Η Δυτική Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ακόμη σφοδρό κύμα καύσωνα, το οποίο οι επιστήμονες θεωρούν προάγγελο όσων επιφυλάσσει η υπερθέρμανση του πλανήτη για την ήπειρο, την ώρα που η κλιματική αλλαγή υποχωρεί ολοένα και περισσότερο στις πολιτικές προτεραιότητες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι τις επόμενες ημέρες αναμένεται να καταρριφθούν περισσότερα ρεκόρ θερμοκρασιών για τον μήνα Ιούνιο σε αρκετές χώρες. Η Γαλλία προετοιμάζεται για θερμοκρασίες που ενδέχεται να φτάσουν τους 43 βαθμούς Κελσίου, ενώ στην Ισπανία ο υδράργυρος μπορεί να αγγίξει ακόμη και τους 45 βαθμούς. Σε περιοχές της Βρετανίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας οι θερμοκρασίες ενδέχεται να φτάσουν τους 40 βαθμούς Κελσίου, πριν καν κορυφωθεί το καλοκαίρι.

Στο Βέλγιο, όπου οι θερμοκρασίες ενδέχεται να αγγίξουν τους 37 βαθμούς, ο επικεφαλής της εθνικής μετεωρολογικής υπηρεσίας έκανε λόγο για «την θερμότερη εβδομάδα που έχει καταγραφεί ποτέ» στη χώρα.

Ιδιαίτερα υψηλές θα παραμείνουν και οι νυχτερινές θερμοκρασίες, οι οποίες σε πολλές περιοχές της Δυτικής Ευρώπης δεν θα πέσουν κάτω από τους 25 βαθμούς. Η απουσία δροσιάς κατά τη διάρκεια της νύχτας εντείνει το λεγόμενο θερμικό στρες, δηλαδή τη συσσώρευση θερμότητας στον οργανισμό, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας ή ακόμη και θανάτους, ιδιαίτερα μεταξύ των ηλικιωμένων και άλλων ευάλωτων ομάδων. Υπολογίζεται ότι περίπου 200.000 άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ενωση έχουν χάσει τη ζωή τους από αιτίες που σχετίζονται με τη ζέστη τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Για όσους Ευρωπαίους αναζητούν τις αιτίες του φαινομένου, οι ειδικοί επισημαίνουν τρεις βασικούς παράγοντες, σύμφωνα με δημοσίευμα στο Politico.

1.Τα ορυκτά καύσιμα

Οι καύσωνες αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό των καλοκαιριών στο βόρειο ημισφαίριο. Ωστόσο, η μέση θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,4 βαθμό Κελσίου από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να καίει μαζικά ορυκτά καύσιμα για τη λειτουργία εργοστασίων, οχημάτων και κτιρίων, απελευθερώνοντας στην ατμόσφαιρα αέρια που ενισχύουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Ως αποτέλεσμα, η «βάση» πάνω στην οποία διαμορφώνονται οι καλοκαιρινές θερμοκρασίες έχει ανέβει σημαντικά. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι κάθε νέος καύσωνας είναι θερμότερος από τον προηγούμενο και εμφανίζεται συχνότερα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Οπως εξηγεί η ερευνήτρια του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Μιρέια Χινέστα, η κλιματική αλλαγή μπορεί να μην προκάλεσε άμεσα τον θερμικό θόλο — το μετεωρολογικό φαινόμενο που εγκλωβίζει θερμές αέριες μάζες πάνω από μια περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα — όμως αυξάνει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργούν τα καιρικά συστήματα.

«Σε ένα ψυχρότερο κλίμα, αυτός ο καύσωνας θα ήταν λιγότερο έντονος», σημειώνει.

Η Ευρώπη θεωρείται η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον κόσμο, λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων, όπως η γεωγραφική της εγγύτητα στην Αρκτική και οι μεταβολές στα περιφερειακά καιρικά πρότυπα.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού επιδεινώνει την κατάσταση. Εάν η παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά περίπου 3 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη στην Ευρώπη ενδέχεται να διπλασιαστούν ή και να τριπλασιαστούν σε σύγκριση με ένα σενάριο αύξησης κατά 1,5 βαθμό.

2. Ανεπαρκείς υποδομές

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις θερμοκρασίες που καταγράφονται σε εξωτερικούς χώρους. Οι Ευρωπαίοι περνούν περίπου το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους — σε σπίτια, καταστήματα, σχολεία, γραφεία και μέσα μεταφοράς.

Σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ιδιαίτερα στις βόρειες χώρες, τα κτίρια έχουν σχεδιαστεί για να συγκρατούν τη θερμότητα τον χειμώνα και όχι για να προστατεύουν από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Ακόμη και σήμερα, πολλά νέα κτίρια κατασκευάζονται με γνώμονα το ψύχος και όχι τους ολοένα θερμότερους καλοκαιρινούς μήνες.

