Ευκαιρία να ενισχύσουμε περαιτέρω το διπλωματικό μας αποτύπωμα

Η Κύπρος προεδρεύει για δεύτερη φορά του Συμβουλίου της Ε.Ε. και στην πρώτη συνέντευξη του νέου έτους φιλοξενούμε την υφυπουργό για Ευρωπαϊκά Θέματα Μαριλένα Ραουνά, για τις προτεραιότητες, τις προκλήσεις και τους στόχους της Κυπριακής Προεδρίας. Η κ. Ραουνά δηλώνει στην «Κ» ότι η Κυπριακή Προεδρία αποτελεί μια ευκαιρία να ενισχύσουμε περαιτέρω το διπλωματικό μας αποτύπωμα. Επισημαίνει ότι η Κύπρος αναλαμβάνει την Προεδρία στο πλαίσιο μιας προσέγγισης ρεαλιστικής φιλοδοξίας, γνωρίζοντας καλά τα όρια του θεσμικού μας ρόλου αλλά και το τι θέλουμε να επιτύχουμε. Βασική επιδίωξη, τονίζει, είναι να συμβάλει η Κυπριακή Προεδρία στο να δοθεί ουσιαστικό περιεχόμενο στη στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε.

–Η Κύπρος προεδρεύει για δεύτερη φορά του Συμβουλίου της Ε.Ε. Ποια η σημασία αυτής της εξέλιξης;

–Συνιστά μια σημαντική ευθύνη και ταυτόχρονα μια στρατηγική ευκαιρία για τη χώρα μας. Για έξι μήνες η Κύπρος θα γίνει η φωνή και των 27 κρατών μελών. Θα κληθεί να διαπραγματευτεί την ευρωπαϊκή ατζέντα και να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση προτάσεων και πολιτικών. Αποτελεί λοιπόν αναμφισβήτητα μια ευκαιρία να ενισχύσουμε περαιτέρω το διπλωματικό μας αποτύπωμα, πέραν από το εξάμηνο της Προεδρίας. Κατά τη διάρκεια της Προεδρίας, θα ηγηθούμε κρίσιμων διαπραγματεύσεων σε σημαντικούς φακέλους για την Ε.Ε. όπως το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας, ενώ θα προωθήσουμε την ενίσχυση των συνεργασιών με την Ανατολική Μεσόγειο, όπως για παράδειγμα με την υλοποίηση των πρώτων έργων στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο. Θα εργαστούμε επίσης για την ολοκλήρωση συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου με κράτη όπως η Ινδία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. 

–Πώς θα θέλατε να θυμούνται την Κυπριακή Προεδρία;

–Ως την Προεδρία που συνέβαλε στο να δοθεί ουσιαστικό περιεχόμενο στη στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε. Όχι απλώς ως σύνθημα αλλά ως συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση, ως το επόμενο, αναγκαίο βήμα στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Στόχος μας να αφήσουμε ένα θετικό στίγμα ως η Προεδρία που πέρασε από τη θεωρητική συζήτηση για την αυτονομία, στην πράξη, επιτυγχάνοντας απτά αποτελέσματα για την Ένωση και τους Ευρωπαίους πολίτες. Παράλληλα, φιλοδοξούμε να είμαστε μια Προεδρία με ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα. Που θα φέρει στο προσκήνιο και που θα δώσει ώθηση σε ζητήματα που αγγίζουν την καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών, όπως η προσιτή στέγαση και η προστασία των παιδιών μας στο διαδίκτυο. Η Κυπριακή Προεδρία είναι η πρώτη που θέτει την προσιτή στέγαση ως προτεραιότητα, αναγνωρίζοντας ότι η κοινωνική συνοχή αποτελεί θεμέλιο για μια ισχυρή και ανθεκτική, αυτόνομη Ευρώπη.

