της αύξησης της διοικητικής ικανότητας των τοπικών αρχών - με έμφαση στην στελέχωση - της προώθησης πρακτικών βιώσιμης χρήσης του νερού και της επέκτασης της διαχωρισμένης συλλογής αστικών αποβλήτων και αποβλήτων συσκευασίας. Η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου που διέπει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, παρέμεινε αμετάβλητη σε σχέση με τις συστάσεις του 2025.

Έμφαση πρέπει σύμφωνα με την Επιτροπή να δοθεί στην αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού και προώθηση της ποιότητας της απασχόλησης μέσω της ενίσχυσης της συμμετοχής των ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας, της περαιτέρω αύξησης της χωρητικότητας και της ελκυστικότητας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, της προώθησης της εκπαίδευσης ενηλίκων, της ενίσχυσης της ικανότητας της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης και της ενίσχυσης των ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας.

Ζητείται η περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής στην εκπαίδευση και φροντίδα της πρώιμης παιδικής ηλικίας, βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων και αύξηση της συμμετοχής των μαθητών στους τομείς των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM). Επιπλέον ζητείται από την Κομισιόν να διευρυνθεί η διαθεσιμότητα και η κάλυψη των υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας, να διευρυνθούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας και να μειωθούν τα υψηλά έξοδα που επιβαρύνουν τους πολίτες.

Ως γενική κατεύθυνση για το 2026, η Κομισιόν αναφέρεται στις συστάσεις για τη στέγαση, με έμφαση για την Κύπρο να δίνεται στην έλλειψη κοινωνικής στέγασης. Ζητείται ακόμη η βελτίωση της κοινωνικής προστασίας των ευάλωτων ομάδων μέσω της παροχής στοχευμένης στήριξης σε νοικοκυριά με ενεργειακή ένδεια, της εξασφάλισης επαρκών ελάχιστων συντάξεων και της αύξησης της διαθεσιμότητας προσιτής στέγασης.

Επισημαίνεται ακόμη ότι η Κύπρος δεν ενεργοποίησε την εθνική ρήτρα διαφυγής στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, λόγω της ήδη ισχυρής δημοσιονομικής της θέσης.