Γράφουν οι Βασίλης Νέδος και Μανώλης Κωστίδης

Την πρόσδεση μετά την Τρίπολη και της Βεγγάζης στο άρμα της Αγκυρας σηματοδοτεί η κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης. Η Αθήνα αντέδρασε προειδοποιώντας ότι θα προβεί «σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια», ενώ προχωράει κανονικά ο σχεδιασμός για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI. Σε κάθε περίπτωση, στην Ανατολική Μεσόγειο εξελίσσεται μια παρτίδα σκληρού πόκερ, καθώς χθες οι τουρκικές αρχές εξέδωσαν NAVTEX για το καλώδιο δεδομένων EMC. Aντίστοιχη κίνηση προετοιμάζει και η Αθήνα, ενώ υπενθυμίζεται ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν εμπόδισε την Ελλάδα να πραγματοποιήσει συμφωνίες με την αμερικανική Chevron νοτίως της Κρήτης.

Η Βεγγάζη κύρωσε το παράνομο μνημόνιο

Του Βασίλη Νέδου

Η Ελλάδα θα προβεί «σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της» μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία εδρεύει στη Βεγγάζη. Η απάντηση της Ελλάδας ήρθε από το υπουργείο Εξωτερικών, καθώς η κίνηση της Βεγγάζης, η οποία πρακτικά ελέγχεται από τη φατρία του στρατάρχη Χαφτάρ και των υιών του, κατέλαβε την Αθήνα εξαπίνης. Η στρατηγική αυτή κίνηση της Αγκυρας στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου καταγράφεται ενώ η Αθήνα προετοιμάζεται για την επανεκκίνηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.

Οσο συνέβαιναν αυτά χθες στη Βεγγάζη, η Αγκυρα εξέδιδε νέα NAVTEX, αυτή τη φορά για τις έρευνες που αφορούν το καλώδιο δεδομένων EMC από το πλοίο «Kobi Ruegg», στα ανοιχτά της Κύπρου. Σημειώνεται, πάντως, ότι για το συγκεκριμένο έργο, το οποίο θα διανύσει το μεγαλύτερο μήκος της Μεσογείου, θα εκδώσει NAVTEX και η Ελλάδα.

Η εξέλιξη της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου φέρνει ξανά στο τραπέζι εργαλεία, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στην Κρήτη στα 12 ναυτικά μίλια, καθώς για την Αθήνα αυτή τη στιγμή στη Λιβύη δεν υπάρχει κανένα πραγματικό έρεισμα, ούτε στην Τρίπολη ούτε στη Βεγγάζη. Επιπλέον, αποδεικνύεται ότι η περίφημη γραμμή «ανοιχτών διαύλων» και με τις δύο πλευρές στη Λιβύη ήταν μάλλον θολή ευθύς εξαρχής. Υπενθυμίζεται, πάντως, ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν εμπόδισε την Ελλάδα να πραγματοποιήσει συμφωνίες με την αμερικανική Chevron νοτίως της Κρήτης.

Αν και η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και από τη Βεγγάζη δεν τροποποιεί ιδιαίτερα τη γραμμή της Ελλάδας ως προς τη νομιμότητά του, είναι σαφές ότι επιβεβαιώνει τους φόβους των τελευταίων μηνών για μετακίνηση της φατρίας των Χαφτάρ (και κυρίως του υπαρχηγού του στρατού και επικρατέστερου για τη διαδοχή, Σαντάμ Χαφτάρ) στην επήρεια της Αγκυρας. Αλλωστε ο Σαντάμ Χαφτάρ χθες υποδέχθηκε την κύρωση με διθυραμβική διάθεση, λέγοντας ότι η συμφωνία θα «βοηθήσει στην προάσπιση των δικαιωμάτων της Λιβύης και των οικονομικών συμφερόντων της στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ θα διευρύνει τη συνεργασία και τις επενδυτικές ευκαιρίες με την Τουρκία».

Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το γεγονός ότι τους τελευταίους μήνες η Βεγγάζη βολικά αποφεύγει τη συνεννόηση όσον αφορά τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη με αφετηρία την ανατολική Λιβύη. Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου αποδίδεται δυσανάλογα στην αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ από τον Αλ Σαλεχίν αλ Ομπέιντι στην προεδρία της Βουλής της Λιβύης.

Στην εξίσωση, όμως, έχουν διαδραματίσει ρόλο και άλλοι παράγοντες. Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βεγγάζη αναδεικνύει και τη μειούμενη επιρροή της Αιγύπτου, η οποία επίσης θίγεται από τη συγκεκριμένη οριοθέτηση. Η Αίγυπτος φαίνεται να μένει εκτός του σχεδίου ενοποίησης της Λιβύης, στο οποίο η Τουρκία εμφανίζεται να έχει δυναμικό ρόλο.