–Αναλαμβάνουμε σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, κατά την οποία δοκιμάζεται η ανθεκτικότητα και η ενότητα της Ε.Ε. κυρίως λόγω του Ουκρανικού. Πώς αξιολογείτε αυτό το στοιχείο και πώς θα το διαχειριστείτε;

–Ο μόνος τρόπος διαχείρισης αυτής της παραμέτρου είναι να λειτουργήσουμε ως πραγματικά έντιμοι και ενεργοί διαμεσολαβητές. Είναι γεγονός ότι παρατηρούνται διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών μελών σε διάφορα ζητήματα. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για την Ε.E. Το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα χτίστηκε, εξελίχθηκε και λειτουργεί μέσα από την αναζήτηση συγκλίσεων, τη γεφύρωση διαφορών και την επίτευξη συναίνεσης. Ο ρόλος μιας Προεδρίας σε αυτές τις συνθήκες είναι ακριβώς να διαμορφώνει προτάσεις και λύσεις που θα επιτρέψουν την ενότητα. Αυτός είναι και ο στόχος της Κυπριακής Προεδρίας, και με αυτό τον τρόπο θα εργαστούμε. Η Ουκρανία θα παραμείνει κορυφαία προτεραιότητα και κατά την Κυπριακή Προεδρία. Είμαστε το μοναδικό κράτος μέλος της Ε.Ε. που ένα μέρος του εδάφους του παραμένει υπό κατοχή, γεγονός που μας δίνει μια μοναδική οπτική σε ό,τι αφορά τη σημασία στήριξης της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.

–Πότε να αναμένουμε την ηγεσία της Ε.Ε. στην Κύπρο;

–Στις 7 Ιανουαρίου που θα πραγματοποιηθεί η τελετή έναρξης της Προεδρίας και θα παρευρεθούν στην Κύπρο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Θα έχουμε βεβαίως και παρουσία ηγετών της ευρύτερης περιοχής, καθώς και ηγετών από υπό ένταξη χώρες της Ε.Ε. Ακολούθως, στις 15 με 16 Ιανουαρίου θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο η σύνοδος του Κολεγίου των Επιτρόπων, κατά την οποία η πρόεδρος της Κομισιόν θα επισκεφθεί εκ νέου τη χώρα μας μαζί με όλους τους επιτρόπους. Στο πλαίσιο της επίσκεψης αυτής θα πραγματοποιηθεί κοινή συνάντηση εργασίας μεταξύ της Επιτροπής και του Υπουργικού Συμβουλίου.

–Οι 27 ηγέτες των κρατών μελών, πότε θα έρθουν;

–Θα βρίσκονται στην Κύπρο στις 23 με 24 Απριλίου για τη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ένα σκέλος της Συνόδου θα είναι κοινό με τη συμμετοχή ηγετών από τις 10 χώρες της Νοτίου Γειτονίας στο πλαίσιο της εφαρμογής του Συμφώνου για τη Μεσόγειο.

–Τα ευρωτουρκικά θα απασχολήσουν την Κυπριακή Προεδρία; Θα προσκληθούν τελικά ο κ. Ερντογάν και ο κ. Φιντάν;

–Θα εργαστούμε ως έντιμοι διαμεσολαβητές, σεβόμενοι τον θεσμικό μας ρόλο σε όλα ανεξαιρέτως τα θέματα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει εκφράσει τη βούληση να προσκληθεί ο Τούρκος Πρόεδρος στο Άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Οι σχετικές προσκλήσεις απευθύνονται σε μεταγενέστερο στάδιο, σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία. Παράλληλα, έχουμε δηλώσει ότι είμαστε έτοιμοι να προσκληθεί και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών στο Gymnich, στη Συνάντηση Υπουργών Εξωτερικών που θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο τέλη Μαΐου, καθώς και στο Άτυπο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων που θα πραγματοποιηθεί αρχές Μαρτίου σε επίπεδο υφυπουργών Ευρώπης, όπου είθισται να προσκαλούνται οι υποψήφιες χώρες. Και σε αυτή την περίπτωση οι προσκλήσεις θα αποσταλούν, όπως προβλέπεται, σε μεταγενέστερο στάδιο. Για εμάς η Κυπριακή Προεδρία μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία για τις ευρωτουρκικές σχέσεις, πάντα στο πλαίσιο της αιρεσιμότητας. Προσεγγίζουμε το θέμα με ρεαλισμό, αλλά και με συγκεκριμένες προτάσεις, με στόχο να υπάρξει αμοιβαία επωφελής πρόοδος.

