Γράφει ο Αιμίλιος Χαρμπής
Δύσκολα μπορούμε να θυμηθούμε ταινία τόσο πολυσυζητημένη, και μάλιστα τόσους μήνες πριν κυκλοφορήσει στις αίθουσες (17 Ιουλίου 2026), όσο η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν. Τουλάχιστον στα μέρη μας, αφού το ελληνικό του θέματος, καθώς και το γεγονός ότι μέρος της επικών διαστάσεων παραγωγής πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας, δημιουργούν μεγάλο ενδιαφέρον για κάθε πιθανή και απίθανη είδηση που κυκλοφορεί γύρω από την ταινία. Η τελευταία ήταν η διαρροή –καθώς επίσημη ανακοίνωση δεν υπήρξε– ότι την (Ωραία) Ελένη της Τροίας θα υποδυθεί η μαύρη ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο. Για την ακρίβεια, υπήρξε μια σχετική ανάρτηση στα σόσιαλ μίντια, συνοδευμένη από μια μονταρισμένη φωτογραφία της Νιόνγκο, στην οποία απεικονίζεται με αμφίεση που παραπέμπει(;) σε αρχαιοελληνικό χιτώνα.
Παρά το γεγονός ότι η εικόνα δεν είναι αυθεντική, η ουσία του πράγματος έχει βάση, αφού η βραβευμένη με Οσκαρ ηθοποιός («12 χρόνια σκλάβος») είναι σίγουρο ότι αποτελεί μέρος του καστ, ενώ πιθανότατα υποδύεται και τον συγκεκριμένο χαρακτήρα. Είμαστε όμως έτοιμοι για μια… μαύρη Ωραία Ελένη; Σίγουρα εκείνος που διαφωνεί είναι ο Ελον Μασκ, ο οποίος έσπευσε να σχολιάσει την είδηση, αμφισβητώντας την ακεραιότητα του Κρίστοφερ Νόλαν. Περισσεύει να πούμε ότι στο ελληνικό διαδικτυακό χωριό τα σχόλια ήταν απείρως περισσότερα και σαφώς πιο επικριτικά, θυμίζοντας και όσα είχαμε διαβάσει κάποιο καιρό πριν, όταν το Netflix κυκλοφόρησε μίνι σειρά με πρωταγωνίστρια μια μαύρη βασίλισσα Κλεοπάτρα.
H Λουπίτα Νιόνγκο είναι σίγουρο ότι αποτελεί μέρος του καστ, ενώ πιθανότατα υποδύεται και τον συγκεκριμένο χαρακτήρα. [Photo by Evan Agostini/Invision/A.P.]
Κατά τον Ομηρο, η Ελένη της Τροίας –και της Σπάρτης– ήταν «καλλίκομος» (ομορφομαλλούσα), «καλλιπάρηος» (ομορφοπρόσωπη), «τανύπεπλος» (ομορφοντυμένη), αλλά και «λευκώλενος», δηλαδή ασπροχέρα. Ως γνωστόν, αποτελεί επίσης μυθοπλαστικό και όχι ιστορικό πρόσωπο, το οποίο πρόκειται να εμφανιστεί στο εξίσου μυθοπλαστικό φιλμ του Νόλαν. Στο τελευταίο θυμίζουμε ότι υπάρχει ακόμη η θεά Αθηνά, την οποία υποδύεται η Αφροαμερικανίδα Ζεντάγια, άλλη μία μυθολογική «παραχάραξη» σύμφωνα με όσους αντιδρούν στην πατροπαράδοτη εικονοποιία.
Στην ουσία του πράγματος, η Ελένη, ως σύμβολο, είναι μια παρουσία τόσο πανώρια, ώστε ένας ολόκληρος αιματηρός πόλεμος να ξεκινήσει για χάρη της. Από αυτή την άποψη, η ομολογουμένως πανέμορφη Λουπίτα Νιόνγκο πληροί τις προϋποθέσεις για να την απεικονίσει στον κινηματογράφο· εκτός των άλλων, δεν θα είναι καν η πρώτη μαύρη γυναίκα που θα το κάνει. Ηδη από το 1950, ο μεγάλος Ορσον Ουέλς είχε δώσει τον ρόλο της Ελένης της Τροίας στην Αφροαμερικανίδα ηθοποιό Ερθα Κιτ, στο πλαίσιο της θεατρικής παράστασης «Time Runs», την οποία ανέβασε στο Παρίσι.
Φυσικά, όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι οποιοσδήποτε αντιδρά στην ιδέα της συγκεκριμένης Ελένης είναι προκατειλημμένος ή ρατσιστής. Είναι και θέμα αισθητικής ή της εικόνας που μπορεί να έχει σχηματίσει κάποιος, ακόμη και από μικρή ηλικία, όταν πρωτοήρθε σε επαφή με τα πρόσωπα των ομηρικών έργων. Και η επιλογή ενός καταξιωμένου καλλιτέχνη σαν τον Κρίστοφερ Νόλαν, ωστόσο, πρέπει να γίνει σεβαστή. Αλλωστε όταν μιλάμε για σινεμά και μυθοπλασία, δεν έχει ιδιαίτερο νόημα η προσκόλληση στους τύπους. Εκτός αν κανείς πιστεύει ότι η συνηθισμένη κινηματογραφική απεικόνιση του Ιησού ως γαλανομάτη Βορειοευρωπαίου είναι και αυτή ιστορικά ακριβής…
