Σχεδόν μία δεκαετία μετά το Κραν Μοντανά, το Κυπριακό φαίνεται να επιστρέφει στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων. Αν αυτή η κινητικότητα θα μεταφραστεί σε ουσιαστική πρόοδο ή θα προστεθεί στη μακρά αλυσίδα των ανεκπλήρωτων προσδοκιών, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο. Μια φορά, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δηλώνει συγκρατημένα αισιόδοξος.

–Από την επόμενη της εκλογής σας, αναλωθήκατε σε μια υπερπροσπάθεια να βρεθεί ένας τρόπος –είχε γίνει λίγο σλόγκαν– για ένα «ηλεκτροσόκ» στο Κυπριακό, προκειμένου να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις. Υπάρχουν όντως οι προϋποθέσεις για σύγκληση διευρυμένης διάσκεψης στο αμέσως επόμενο διάστημα;

–Είχα μια πολύ συγκεκριμένη στρατηγική για το Κυπριακό. Έβαλα ως βασικό στόχο μια παράμετρο την οποία έλεγε συχνά και ο μακαρίτης Βάσος Λυσσαρίδης, δηλαδή την ανάγκη να εκμεταλλευτούμε τα εμπλεκόμενα συμφέροντα. Έχω πει πολλές φορές ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να προχωρήσει στην επίλυση του Κυπριακού αν δεν νιώσει ότι θα έχει οφέλη μέσα από αυτή τη λύση. Και ο μόνος παράγοντας που μπορεί να προσφέρει τέτοια οφέλη στην Τουρκία είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα θέματα της φιλελευθεροποίησης των θεωρήσεων εισόδου, η αναβάθμιση και επικαιροποίηση της τελωνειακής ένωσης Ε.Ε. - Τουρκίας και η γενικότερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πάρα πολύ σημαντικά για την Άγκυρα. Ξεκινήσαμε, λοιπόν, μια συγκεκριμένη στρατηγική. Πετύχαμε αρχικά τον διορισμό απεσταλμένου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τώρα είμαστε στα σκαριά για έναν νέο διορισμό από την Πρόεδρο της Επιτροπής. Μάλιστα, συζητήσαμε και συγκεκριμένα ονόματα την περασμένη βδομάδα στο Μαυροβούνιο, όπου βρεθήκαμε στο πλαίσιο της Συνόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα Δυτικά Βαλκάνια.

Αυτή η προσπάθεια έχει ενταθεί ιδιαίτερα μετά τον Μάρτιο, μετά την επίσκεψη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Τουρκία και τις συζητήσεις που είχε με τον Τούρκο Πρόεδρο και τον υπουργό Εξωτερικών. Προσπαθούμε να ευθυγραμμίσουμε το Κυπριακό με τα Ευρωτουρκικά. Ήταν μια τεράστια προσπάθεια· δώσαμε μάχες τον Απρίλιο του 2024 για να συμπεριληφθεί αυτή η διασύνδεση στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Σε αυτή την κατάσταση πραγμάτων βρισκόμαστε σήμερα.

–Δηλαδή, σε ό,τι αφορά στις ευρωτουρκικές σχέσεις, είστε ικανοποιημένος από τη λεγόμενη διασύνδεση που έχει γίνει με το Κυπριακό; Εκείνο που καταγράφεται είναι μια Τουρκία συνεχώς να λαμβάνει, να απαιτεί κι άλλα, χωρίς να σημειώνεται κάποια εξέλιξη στο Κυπριακό...

–Δεν έχει λάβει μέχρι στιγμής οτιδήποτε η Τουρκία, αλλά σας ευχαριστώ για το ερώτημα. Θέλω να σας θυμίσω ότι στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου του 2024 γίνεται ρητή αναφορά για μια προσέγγιση που θα εξελίσσεται με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο. Επομένως, η Τουρκία δεν πρόκειται να πάρει κάτι χωρίς ανταλλάγματα, ούτε υπάρχει περίπτωση να λάβει κάτι και μετά να μην κάνει όσα πρέπει στο Κυπριακό. Εξάλλου, για να υπάρξει οποιαδήποτε παραχώρηση προς την Άγκυρα, πρέπει να προηγηθεί απτή πρόοδος στο Κυπριακό. Πάνω σε αυτό ακριβώς εργαζόμαστε εντατικά τώρα. Άρα, δεν υφίσταται τέτοιο ενδεχόμενο.