–Μπορείτε να γίνετε πιο συγκεκριμένη στο θέμα των προτάσεων;

–Θα περιοριστώ στο να αναφέρω ότι έχουμε προτάσεις τις οποίες έχουμε μεταφέρει σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και σε ευρωπαϊκούς θεσμούς, για το πώς μπορεί να υπάρξει πρόοδος στα ευρωτουρκικά, πάντα στο πλαίσιο της αιρεσιμότητας, μέσω μιας σταδιακής, αναλογικής και αναστρέψιμης διαδικασίας. Αυτό άλλωστε προβλέπεται σε σχετικά συμπεράσματα του Συμβουλίου, που προνοούν, μεταξύ άλλων, ότι αναμένεται πρόοδος και στις κυπρογενείς υποχρεώσεις της Τουρκίας συμπεριλαμβανομένου και του Κυπριακού. Τα δύο ζητήματα πρέπει να προχωρούν χέρι-χέρι.

–Λέτε χέρι-χέρι με τις εξελίξεις στο Κυπριακό, όμως σύμφωνα με τον συνάδελφο Παύλο Ξανθούλη, η ΕτΕΠ φαίνεται να δραστηριοποιείται ξανά στην Τουρκία μετά το 2019, συνεπώς φαίνεται πως ένα ευρωτουρκικό ντοσιέ προχωρά ανεξάρτητα από το Κυπριακό.

–Δεν προχωρά κανένα ευρωτουρκικό ζήτημα ανεξάρτητα από το Κυπριακό. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2024, έπειτα και από δικές μας παραινέσεις, αποφάσισε όπως υπάρξει σταδιακή επαναδέσμευση με την Τουρκία στη βάση συγκεκριμένων προϋποθέσεων –που συμπεριλαμβάνουν τις κυπρογενείς υποχρεώσεις– με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο. Εν προκειμένω συμφωνήθηκε ότι αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και πρόοδο επί των συνομιλιών για επίλυση του Κυπριακού στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου. Άρα, σε μια σειρά από τομείς στα ευρωτουρκικά, εφόσον υπάρχει πρόοδος από πλευράς Τουρκίας, θα μπορούν κάποιες πτυχές να προχωρούν στη βάση της αιρεσιμότητας και εφόσον, όπως προβλέπεται σε Συμπεράσματα των 27, υπάρξει συζήτηση και απόφαση σε Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων. Μια πτυχή είναι και το ζήτημα των επενδύσεων από την ΕτΕΠ. Σε αυτό το πλαίσιο, υπήρξε από το 2024 κατεύθυνση για ενδεχόμενη σταδιακή επανέναρξη δραστηριοτήτων της ΕΤΕΠ στην Τουρκία σταδιακά και υπό προϋποθέσεις. Η εν λόγω επαναδέσμευση δεν προχώρησε λόγω και της οπισθοδρόμησης του κράτους δικαίου στη χώρα, αλλά και λόγω στασιμότητας στο Κυπριακό. Να σημειώσω επίσης ότι είναι συνεχείς οι επαφές μας με την ΕτΕΠ. Συνεπώς, δεν υπάρχει αποσύνδεση των ευρωτουρκικών από το Κυπριακό. Αντιθέτως, κάθε βήμα γίνεται προσεκτικά, υπό προϋποθέσεις και με σαφή πολιτική αιρεσιμότητα, όπως ακριβώς έχει συμφωνηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