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Απρίλιο η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διοργάνωσε την άσκηση «Flintlock ’26», όπου οι ένοπλες δυνάμεις της Τρίπολης και της Βεγγάζης εμφανίστηκαν υπό κοινή διοίκηση, ενώ συνεργάστηκαν και με τις τουρκικές δυνάμεις. Σύμφωνα με άριστα πληροφορημένες πηγές της «Κ», έχει περιέλθει στην αντίληψη της Αθήνας ότι στην απόπειρα ενοποίησης των ενόπλων δυνάμεων ανατολικής και δυτικής Λιβύης πρωταρχικό ρόλο διαδραματίζουν από κοινού η Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Η Τουρκία και τα ΗΑΕ δεν είναι κατ’ ανάγκην αλληλοαναιρούμενοι παράγοντες. Σημειωτέον ότι να απλώσει «πλοκάμια» στη Βεγγάζη επιχείρησε και το Ισραήλ.

Ολα αυτά συνδέονται και με το εσωτερικό παιχνίδι στη Λιβύη. Ο Σαντάμ Χαφτάρ έχει προεδρικές φιλοδοξίες σε μια ενοποιημένη Λιβύη και η Τουρκία φαίνεται να κλείνει το μάτι υπέρ μιας πιθανής υποψηφιότητάς του.

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει μιλήσει με διάφορους ομολόγους του και κυρίως με τον Αιγύπτιο Μπαντρ Αμπντελάτι. Σύμφωνα με το αιγυπτιακό ΥΠΕΞ, οι δύο άνδρες συνομίλησαν, μεταξύ άλλων, για «τις κλιμακούμενες προκλήσεις στην περιοχή με ιδιαίτερη εστίαση στην κατάσταση στη Λιβύη υπό το φως των πρόσφατων γεγονότων».

Η επίσκεψη Καλίν και η αντίδραση Ε.Ε.

Του Μανώλη Κωστίδη

Κωνσταντινούπολη – Ανταπόκριση. Σε δύο ταυτόχρονες κινήσεις, με ιδιαίτερη διπλωματική σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο, προχώρησε η Αγκυρα, καθώς χαιρέτισε την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, ενώ ταυτόχρονα εξέδωσε νέα NAVTEX για γεωφυσικές έρευνες υποθαλάσσιου καλωδίου, επικαλούμενη την «τουρκική υφαλοκρηπίδα». Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε την απόφαση που ελήφθη στις 20 Οκτωβρίου από τη λιβυκή Βουλή σχετικά με το μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων δικαιοδοσιών, που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ Aγκυρας και Τρίπολης. Στην ανακοίνωσή του υποστηρίζει ότι «η συμφωνία διασφαλίζει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα των δύο χωρών, στη βάση του διεθνούς δικαίου και της αρχής της δίκαιης κατανομής, ενώ συμβάλλει στην περαιτέρω εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας».

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση του διευθυντή Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας Μπουρχανετίν Ντουράν, ο οποίος έκανε λόγο για ομόφωνη έγκριση της συμφωνίας και για σημαντική εξέλιξη στην προάσπιση των κοινών συμφερόντων Τουρκίας και Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα τόνισε ότι «υπό την ηγεσία του Ταγίπ Ερντογάν η Τουρκία θα συνεχίσει να προστατεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της στη “Γαλάζια Πατρίδα”».

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κινητικότητα του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ Ιμπραχίμ Καλίν, ο οποίος ταξίδεψε στη Λιβύη, συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό της Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα και διαβίβασε μέσω αυτού τις ευχαριστίες προς τη λιβυκή πολιτική ηγεσία και τον Σαντάμ Χαφτάρ για την έγκριση του μνημονίου. Την κύρωση κατήγγειλαν, πάντως, παράλληλα ως άκυρη τόσο η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όσο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία εξέδωσε τη NAVTEX 1032/26, με την οποία ανακοινώνει γεωφυσικές έρευνες του σκάφους «Kobi Ruegg» για το υποθαλάσσιο καλωδιακό σύστημα μεταφοράς δεδομένων East to Med Data Corridor (EMC), από τις 21 Οκτωβρίου και μέχρι νεωτέρας. Το EMC είναι υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών που θα συνδέει τη Σαουδική Αραβία και τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, μέσω της Ελλάδας.

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η τουρκική NAVTEX αναφέρει ρητά πως οι συγκεκριμένες εργασίες έχουν «συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές και έχουν λάβει την έγκρισή τους»! Η Αγκυρα επικαλείται τις συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας που κοινοποίησε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, επιχειρώντας να στηρίξει τις διεκδικήσεις της στην περιοχή.