–Το πλαίσιο; Επιστρέφουμε εκεί που μείναμε, στον Κραν Μοντανά, όπως ήταν η θέση μας; Σε ποιο πλαίσιο θα κινηθεί η νέα διαδικασία; Έχει αποσαφηνιστεί;

–Έχω συζητήσει με τον γενικό γραμματέα το πώς θα προχωρήσει όλη η κατάσταση κατά τη συνάντηση μας τον Μάρτιο στις Βρυξέλλες, λίγες μέρες μετά τη συνάντησή που είχε ο γ.γ. με τον κύριο Ερντογάν στην Άγκυρα. Έχουμε συζητήσει το πώς προχωράμε, χωρίς όμως να θέλω να μπω σε λεπτομέρειες, διότι δεν επιθυμώ με οποιονδήποτε τρόπο να διακινδυνεύσω την προσπάθεια, μια πολύ υποσχόμενη προσπάθεια, για την οποία είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος.

Το κλειδί αυτής της προσπάθειας είναι οι συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί στο Κυπριακό. Σας υπενθυμίζω ότι και ο κ. Ερχιουρμαν, στα τέσσερα σημεία του, μιλάει για την ανάγκη να διασφαλιστούν οι συγκλίσεις, κάτι που αποτελεί και δική μας πάγια θέση. Αυτό έλεγα και εγώ από την πρώτη μέρα. Άρα, ας κρατήσουμε σε σχέση με το πλαίσιο ότι οι συγκλίσεις αποτελούν την κοινή προσέγγιση.

–Δεδομένου ότι οι πληροφορίες που φτάνουν από το ρεπορτάζ δεν λένε αυτό που δηλώσατε δημοσίως (στη συνέντευξή σας στην Αιμιλία Κενεβέζου), ότι δηλαδή «φαίνεται πως η Τουρκία έχει ανάψει παρασκηνιακά το πράσινο φως για ουσιαστικές συνομιλίες από εκεί που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά», αντιθέτως, μιλούν για «εποικοδομητική ασάφεια». Καμία αναφορά ούτε στο Κραν Μοντανά, αλλά ούτε και στη μορφή λύσης… Θα μπούμε σε μια διαδικασία με αχαρτογράφητο, ασαφές πλαίσιο; Είστε διατεθειμένος να συζητήσετε κάτι άλλο πέραν της ΔΔΟ για να ξεκλειδώσει η διαδικασία και να υπάρξει πρόοδος;

–Καμία απολύτως εποικοδομητική ασάφεια. Στο Κυπριακό η εποικοδομητική ασάφεια είναι επικίνδυνη. Το ζήσαμε και το 2004, όταν υπήρχε μεγάλη εποικοδομητική ασάφεια, το γνωστό Constructive Ambiguity των Βρετανών. Η προσπάθεια που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή αναφέρεται στην ουσία του Κυπριακού, στα μεγάλα κεφάλαια, στα οποία δεν μπορεί να υπάρξει εποικοδομητική ασάφεια. Στο θέμα της ασφάλειας και των εγγυήσεων, για παράδειγμα, είτε η Τουρκία θα συνεχίσει να έχει εγγυητικά δικαιώματα στην Κύπρο, είτε δεν θα έχει. Δεν υπάρχει μέση οδός ή εποικοδομητική ασάφεια. Δεν πρόκειται να μπούμε σε μια διαδικασία, ούτε να καταλήξουμε σε ένα αποτέλεσμα, που θα εμπεριέχει την παραμικρή ασάφεια.

Και κάτι άλλο, που το έχω πει πολλές φορές για να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος έναντι του κυπριακού λαού. Πρωτίστως πρέπει να συμφωνήσω εγώ με το περιεχόμενο της λύσης. Αν καταλήξω σε ένα αποτέλεσμα, διότι δεν πρόκειται να επιτρέψω να μου επιβληθεί κανένα αποτέλεσμα, το οποίο δεν θεωρώ ικανοποιητικό για τον κυπριακό λαό τότε δεν πρόκειται να το θέσω καν ενώπιόν του.

–Δεν θα δούμε, δηλαδή, μετάθεση ευθυνών στον λαό;

–Ακριβώς.