–Προέκυψε ένα θέμα με τα συμπεράσματα που εξέδωσε η Δανική Προεδρία έχοντας τη σύμφωνο γνώμη μόνο των 26. Αυτό δεν συνιστά θεσμική εκτροπή;

–Όχι, διότι δεν πρόκειται για «συμπεράσματα των 26». Πρόκειται για συμπεράσματα της Δανικής Προεδρίας, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε ομοφωνία στο Συμβούλιο. Ως εκ τούτου, η αρχή της ομοφωνίας δεν παρακάμφθηκε.

–Ο Πρόεδρος μίλησε για συμπεράσματα, εσείς είπατε ότι θα αποτελέσουν οδικό χάρτη για την Κυπριακή Προεδρία…

–Κατά τη διάρκεια όλων των συζητήσεων σε όλα τα επίπεδα η θέση μας ήταν απολύτως σαφής. Επιθυμούσαμε την επίτευξη ομοφωνίας για να είχαμε συμπεράσματα Συμβουλίου, δηλαδή συμπεράσματα των 27. Η ομοφωνία εντούτοις δεν ήταν εφικτή, και ως εκ τούτου αυτό που εκδόθηκε ήταν συμπεράσματα Δανικής Προεδρίας. Επαναλαμβάνω, η αρχή της ομοφωνίας δεν παρακάμφθηκε.

–Ποιος είναι τελικά ο ρόλος της προεδρεύουσας χώρας; Δημιουργούνται υψηλές προσδοκίες για το τι πραγματικά μπορεί να κάνει ένα κράτος μέλος που έχει την Προεδρία, σε σημείο που θα μπορούσε κάποιος να σκεφτεί ότι υπάρχει το στοιχείο της υπερβολής.

–Ο ρόλος καθορίζεται από τις Συνθήκες. Η Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. έχει ρόλο διαπραγματευτή και εκπροσώπου των 27 κρατών μελών και είναι αναμφίβολα ένας ρόλος ουσίας. Το Συμβούλιο είναι συννομοθέτης μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και αυτό από μόνο του καταδεικνύει το βάρος και την ευθύνη του ρόλου μας ως Προεδρία. Στη δική μας περίπτωση θα έχουμε να διαπραγματευτούμε, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πέραν των 330 νομοθετικών φακέλων. Μεταξύ των οποίων κρίσιμοι φάκελοι όπως το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, στο οποίο η πρόοδος κατά την Κυπριακή Προεδρία θα είναι καθοριστικής σημασίας στην επίτευξη του πολιτικού στόχου της Ε.Ε. για πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026. Εμείς στο πλαίσιο μιας προσέγγισης ρεαλιστικής φιλοδοξίας, γνωρίζουμε πολύ καλά τα όρια του θεσμικού μας ρόλου, αλλά και το τι θέλουμε να επιτύχουμε. Μπορεί μια Προεδρία να περιοριστεί μόνο στη διαχείριση θεμάτων και να χαμηλώσει τον πήχη; Θεωρητικά ναι. Η Κυπριακή Προεδρία όμως δεν θα είναι αυτή η Προεδρία. Εμείς πιστεύουμε στην Κύπρο που μπορεί και θα εργαστούμε σκληρά, φιλόδοξα και ρεαλιστικά, ως έντιμοι διαμεσολαβητές, για να φέρουμε απτά αποτελέσματα και να ενισχύσουμε περαιτέρω τον ρόλο της Κύπρου και να προωθήσουμε την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ως ένα κράτος μέλος με μια ισχυρή οικονομία, με μια κυβέρνηση με σαφή και αδιαμφισβήτητο ευρωπαϊκό προσανατολισμό, που εφαρμόζει πολιτικές σε πανευρωπαϊκές προκλήσεις, όπως το μεταναστευτικό με αποτελέσματα που καταγράφονται ως μοντέλο σε επίπεδο Ένωσης και που αποδεικνύει στην πράξη ότι είναι μέρος των λύσεων στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ανατολική Μεσόγειος. Τα μηνύματα, λοιπόν, που λαμβάνουμε από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και από Βρυξέλλες –πιο πρόσφατα τον Δεκέμβριο κατά τη συμμετοχή του ΠτΔ στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος– είναι ότι προσβλέπουν στην Κυπριακή Προεδρία για να επιτευχθούν σημαντικοί στόχοι στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Και με αυτό ακριβώς τον τρόπο θα εργαστούμε για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων.