Στη Βρετανία, σύμφωνα με την Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, το 92% των κατοικιών ενδέχεται να αντιμετωπίσει προβλήματα υπερθέρμανσης έως το 2050.

Παράλληλα, η χρήση κλιματιστικών παραμένει περιορισμένη. Μόλις περίπου ένα στα πέντε νοικοκυριά διαθέτει εγκατεστημένο σύστημα κλιματισμού. Ακόμη όμως και όσοι διαθέτουν τέτοιο εξοπλισμό συχνά δυσκολεύονται να τον χρησιμοποιήσουν λόγω του κόστους ενέργειας. Περισσότερο από το ένα τρίτο των Ευρωπαίων δηλώνει ότι αδυνατεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς δροσερό, ποσοστό που αυξάνεται σε δύο στους τρεις μεταξύ των οικονομικά πιο ευάλωτων πολιτών.

Ελλείψεις παρατηρούνται επίσης σε γραφεία, σχολεία, τρένα και μέσα μαζικής μεταφοράς. Στη Γαλλία, η ακραία ζέστη και η έλλειψη επαρκών συστημάτων ψύξης οδήγησαν στο προσωρινό κλείσιμο περισσότερων από 800 σχολείων αυτή την εβδομάδα. Στο Βέλγιο, το 20% των τρένων δεν διαθέτει κλιματισμό, γεγονός που ανάγκασε τη σιδηροδρομική εταιρεία να ακυρώσει δρομολόγια κατά τις ώρες αιχμής.

Αν και ορισμένοι δήμοι έχουν δημιουργήσει κλιματιζόμενους χώρους για την προστασία των πολιτών κατά τη διάρκεια των καυσώνων, τέτοιες πρωτοβουλίες παραμένουν περιορισμένες και συνήθως λειτουργούν μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας.

3. Ελλιπείς πολιτικές προσαρμογής

Οι κυβερνήσεις διαθέτουν εργαλεία τόσο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όσο και για την προστασία των πολιτών, των υποδομών και της οικονομίας από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ωστόσο, τη στιγμή που οι καύσωνες γίνονται ολοένα συχνότεροι και εντονότεροι, η κλιματική αλλαγή φαίνεται να υποχωρεί στη λίστα των πολιτικών προτεραιοτήτων.

Παρότι η Ευρωπαϊκή Ενωση εξακολουθεί να διαθέτει από τα πιο φιλόδοξα σχέδια μείωσης των εκπομπών παγκοσμίως, τα τελευταία χρόνια οι κυβερνήσεις δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην αναζωογόνηση της βιομηχανίας και περιορίζουν κλιματικές πολιτικές που θεωρούνται επιβαρυντικές για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Οι εκπομπές της Ε.Ε. σημείωσαν μάλιστα μικρή αύξηση το προηγούμενο έτος, ένδειξη επιβράδυνσης της προόδου.

Στη Βρετανία, η διακομματική συναίνεση γύρω από την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έχει αποδυναμωθεί, ενώ αυξάνονται οι πιέσεις για ενίσχυση των εξορύξεων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα.

Ταυτόχρονα, τόσο στην Ε.Ε. όσο και στη Βρετανία, οι πολιτικές προσαρμογής στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής — όπως οι καύσωνες — υπολείπονται σημαντικά των προσπαθειών μείωσης των εκπομπών.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος εκτιμά ότι τα κράτη-μέλη δεν προστατεύουν επαρκώς τους πολίτες από τις ακραίες θερμοκρασίες, χαρακτηρίζοντας τον κίνδυνο θερμικού στρες «κρίσιμο» για την τρέχουσα δεκαετία και «καταστροφικό» από τα μέσα του αιώνα και μετά.

Αντίστοιχα, η βρετανική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή έχει χαρακτηρίσει ανεπαρκείς τις προσπάθειες της χώρας, ενώ η δεξαμενή σκέψης Green Alliance προειδοποίησε ότι οι πολίτες «πληρώνουν το τίμημα» της αποτυχίας προσαρμογής στις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες.

«Αυτή τη στιγμή, παιδιά προσπαθούν να ολοκληρώσουν τις εξετάσεις τους μέσα σε αποπνικτικές αίθουσες, ενώ ηλικιωμένοι ζουν σε επικίνδυνα θερμά σπίτια και μονάδες φροντίδας χωρίς ουσιαστική ανακούφιση», δήλωσε η καθηγήτρια Κλιματικής Επιστήμης του Imperial College London, Φριντερίκε Οτο.

«Η ζέστη δεν είναι απλώς ενόχληση. Αποτελεί μια ολοένα αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία. Κάθε καύσωνας θέτει ανθρώπινες ζωές σε κίνδυνο και έχει περάσει προ πολλού η ώρα να αντιμετωπιστεί με την απαιτούμενη σοβαρότητα», κατέληξε.

Με πληροφορίες από Politico