–Για το Κραν Μοντανά, κύριε Πρόεδρε, ο Αντόνιο Γκουτέρες είχε πει πως «Μέχρι το τέλος της διάσκεψης, οι πλευρές είχαν πρακτικά καταλήξει σε πλήρη συμφωνία για την ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία και την αποτελεσματική συμμετοχή»! Εσείς ο ίδιος, ως υπουργός Εξωτερικών, είχατε πει ότι είχαμε φτάσει στο παρά ένα της λύσης. Ο κύριος Κοτζιάς ήταν πιο συγκεκριμένος, πως «Το βράδυ της Πέμπτης πήγαμε στο δείπνο ικανοποιημένοι, καθώς θεωρήσαμε ότι πήραμε όλα όσα θέλαμε». Αυτά ήταν η κατάργηση των εγγυήσεων και των παρεμβατικών δικαιωμάτων, απ’ τα οποία υπαναχώρησε ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου, γι’ αυτό και οδηγηθήκαμε σε ναυάγιο. Εν ολίγοις, αυτά λείπουν από την εξίσωση για να ολοκληρωθεί το παζλ της λύσης ή υπάρχουν και άλλα επιμέρους θέματα;

–Στόχος αυτής της προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι να καταλήξουμε σε ένα αποτέλεσμα όπου τα ζητήματα που θα απομείνουν ανοιχτά, γιατί προφανώς θα υπάρχουν κάποια εναπομείναντα θέματα, δεν θα είναι ικανά να ανατρέψουν την επίλυση του Κυπριακού. Αν θέλετε να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα τα βασικά κεφάλαια του Κυπριακού είναι η διακυβέρνηση, η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, το περιουσιακό και το εδαφικό.

Οι συζητήσεις που γίνονται αυτή τη στιγμή αφορούν την ουσία του Κυπριακού. Παράλληλα και ταυτόχρονα, γίνεται αυτή η πολύ συγκεκριμένη προετοιμασία και συζήτηση που σας προανέφερα για τα Ευρωτουρκικά. Στόχος μας ήταν ανέκαθεν να συνδέσουμε αυτά τα δύο πεδία και πλέον βλέπουμε αυτή τη διασύνδεση να υλοποιείται στην πράξη.

«Η λύση του Κυπριακού δεν θα είναι απολύτως δίκαιη, διότι μια λύση για να είναι απολύτως δίκαιη θα πρέπει να αποκαθιστά την κατάσταση πράγματων όπως ήταν προ του 1974. Εκείνο που έχει σημασία είναι όπως η λύση που θα καταλήξουμε να είναι λειτουργική και βιώσιμη». 

–Πρόσφατα είχατε πει: «Θα κληθούμε όλοι μας, να λάβουμε σημαντικές και ενδεχομένως δύσκολες αποφάσεις». Μπορείτε να μας προσδιορίσετε το «δύσκολες»;

–Οι δύσκολες αποφάσεις αφορούν το γεγονός ότι, πρωτίστως, πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τον κυπριακό λαό. Η λύση του Κυπριακού δεν θα είναι απολύτως δίκαιη, διότι μια λύση για να είναι απολύτως δίκαιη θα πρέπει να αποκαθιστά την κατάσταση πράγματων όπως ήταν προ του 1974. Νομίζω ότι όλοι αντιλαμβάνονται πως δεν μπορούμε να φτάσουμε σε αυτό το σημείο μέσα από μια διαπραγμάτευση. Εκείνο που έχει σημασία είναι όπως η λύση που θα καταλήξουμε να είναι λειτουργική και βιώσιμη.

–Το να επιστρέψουμε στην προ του 1974 κατάσταση, μπορεί να ήταν δίκαιο για εμάς, αλλά να ήταν άδικο για την άλλη κοινότητα;

–Πολλές φορές με ρωτούν για θέματα με τα οποία έχω ασχοληθεί και επιστημονικά. Για μένα, η μεγαλύτερη χαμένη ευκαιρία στο Κυπριακό ήταν το 1960. Ούτε οι Ελληνοκύπριοι ούτε οι Τουρκοκύπριοι επενδύσαμε στην Κυπριακή Δημοκρατία. Οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς. Για μένα, δύο πράγματα είναι τα πλέον βασικά μέσα από τη λύση. Να είναι λειτουργική, δηλαδή να μπορεί να λειτουργεί το κράτος τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, και να είναι βιώσιμη. Δεν πρόκειται να βάλω ξανά τον κυπριακό ελληνισμό σε μια δοκιμασία και σε πέντε χρόνια μετά τη λύση να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση ανάλογη με εκείνη του 1963.