Τεχνική αξιολόγηση Κύπρου από Κομισιόν για Ζώνη Σένγκεν

–Ο ΠτΔ είχε δηλώσει ότι τέλος του 2025 θα είχαν λυθεί τα ζητήματα τεχνικής φύσεως και ότι εντός του 2026 η Κύπρος θα ενταχθεί στη Ζώνη Σένγκεν. Πού βρισκόμαστε;

–Η πλήρης ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Ζώνη Σένγκεν αποτελεί προτεραιότητα της παρούσας διακυβέρνησης και συνδέεται άμεσα με τον πυλώνα που αφορά την ενίσχυση της ασφάλειας του κράτους. Για αυτή την κυβέρνηση, λοιπόν, η ασφάλεια είναι σε κάθε περίπτωση, και ανεξαρτήτως Σένγκεν, ύψιστης σημασίας. Μέσα από τη διαδικασία για την πλήρη ένταξη, που εντατικοποιήθηκε καθοριστικά το 2025, αναβαθμίσαμε και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Καταβλήθηκε μια πολύ μεγάλη και συντονισμένη προσπάθεια για την εκπλήρωση όλων των συστάσεων με στόχο να προχωρήσουμε σε σειρά θεμάτων που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη φύλαξη των συνόρων μας, τις επιστροφές, και τη διαχείριση του μεταναστευτικού, ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποφασίσει να προβεί σε αξιολόγηση. Αυτός λοιπόν ο στόχος επιτεύχθηκε. Τον Δεκέμβριο, στη βάση της σημαντικότατης προόδου που έχει επιτευχθεί, η Επιτροπή πραγματοποίησε την αποστολή τεχνικής αξιολόγησης στην Κύπρο. Αυτή τη στιγμή εκπονείται από πλευράς Επιτροπής η έκθεση αξιολόγησης, μια διαδικασία που απαιτεί κάποιο χρόνο να ολοκληρωθεί.

–Υπάρχει και η πολιτική πτυχή του ζητήματος καθώς θα χρειαστεί ομόφωνη απόφαση των 29 κρατών μελών της Ζώνης Σένγκεν για ένταξη της Κύπρου.

–Όλο αυτό το διάστημα εργαστήκαμε αθόρυβα και στο κομμάτι που αφορά την πολιτική πτυχή. Πρώτα όμως πρέπει να ολοκληρωθεί το κομμάτι της αξιολόγησης στο οποίο αναφέρθηκα.

–Τι θα γίνει με το ζήτημα της Πράσινης Γραμμής; Θα μετατραπεί σε σκληρό σύνορο; Θα χρειαστούν ειδικές ρυθμίσεις;

–Υπάρχει ο Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής από το 2004, που καταγράφει ξεκάθαρα ότι δεν είναι εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και καθορίζει και τους ελέγχους που διενεργούνται. Όσο υπάρχει κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας –ευρωπαϊκού εδάφους– έχουμε χρέος να ασκούμε αποτελεσματικούς ελέγχους. Είναι, επίσης, σημαντικό να έχουμε υπόψη ότι όλα τα κράτη μέλη της Ζώνης Σένγκεν έχουν τις ιδιαιτερότητές τους, για τις οποίες πάντα υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπιστούν μέσα από τεχνικές λύσεις.