Γράφει η Αλεξάνδρα Βουδούρη

Μετωπική σύγκρουση σε δύο πεδία, την ενεργειακή κρίση και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ε.Ε., προδιαγράφεται στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής που ξεκίνησε σήμερα στις Βρυξέλλες, με τους «27» να προσέρχονται με διαφορετικές «κόκκινες γραμμές» και ελάχιστα περιθώρια εύκολων συμβιβασμών.

Η Ελλάδα και η Ιταλία πιέζουν για μεγαλύτερη ευελιξία, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας, συναντώντας την αντίσταση χωρών που φοβούνται νέα χαλάρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Την ίδια στιγμή, η Γερμανία και η Σουηδία απαιτούν ακόμη βαθύτερες περικοπές στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, απέναντι σε 17 χώρες που προειδοποιούν ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν εις βάρος της συνοχής και της αγροτικής πολιτικής.

Το πρώτο κρίσιμο μέτωπο αφορά την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, καθώς οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες πιέσεις για άμεσα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να εξασφαλίσει πολιτική κατεύθυνση από τους ηγέτες προς την Κομισιόν για πρόσθετη ευελιξία, χωρίς να ανοίξει συνολικά η συζήτηση αναθεώρησης των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα προσωρινής ανακατανομής ήδη διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου, ώστε να χρηματοδοτηθούν στοχευμένες παρεμβάσεις απέναντι στην ακρίβεια.

Πρόκειται για μια ενδιάμεση λύση, που επιχειρεί να γεφυρώσει τις απαιτήσεις των χωρών, που ζητούν άμεση δράση με τις επιφυλάξεις των δημοσιονομικά αυστηρότερων κρατών-μελών. Η Αθήνα, πάντως, έχει ήδη εξασφαλίσει την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ασφάλεια, η οποία αντιστοιχεί σε περίπου 700 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026–2027, αλλά επιδιώκει μεγαλύτερη ευχέρεια αξιοποίησής της.

Προσερχόμενος στη Σύνοδο ο Ελληνας πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος τροφοδοτεί νέο κύμα πληθωρισμού στην Ευρώπη και ζήτησε συντονισμένη απάντηση, με πρόσθετα μέτρα και μεγαλύτερη ευελιξία για τη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Αντίστοιχες πιέσεις ασκεί η Ιταλία, με την Τζόρτζια Μελόνι να έχει ζητήσει πρόσθετα περιθώρια για προσωρινά μέτρα ανακούφισης. Ωστόσο, χώρες του Βορρά επιμένουν ότι οποιαδήποτε παρέμβαση πρέπει να παραμείνει στοχευμένη και προσωρινή, χωρίς να θέσει σε αμφισβήτηση τη δημοσιονομική αξιοπιστία της Ευρωζώνης.

Δεύτερη «εστία» διαφωνιών αποτελεί το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, καθώς ορισμένες χώρες ζητούν παρεμβάσεις για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους, ενώ άλλες προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωσή του θα υπονόμευε την πράσινη μετάβαση.

Ευελιξία ζήτησε και η Κύπρος

Ο κύριος Νίκος Χριστοδουλίδης ζήτησε «περαιτέρω ευελιξία» για τη λήψη εθνικών μέτρων απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια και νέα αναβολή της εφαρμογής του ETS2.

Προανήγγειλε επίσης ότι θα θέσει στη συζήτηση για την ενέργεια τη γεωπολιτική και οικονομική σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI), καθώς και τις τουρκικές ενέργειες που, σύμφωνα με τη Λευκωσία, εμποδίζουν την υλοποίησή της.

Προϋπολογισμός: Δύο αντίπαλα στρατόπεδα

Ακόμη βαθύτερο είναι το χάσμα για τον επόμενο Πολυετή Δημοσιονομικό Προϋπολογισμό 2028–2034, καθώς η νέα ιρλανδική διαπραγματευτική πρόταση προβλέπει περικοπές περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, περιορίζοντας το συνολικό ύψος στα 1,622 τρισ. ευρώ, σε τιμές 2025.