–Ο Πρόεδρος της Τουρκίας αυτή τη στιγμή, αντί να παρουσιάζει μια πιο ήπια συμπεριφορά, αντιθέτως επανέρχεται με τα νομοσχέδια για τη «Γαλάζια Πατρίδα», με αξιώσεις και υψηλούς τόνους. Παρ’ όλα αυτά, βλέπετε ότι απέναντι στα Ηνωμένα Έθνη έχει δείξει μια κάποια διαλλακτικότητα;

–Γι’ αυτό ακριβώς είπα ότι θα κληθούμε όλοι να ξεκινήσουμε μια προσπάθεια, στη βάση δύο ουσιαστικών και σημαντικών συζητήσεων που έγιναν. Αυτή του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ με τον Πρόεδρο της Τουρκίας στην Άγκυρα και τη συζήτηση που είχα εγώ με τον γενικό γραμματέα στις Βρυξέλες. Θα δοκιμαστούμε όλοι μας στην πράξη. Δεν θα είναι εύκολες οι αποφάσεις, όταν μπαίνεις σε μια κατάσταση διαπραγματεύσεων. Όλα τα θέματα στο Κυπριακό είναι σημαντικά, όλα. Και αυτά που θεωρούνται τα πιο σημαντικά και αυτά που θεωρητικά είναι ολιγότερα σημαντικά. Όμως, όπως είπα και πριν, δύο πρέπει να είναι οι βασικοί άξονες και κατευθύνσεις. Η λύση να είναι λειτουργική και βιώσιμη.

–Με αυτά τα δεδομένα, πόσο εντός πραγματικότητας είναι ο στόχος –εσείς το είχατε πει– για σχέδιο λύσης μέχρι το τέλος του χρόνου;

–Αν υπάρχει πολιτική βούληση, ο στόχος αυτός βρίσκεται σε απόλυτη επαφή με την πραγματικότητα. Ακόμα και αν δεν φτάσουμε σε συνολική λύση μέχρι το τέλος του χρόνου, να έχει, τουλάχιστον, διαμορφωθεί μια κατάσταση πραγμάτων η οποία να μην μπορεί να ανατραπεί σε σχέση με την πολιτική βούληση για την πορεία προς τη λύση.

–Να έχει δρομολογηθεί, δηλαδή.

–Ακριβώς. Με τα εναπομείναντα θέματα τα οποία, επαναλαμβάνω, στο Κυπριακό είναι σαφώς σημαντικά, αλλά δεν θα είναι ικανά να ανατρέψουν την πορεία.

–Οι Ελληνοκύπριοι σήμερα είναι πιο κοντά ή πιο απομακρυσμένοι από την ιδέα της λύσης; Από τη στιγμή που η επάνοδος στις πατρογονικές εστίες, που ήταν βασικό ζητούμενο της λύσης, έχει εξασθενίσει ελέω χρόνου, αλλαγής γενεών και αναποτελεσματικότητας των προσπαθειών των προηγούμενων ετών, ποιο επιχείρημα θα επιστρατεύατε εσείς, ως Πρόεδρος, για να πείσετε τον Ελληνοκύπριο πολίτη να πει «ναι» σε ένα σχέδιο λύσης;

–Η κατάσταση που ζούμε σήμερα δεν είναι ούτε βιώσιμη, ούτε διασφαλίζει το μέλλον του κυπριακού ελληνισμού και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είδαμε τι ξεκίνησε στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023. Είμαστε πλέον στο καλοκαίρι του 2026 και αυτή η τραγική κατάσταση πραγμάτων συνεχίζεται δίπλα μας.

Αν, λοιπόν, παρουσιαστεί στον κυπριακό λαό ένα σχέδιο λύσης το οποίο είναι βιώσιμο, λειτουργικό και αντιμετωπίζει τις ανησυχίες του, τότε θεωρώ ότι ο λαός θα ανταποκριθεί θετικά. Δεν πρόκειται να θέσω ένα σχέδιο ενώπιον του κυπριακού λαού, αν δεν συμφωνώ πρώτα εγώ ο ίδιος με αυτό. Αν το στηρίζω και το εμπιστεύομαι, θα βγω και θα κατεβώ ο ίδιος στον κόσμο για να μιλήσω και να το υποστηρίξω.

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά σήμερα σε σχέση με το 2004. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εξωτερική πολιτική που ακολουθούμε βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το Κυπριακό. Ο ρόλος που διαδραματίζουμε, όσα μπορούμε να προσφέρουμε και οι διεθνείς σχέσεις που χτίζουμε, αναπόφευκτα, μέσα από τη λύση του Κυπριακού, θα ενισχυθούν ακόμη περισσότερο προς όφελος τόσο των Ελληνοκυπρίων όσο και των Τουρκοκυπρίων. Δεν εξαιρώ τους Τουρκοκύπριους συμπατριώτες μας, οι οποίοι στην πλειονότητά τους επιθυμούν ένα μέλλον σε μια ευρωπαϊκή χώρα, σε ένα κράτος-μέλος της Ε.Ε., παρά τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων.

–Ένα νέο ναυάγιο ενέχει τον κίνδυνο πλέον, μετά από τόσα χρόνια εξαντλητικών προσπαθειών ακόμη και στις λεπτομέρειες, να καταστεί η διχοτόμηση ως μια αποδεκτή, παγιωμένη και αμετάκλητη πραγματικότητα από τη διεθνή κοινότητα;

–Δεν πιστεύω πολύ στις λεγόμενες «τελευταίες ευκαιρίες», καθώς έχουμε ακούσει πάρα πολλές φορές στο παρελθόν αυτή τη φράση. Σίγουρα, όμως, μια νέα αποτυχία δεν θα είναι σε καμία περίπτωση θετική εξέλιξη.

Αν δει κανείς διαχρονικά τα σχέδια λύσης του Κυπριακού, ακόμη και πριν από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, κάθε νέο σχέδιο που παρουσιαζόταν μετά από ένα ναυάγιο ήταν χειρότερο από το προηγούμενο. Αυτό ίσχυε τουλάχιστον μέχρι το 2004. Μετά το 2004, και ειδικότερα στη διαπραγματευτική διαδικασία του Κραν Μοντανά στην οποία συμμετείχα, αρκετές από τις συγκλίσεις και τις πρόνοιες που είχαν συμφωνηθεί ήταν σαφώς καλύτερες από εκείνες του παρελθόντος. Και ο λόγος που συνέβη αυτό δεν αφορά απαραίτητα τις δικές μας διαπραγματευτικές ικανότητες.

Ο λόγος είναι η Ευρώπη, η οποία καθορίζει ένα πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο λειτουργίας. Υπάρχει μια σαφής τάση στην Ευρώπη σήμερα, λόγω και των διεθνών συγκυριών τις οποίες στηρίζουμε ως Κυπριακή Δημοκρατία, για περαιτέρω ολοκλήρωση. Και θεωρώ ότι αυτή ακριβώς η ευρωπαϊκή πραγματικότητα θέτει και το ασφαλές γενικό πλαίσιο για τη λύση του Κυπριακού.

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Κύπρου είναι το ανθρώπινο δυναμικό της. Αν επενδύσουμε σωστά σε αυτό, οι προοπτικές είναι εξαιρετικές.

Η Κύπρος στον κόσμο, οι προκλήσεις στο σπίτι

Από τα γεωπολιτικά ανοίγματα στην Ινδία και τον Κόλπο μέχρι το ενεργειακό, το στεγαστικό, την οικονομία και την υδατική κρίση

Διπλωματική εκστρατεία

–Τα τελευταία δύο χρόνια ταξιδέψατε περισσότερο από κάθε προηγούμενο πρόεδρο, επενδύοντας πολύ στην εξωτερική πολιτική. Τι θεωρείτε ως σημαντικότερη επιτυχία σας σ’ αυτόν τον τομέα;

–Η μεγαλύτερη επιτυχία είναι ότι σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία αντιμετωπίζεται διεθνώς ως μια χώρα σταθερότητας και αξιοπιστίας. Μια χώρα που αποτελεί μέρος των λύσεων και με την οποία όλο και περισσότερα κράτη επιθυμούν να συνεργαστούν. Η εξωτερική πολιτική επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα του πολίτη. Όταν χρειάστηκε να αντιμετωπίσουμε την υδατική κρίση, εξασφαλίσαμε μέσα σε μία εβδομάδα μονάδες αφαλάτωσης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Όταν δεχόμασταν αυξημένες μεταναστευτικές ροές από τον Λίβανο, πετύχαμε την εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ανακοίνωση πακέτου στήριξης προς τη Βηρυτό. Το ίδιο συνέβη και στις πυρκαγιές, όπου οι σχέσεις που έχουμε αναπτύξει με χώρες της περιοχής βοήθησαν στην άμεση ανταπόκριση.