Παρά τη μείωση περίπου 8%, οι καθαροί συνεισφορείς θεωρούν ότι απαιτούνται ακόμη μεγαλύτερες περικοπές.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι η πρόταση κινείται «προς τη σωστή κατεύθυνση», αλλά ο προϋπολογισμός πρέπει να μειωθεί «σημαντικά». «Για τη Σύνοδο του Δεκεμβρίου θα πρέπει να πάρουμε μαζί μας μερικά επιπλέον πουκάμισα», σχολίασε, προεξοφλώντας δύσκολες και μακρές διαπραγματεύσεις.

Ακόμη πιο κατηγορηματικός ήταν ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «υπερβολικά μεγάλη, υπερβολικά δαπανηρή» και «εντελώς απαράδεκτη». «Θα πω απλώς όχι στις σημερινές προτάσεις», δήλωσε.

Στον αντίποδα, οι 17 «Φίλοι της Συνοχής», που συναντήθηκαν πριν από τη Σύνοδο με πρωτοβουλία Ιταλίας και Ρουμανίας, απέρριψαν περαιτέρω περικοπές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και τη συνοχή, ζητώντας παράλληλα δικαιότερη κατανομή των βαρών και κατάργηση των επιστροφών εισφορών προς ορισμένα κράτη-μέλη.

Την αντίθεσή του στη νέα ιρλανδική πρόταση εξέφρασε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, υπογραμμίζοντας ότι οι διαθέσιμοι πόροι δεν ανταποκρίνονται στις αυξημένες φιλοδοξίες της Ε.Ε.

Η Αθήνα θέτει ως βασική προτεραιότητα τη διασφάλιση των εθνικών κονδυλίων για τη συνοχή και την αγροτική πολιτική, διατηρώντας παράλληλα σοβαρές επιφυλάξεις για τις περικοπές στα κοινά ευρωπαϊκά εργαλεία αντιμετώπισης κρίσεων, φυσικών καταστροφών και μεταναστευτικών πιέσεων.

Από την πλευρά του, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «μη αποδεκτή», επισημαίνοντας ότι η Ε.Ε. δεν μπορεί να διεκδικεί γεωπολιτικό ρόλο χωρίς επαρκή χρηματοδότηση. Δήλωσε επίσης ανοικτός σε νέους ευρωπαϊκούς φόρους.

Την εκτίμηση ότι οι τελικές περικοπές ενδέχεται να φθάσουν το 10%–12% εξέφρασε ο Νίκος Χριστοδουλίδης τονίζοντας την ανάγκη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, πριν οι επερχόμενες ευρωπαϊκές εκλογικές αναμετρήσεις καταστήσουν ακόμη δυσκολότερους τους συμβιβασμούς.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή συζήτηση αναμένεται να καθορίσει τα πολιτικά περιθώρια των επόμενων διαπραγματεύσεων ενώ ήδη δρομολογείται έκτακτη σύνοδος μόνο για τον προϋπολογισμό, τον Νοέμβριο.

Ουκρανία: Στη σκιά της συμφωνίας Τραμπ–Πούτιν

Στη σκιά της νέας έντασης στις διατλαντικές σχέσεις θα διεξαχθεί αύριο η συζήτηση για την Ουκρανία, παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Η συμφωνία Τραμπ–Πούτιν για την επανέναρξη εξαγωγών ρωσικού ντίζελ, με προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων, έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς θεωρείται ότι αποδυναμώνει την πίεση προς τη Μόσχα.

Πρόσθετη αβεβαιότητα προκαλεί η εξαγγελία Τραμπ περί ενεργειακής εκεχειρίας, την ώρα που συνεχίζονται οι ρωσικές επιθέσεις κατά ουκρανικών υποδομών. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους στο Κίεβο, εξετάζοντας τις χρηματοδοτικές και στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας, ιδίως για την προστασία των ενεργειακών υποδομών ενόψει του χειμώνα.

Στην αυριανή ατζέντα ψηλά βρίσκεται η διαχείριση του μεταναστευτικού με τους ηγέτες να αναμένεται να δώσουν έμφαση στις επιστροφές, στα σχεδιαζόμενα κέντρα/ κόμβους επιστροφών σε τρίτες χώρες και στην αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Αρκετοί διπλωμάτες προεξοφλούν, παράλληλα, ανοιχτή αντιπαράθεση μεταξύ της Τζόρτζια Μελόνι και του Πέδρο Σάντσεθ για την ισπανική πολιτική νομιμοποίησης μεταναστών και τη διαχείριση της κρίσης στη Θέουτα.