–Η πρόσφατη επίσκεψή σας στην Αστάνα, σε συνδυασμό με τα ανοίγματα στο Νέο Δελχί και τις στενές σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δείχνουν μια συνειδητή στροφή προς την Ευρασία και τον Κόλπο. Ποιο είναι το απτό όφελος;

–Χαίρομαι γιατί το Κυπριακό δεν είναι πλέον το μοναδικό θέμα συζήτησης στις διεθνείς μας επαφές. Η επίσκεψη του Ινδού πρωθυπουργού στην Κύπρο μετά από 23 χρόνια και η δική μου επίσκεψη στην Ινδία είχαν συγκεκριμένα αποτελέσματα. Εξασφαλίσαμε την πρώτη μεγάλη παραγωγή του Bollywood στην Κύπρο, ενώ κυπριακές τράπεζες έχουν ήδη ξεκινήσει ή προετοιμάζουν παρουσία στην ινδική αγορά. Αντίστοιχα, στο Καζακστάν η ίδια η πραγματοποίηση της επίσκεψης είχε ιδιαίτερη σημασία, ενώ οι δημόσιες τοποθετήσεις της ηγεσίας της χώρας υπέρ του διεθνούς δικαίου είχαν ξεχωριστή αξία για την Κυπριακή Δημοκρατία.

–Πώς αξιολογείτε την πρόσφατη υπογραφή της συμφωνίας SOFA με τη Γαλλία;

–Αποτελεί εμβάθυνση της πολυεπίπεδης στρατηγικής συνεργασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας με τη Γαλλία, ειδικότερα στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας. Η Συμφωνία θέτει το αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο για τη φιλοξενία γαλλικών δυνάμεων στην Κυπριακή Δημοκρατία για ανθρωπιστικούς λόγους. Γίνεται αντιληπτή η σημασία μιας τέτοιας παρουσίας για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, κάτι που αναβαθμίζει και το ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Την ίδια στιγμή, με την υπογραφή της Συμφωνίας SOFA, Κύπρος και Γαλλία συμβάλλουμε καθοριστικά στην επίτευξη του κοινού ευρωπαϊκού μας στόχου για τη στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε.

Το ρίσκο της ηλεκτρικής διασύνδεσης

–Στη συνέντευξη σας πρόσφατα στο «Βήμα» των Αθηνών διαβεβαιώσατε ότι θα ολοκληρωθεί, παρά τις όποιες προκλήσεις. Ωστόσο εκκρεμεί η επαναξιολόγηση οικονομικής βιωσιμότητας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και χρηματοδότηση του κόστους και η κάθε άλλο παρά απρόβλεπτη συμπεριφορά των πολεμικών πλοίων της Τουρκίας…

–Η διασύνδεση αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα και βασικό πυλώνα της ενεργειακής μας πολιτικής. Γι’ αυτό ακριβώς, σε συνεννόηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, προχωρήσαμε στην επικαιροποίηση των τεχνοοικονομικών μελετών. Πρόκειται για μια υπεύθυνη πολιτική απόφαση. Δεν ασκούμε πολιτική με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές αλλά τις επόμενες γενιές. Στόχος μας παραμένει η ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου με την Ευρώπη και η μείωση του κόστους ηλεκτρισμού για τους πολίτες. Παράλληλα προχωρούμε στην αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ και στην αποθήκευση ενέργειας, που αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του συνολικού ενεργειακού σχεδιασμού.

–Υπάρχει ενδιαφέρον από επενδυτικά κεφάλαια του Άμπου Ντάμπι για συμμετοχή στο έργο; Και ποιο είναι το σχέδιο της κυβέρνησης αν η διασύνδεση δεν προχωρήσει τελικά;

–Υπάρχει ενδιαφέρον από χώρες και επενδυτικά ταμεία της περιοχής και γίνονται σχετικές συζητήσεις. Την ίδια στιγμή εργαζόμαστε και σε παράλληλες επιλογές. Εξετάζουμε την προοπτική ενεργειακής διασύνδεσης με τον Λίβανο, τη σύνδεση με το Ισραήλ και γενικότερα τρόπους ενίσχυσης της ενεργειακής διασύνδεσης της Κύπρου με την περιοχή. Ωστόσο, η σύνδεση με το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο παραμένει ο βασικός στρατηγικός μας στόχος.

Μισθολογική ανισότητα και μεσαία τάξη

–Τι απαντάτε σε όσους λένε ότι η κυβέρνηση αφιερώνει περισσότερο χρόνο στη διεθνή σκηνή παρά στα εσωτερικά προβλήματα;

–Η οικονομία της χώρας καταγράφει από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ανεργία βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2008 και η Κύπρος έχει επανέλθει στην κατηγορία Α των διεθνών οίκων αξιολόγησης για πρώτη φορά μετά το 2011. Αυτή η εικόνα μάς επέτρεψε να αυξήσουμε δύο φορές τον κατώτατο μισθό, να ενισχύσουμε σημαντικά τις κοινωνικές δαπάνες, να προχωρήσουμε σε φορολογική μεταρρύθμιση και να εφαρμόσουμε πολιτικές στήριξης της κοινωνίας.

–Οι αριθμοί όντως ευημερούν. Γιατί όμως ένας μεγάλος αριθμός πολιτών αισθάνεται ότι δεν συμμετέχει σε αυτή την ανάπτυξη;

–Κατανοώ απολύτως το επιχείρημα. Η επιτυχία μιας χώρας μετριέται από τη δύναμη της μεσαίας τάξης της. Γι’ αυτό προχωρήσαμε στη φορολογική μεταρρύθμιση και στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. Θέλω η θετική πορεία της οικονομίας να αποτυπώνεται ολοένα και περισσότερο στην καθημερινότητα των πολιτών. Παράλληλα, επενδύουμε σε τομείς που δημιουργούν καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, όπως η τεχνολογία, ώστε η ανάπτυξη να μεταφράζεται σε πραγματικές ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους.

–Υπάρχει μια μισθολογική ανισότητα η οποία διευρύνεται διαρκώς. Οι υψηλοί μισθοί αυξάνονται ευκολότερα και ταχύτερα, ενώ δημιουργείται και μια παραπλανητική εικόνα γύρω από τον μέσο μισθό.

–Είναι ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο που επιμένω ότι η επιτυχία της οικονομίας πρέπει να μεταφέρεται στη μεσαία τάξη και τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα. Αυτό δεν γίνεται αυτόματα. Χρειάζονται συγκεκριμένες πολιτικές. Για παράδειγμα, η εκστρατεία επαναπατρισμού Κυπρίων που εργάζονται στο εξωτερικό αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας. Όταν ξεκινήσαμε αυτή την πρωτοβουλία, πολλοί την αντιμετώπισαν ειρωνικά. Στο Λονδίνο, όμως, είχαμε τεράστια συμμετοχή και ήδη σημαντικός αριθμός Κυπρίων έχει επιστρέψει στη χώρα. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Κύπρου είναι το ανθρώπινο δυναμικό της. Αν επενδύσουμε σωστά σε αυτό, οι προοπτικές είναι εξαιρετικές.

Ναι, υπάρχουν προβλήματα. Ναι, υπάρχουν πολίτες που δυσκολεύονται. Γι’ αυτό κάναμε τη φορολογική μεταρρύθμιση και αυξήσαμε το αφορολόγητο εισόδημα και το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων. Γι’ αυτό προχωρούμε και στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. Συχνά συναντώ ανθρώπους που μου περιγράφουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν με τις χαμηλές συντάξεις τους. Αυτές οι συζητήσεις επηρεάζουν άμεσα τις πολιτικές μας αποφάσεις. Δεν ζω αποκομμένος από την κοινωνία. Βρίσκομαι καθημερινά ανάμεσα στον κόσμο και μεταφέρω αυτά τα ζητήματα ακόμη και στις συνεδριάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου.

Ο βραχνάς του στεγαστικού

–Το στεγαστικό εξελίσσεται σε μια μεγάλη κοινωνική κρίση; Οι νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν κατοικία Πραγματικές λύσεις υπάρχουν;

–Πρόκειται αναμφίβολα για μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε. Γι’ αυτό δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην αύξηση του οικιστικού αποθέματος και στην αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων. Επανενεργοποιήσαμε ουσιαστικά τον Κυπριακό Οργανισμό Αναπτύξεως Γης, επενδύσαμε στην αξιοποίηση κρατικής γης για την ανέγερση προσιτών κατοικιών, εφαρμόζουμε το πρόγραμμα Build to Rent και δώσαμε πολεοδομικά κίνητρα που θα αυξήσουν σημαντικά την προσφορά κατοικιών τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, μέσα από τα στεγαστικά σχέδια του κράτους έχουν επωφεληθεί χιλιάδες δικαιούχοι, κυρίως νέοι άνθρωποι και νεαρά ζευγάρια. Δεν ισχυρίζομαι ότι το πρόβλημα λύθηκε, αλλά θεωρώ ότι οι πολιτικές που εφαρμόζουμε μπορούν να συγκρατήσουν και σταδιακά να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Έλεγχος μεγάλων στρατηγικών επενδύσεων

–Οι ξένες επενδύσεις είναι ευπρόσδεκτες, αλλά υπάρχει και η άποψη ότι σταδιακά γη και στρατηγικοί τομείς της οικονομίας περνούν σε ξένα χέρια. Σας προβληματίζει;

–Αν σας έλεγα ότι δεν με απασχολεί, θα έλεγα ψέματα. Είναι ένα θέμα που παρακολουθούμε στενά και, όπου χρειαστεί, είμαστε έτοιμοι να παρέμβουμε. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο προχωρήσαμε πρόσφατα στη λήψη αποφάσεων που αφορούν τον έλεγχο μεγάλων στρατηγικών επενδύσεων. Γίνεται πλέον συγκεκριμένος έλεγχος για το ποιος επενδύει, σε ποιους τομείς επενδύει και με ποια χαρακτηριστικά. Θέλουμε ξένες επενδύσεις. Είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη της οικονομίας. Την ίδια στιγμή, όμως, θέλουμε πλήρη διαφάνεια και θέλουμε να αποτρέψουμε το ενδεχόμενο υπερβολικής εξάρτησης από συγκεκριμένα ξένα κεφάλαια.

Εν αναμονή του φυσικού αερίου

Το 2017 ο Σταύρος Μαλάς είχε πει κάτι που τελευταία στριφογυρίζει στο μυαλό μου: «Κάποτε θα φτάσουμε στο σημείο που το χαλλούμι θα μας δίνει έσοδα όσα και το φυσικό αέριο». Δεδομένου ότι το φυσικό αέριο δεν έχει αποδώσει ακόμη έσοδα, ενώ το χαλλούμι κινδυνεύει, αν δεν περιοριστεί η ανωμαλία του αφθώδους πυρετού, λέτε να έχουμε επαλήθευση της εκτίμησης, αλλά από την ανάποδη;

–Με βάση τις ενέργειες που έχουν γίνει και τις συμφωνίες που προχωρούν, στόχος είναι να έχουμε τα πρώτα έσοδα από το φυσικό αέριο προς το τέλος του 2027, εντός του 2028. Έχουν ήδη ληφθεί σημαντικές αποφάσεις και αναμένονται ανακοινώσεις το επόμενο διάστημα. Προηγήθηκαν αρκετές διαπραγματεύσεις τόσο με την Αίγυπτο όσο και με τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ. Παράλληλα, βρισκόμαστε σε συζητήσεις και με άλλους ενεργειακούς κολοσσούς για αξιοποίηση τεμαχίων της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Ευρωπαϊκή Ένωση και μεταρρυθμίσεις

Πρόσφατα έτυχε να ασχοληθώ δημοσιογραφικά με τα ζητήματα καθυστερήσεων στην εναρμόνισή μας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Και ενώ περίμενα ότι το ζήτημα θα σκάλωνε στη Βουλή, η ευθύνη είναι σε μεγάλο βαθμό στα Υπουργεία και στη Νομική Υπηρεσία.

Γι’ αυτό και έχω αποφασίσει ότι το Υφυπουργείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων δεν θα καταργηθεί μετά την ολοκλήρωση της Προεδρίας, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν. Το Υφυπουργείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, ξέρετε, δεν είναι υπουργείο εξωτερικών, δεν ασχολείται με τις υποθέσεις τις ευρωπαϊκής ένωσης. Θα συνεχίσει να λειτουργεί, γιατί διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον συντονισμό όλων των θεμάτων που αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη δεν είναι μόνο εξωτερική πολιτική. Είναι η καθημερινότητά μας. Ένα μεγάλο μέρος των αποφάσεων που λαμβάνει το Υπουργικό Συμβούλιο σχετίζεται άμεσα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και τις υποχρεώσεις της χώρας.

Διαβάστε το δεύτερο μέρος της συνέντευξης εδώ: Δεν βλέπω την Αννίτα Δημητρίου ως τον αντίπαλο πόλο